Wolna encyklopedia
Établissement (w języku francuskim dosłownie "przedsiębiorstwo") – prywatne przedsiębiorstwo rozrywkowo-rekreacyjne; w Niemczech przed utrwaleniem się tej zapożyczonej z francuskiego nazwy używano niemieckich określeń takich jak Lustgärten, öffentliche Gärten, Volksbelustigungstgärten. Moda na budowę tego typu przedsięwzięć panowała od końca XVIII do początków XX wieku. Lokalizowano je zazwyczaj na przedmieściach i terenach podmiejskich, chętnie w pobliżu rzek, strumieni i jezior. Często otaczał je niewielki park, lokalizowano przy nich – w miarę możliwości – przystanie, do których przybijały małe statki rzeczne, a także w których można było wypożyczyć sprzęt turystyczny, np. małe łodzie wiosłowe, w pobliżu urządzano trasy spacerowe do podmiejskich wsi i lasów.
W zespołach rekreacyjnych tego rodzaju budowano oprócz kawiarń, piwiarń i restauracji liczne urządzenia rozrywkowe, takie jak sale koncertowe, teatry, sale taneczne, kina, sale bilardowe, kręgielnie, hipodromy, strzelnice, karuzele, huśtawki itp. Urządzano tam także wystawy i festyny, nierzadko uświetniane fajerwerkami.
W budowę Établissements inwestowali zazwyczaj restauratorzy, właściciele winiarni i browarów. Na powodzenie przybytków tego rodzaju w XVIII- i XIX-wiecznych metropoliach największy wpływ miał katastrofalny stan higieny ówczesnych miast: przeludnienie śródmieść (często zamkniętych w ograniczających ich rozbudowę murach miejskich), brak (lub niedostateczny stan) kanalizacji, brak zieleni w centrach miast itp.
We Wrocławiu i okolicach w szczytowym okresie powodzenia takich przedsiębiorstw istniało ich około 80.
We współczesnym języku niemieckim wyraz Etablissement zmienił swoje znaczenie i oznacza raczej dom publiczny.