Wolna encyklopedia

Aleksander Arendt (ur. 6 grudnia 1912 r. w Będargowie na Kaszubach, zm. w 2002 r.) – oficer rezerwy Wojska Polskiego (podporucznik), działacz kaszubski, komendant naczelny Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" w okresie od listopada 1943 r. do maja 1944 r.(?), ps. "Konar", "Dębina"

Biografia

Uczęszczał do szkoły powszechnej w Kartuzach, a następnie gimnazjum w Wejherowie. Naukę przerwał w 1926 r. po śmierci ojca. Podjął pracę w gospodarstwie rolnym w Kwidzynie koło Łebna. Naukę kontynuował w gimnazjum koedukacyjnym w Kartuzach, a potem ponownie gimnazjum w Wejherowie, gdzie w 1934 r. zdał maturę. We wrześniu 1934 r. rozpoczął służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Po jej ukończeniu został skierowany na Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy przy 65. Pułku Piechoty. 1 stycznia 1937 r. mianowano go na stopień podporucznika. Jednocześnie w latach 1935-1939 studiował prawo na Uniwersytecie im. Józefa Piłsudskiego. Był wówczas członkiem Polskiej Akademickiej Korporacji Cassubia. Ukończył także Instytut Pracy Samorządu Terytorialnego o statusie fakultetu. Działał szeroko na polu społecznym i politycznym. Jeszcze podczas studiów wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. Pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Przyjaciół Pomorza i Koła Akademików Kaszubów w Kartuzach. W kwietniu 1939 r. został powołany na ćwiczenia wojskowe w ramach 64. Pułku Piechoty. Następnie przeniesiono go do dyspozycji dowódcy Dowództwa Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. Przeszedł wówczas przeszkolenie w zakresie dywersji pozafrontowej i uczestniczył w tworzeniu jej sieci pomorskiej pod zasłoną członka zespołu artystycznego, który latem 1939 r. przeprowadził tournee w strefie nadgranicznej. 24 sierpnia został przeniesiony do Radomia w celu sformowania kompanii przeciwpancernej. Wziął udział w wojnie obronnej 1939 r., podczas której został ranny w walkach pod Iłżą. Uniknął niewoli niemieckiej i na pocz. października powrócił do domu. W początkowym okresie okupacji był dwukrotnie aresztowany, a w końcu skierowano go na przymusowe roboty do niemieckiego gospodarstwa rolnego w Kobysewie na Pomorzu. Od 1941 r. pracował w firmie Hoffmana, potem w przedsiębiorstwie budowlanym "Nord-Ost-Bau" w Gdyni. Od 1940 r. rozpoczął działalność konspiracyjną w ramach Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski". Po nawiązaniu kontaktów z Józefem Dambkiem i Augustynem Westphalem został przydzielony do komórki legalizacyjnej. W 1942 r. został instruktorem wyszkolenia bojowego. Następnie objął funkcję szefa Wydziału Operacyjnego Komendy Naczelnej TOW "Gryf Pomorski". Uczestniczył w nieudanych rozmowach scaleniowych z Armią Krajową. Od maja 1943 r. był zastępcą komendanta naczelnego TOW "Gryf Pomorski". W listopadzie mianowano go nominalnym komendantem naczelnym. W maju 1944 r. został aresztowany przez Gestapo. Po 7 miesiącach brutalnych przesłuchań w siedzibie Gestapo w Gdańsku, został osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof jako więzień policyjny. Uniknął śmierci m.in. dzięki przekupieniu gestapowców. W styczniu 1945 r. zbiegł podczas ewakuacji do obozu przejściowego w Kokoszkach. Po zajęciu Pomorza przez Armię Czerwoną organizował polską administrację samorządową na tym obszarze. Został komendantem powiatowym Milicji Obywatelskiej w Kartuzach. Od maja 1945 r. pracował w referacie samorządowym Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku. W 1946 r. został wicestarostą powiatu gdańskiego, a w 1947 r. – starostą kościerskim. Od 1948 r. pracował w Wojewódzkim Zarządzie Dróg Publicznych w Gdańsku. Jednocześnie zaangażował się w działalność społeczną. Od 1956 r. był współorganizatorem i pierwszym prezesem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. W grudniu 1959 r. został jego wiceprezesem.

Był odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Partyzanckim, Medalem Rodła.

Kontrowersje

Postać Aleksandra Arendta wywołuje dużo sporów i emocji. Część badaczy i byłych członków TOW "Gryf Pomorski" oskarża go o współpracę z NKWD i polskimi komunistycznymi służbami specjalnymi. Istnieją kontrowersje dotyczące jego aresztowania przez Niemców. W oficjalnej biografii występuje 12 maja 1944 r., natomiast odkryte w archiwach jego życiorysy z 1945 i 1946 r. podają inne daty: 18 października lub listopad 1943 r. W związku z tym nie wiadomo, czy rzeczywiście mógł on do maja 1944 r. pełnić funkcję komendanta naczelnego TOW "Gryf Pomorski". Nie wiadomo także, jaką postawę zajął po aresztowaniu przez Niemców, czy nie poszedł na współpracę i dlatego został zwolniony. Z dostępnych relacji wynika, że prawdopodobnie przebywał na wolności do maja 1944 r., a więc w dotychczasowych opracowaniach występuje wyraźna sprzeczność. Pewna natomiast jest jego współpraca z UB w charakterze tajnego informatora, co odkryli historycy Instytutu Pamięci Narodowej. Nie można jednak w sposób jednoznaczny określić, kiedy to się stało. Z zachowanych dokumentów wynika, że od 1953 r. był tajnym współpracownikiem Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku i do 1956 r. wywiązywał się ze swoich agenturalnych zadań. Prawdopodobnie do jego współpracy z organami bezpieczeństwa NKWD i UB mogło dojść już w 1945 r., jednak brak na ten temat pewnych informacji w dostępnych źródłach.

Bibliografia

Hasło opracowano na podstawie:

Źródło: „haslo,Aleksander_Arendt”