Wolna encyklopedia
Aminokwasy endogenne (ang. DAA - dispensable amino acids) - to aminokwasy, które organizm zwierzęcy może syntetyzować samodzielnie, w przeciwieństwie do aminokwasów egzogennych, które musi przyjmować systematycznie wraz z pożywieniem.
U różnych zwierząt różne aminokwasy można zaliczyć do jednej z tych dwu grup, aczkolwiek u większości kręgowców są to te same aminokwasy, co u człowieka. U roślin podziału takiego nie ma, gdyż wszystkie aminokwasy są przez nie wytwarzane wewnątrz organizmu. Dostępne w literaturze zestawienia aminokwasów endogennych różną się między sobą. Jedne uwzględniają tylko aminokwasy wchodzące w skład białek, a inne również takie, które funkcjonują w ustroju jako samodzielne związki chemiczne biorące udział w rozmaitych procesach metabolizmu. Rozbieżności dotyczą też tego czy zaliczać do aminokwasów endogennych te, które mogą syntetyzowane wewnątrz organizmu, ale w wyniku przekształcenia aminokwasów egzogennych.
Aminokwasy endogenne u człowieka (w nawiasach podano angielskie nazwy oraz ich skróty), to:
- alanina (alanine, Ala)
- asparagina (asparagine, Asn)
- cysteina (cysteine, Cys)
- cystyna (cystine)
- cytrulina (citruline)
- glicyna (glycine, Gly)
- glutamina (glutamine, Gln)
- homoseryna (homoserine, Hse)
- hydroksylizyna
- hydroksyprolina (hydroksyproline)
- karnityna (carnitine)
- kwas gamma-aminomasłowy (gamma-aminobutyric acid)
- kwas asparaginowy (aspartic acid, Asp)
- kwas glutaminowy (glutamic acid, Glu)
- ornityna (ornithine)
- prolina (proline, Pro)
- seryna (serine, Ser)
- tauryna
Istnieją również aminokwasy warunkowo zbędne w pożywieniu (tzw. względnie egzogenne), które mogą być syntetyzowane wewnątrz ustroju z innych aminokwasów egzogennych, jednak przy nieodpowiedniej diecie lub innych zmianach metabolizmu, ich synteza wewnątrzustrojowa może być niewystarczająca, stąd wymagane może być ich przyjmowanie z zewnątrz. Należą do nich:
przy czym arginina i histydyna uważane są za aminokwasy egzogenne u dzieci, a ponadto histydyna jest egzogenna dla osób znacznie zwiększających białkową masę ciała, np. dla kulturystów.