Wolna encyklopedia

Atari ST
Typ komputer osobisty
Rozpoczęcie produkcji 1985
Zakończenie produkcji 1993
Procesor Motorola 68000 8 MHz
Pamięć 512 kB lub 1 MB
System operacyjny Atari TOS
Atari 520 ST
Atari 1040 ST

Atari ST jest linią komputerów domowych/osobistych wprowadzoną na rynek przez Atari w 1985 roku, mających bogate możliwości multimedialne. Komputery tej rodziny standardowo wyposażone były w myszkę przeznaczoną do obsługi środowiska graficznego, co ówcześnie było niemałą rzadkością.

Litery "ST" są akronimem od angielskiej nazwy "Sixteen/Thirty two" ("Szesnaście/Trzydzieści dwa") odzwierciedlającej architekturę użytego w ST procesora Motorola MC68000 oraz szerokość szyny danych. Inna teoria mówiąca, że są to inicjały Sama Tramiela, syna ówczesnego właściciela Atari Jacka Tramiela, jest nieprawdziwa. Dowodem jest nazwanie następcy linii ST - "Atari TT" akronimem od "Thirty two/Thirty two" architektury procesora Motorola MC68030.

Spis treści

Parametry Techniczne

Wszystkie komputery linii mają bardzo zbliżone parametry. Różnice można odczytać z nazwy konkretnego modelu. Główne różnice to:

(przykładowe oznaczenie: Atari 520 STF)

Pozostałe komponenty (układy scalone) były niemal identyczne dla każdego modelu (aczkolwiek istniało kilka wersji płyt głównych).

ST, tak jak wiele innych komputerów ówcześnie produkowanych, produkowany był w odbudowie zintegrowanej z klawiaturą. Produkowana była także wersja MEGA ST w obudowie desktop z podłączaną klawiaturą przeznaczona na rynek profesjonalny. W wypadku MEGA ST w nazwie nie było oznaczenia FM (wszystkie MEGA ST mają wbudowany modulator telewizyjny oraz stację dysków), ilość pamięci było oznaczana jedną cyfrą (2, 4) oznaczającą ilość megabajtów. Ponadto MEGA ST ma gniazdo na koprocesor matematyczny Motorola MC68881, oraz złącze rozszerzeń MEGABUS. Późniejsze wersje MEGA ST mają wbudowany BLiTTER.

Atari STE (E - enchanced) to zasadniczo dwa modele (Atari 520 STE i Atari 1040 STE) o pojemności pamięci odpowiadającej numerowi i odpowiadające funkcjonalnie STFM. STE zawierało kilka ulepszeń:

MEGA STE było wersją STE na rynek profesjonalny w obudowie desktop (podobnej jak Atari TT lecz w innym kolorze), mająca następujące dodatki:

Procesor

ST jest wyposażone w procesor Motorola MC68000 taktowany zegarem 8 MHz (16 MHz w MEGA STE).

Szyna danych

ST ma szesnanstobitową szynę danych taktowaną zegarem 8 MHz.

Możliwości graficzne

ST ma trzy tryby graficzne o następujących parametrach:

Modele M mogą wyświetlać tryby ST-LOW i ST-MED na telewizorze.

ST wyświetla obraz otoczony ramką. Zaskakujące jest to, że mimo iż nie było to przewidziane przez konstruktorów, ramkę tę można programowo zlikwidować, zwiększając w ten sposób rozdzielczość. Wymaga to jednak programowania na niskim poziomie, wobec czego jest dosyć kłopotliwe.

Możliwe jest także, poprzez programowe przełączanie, zmiana palety kolorów trzy (sześć w STE) razy podczas wyświetlania każdej linii obrazu. Dzięki temu, w jednej linii ekranu można użyć do 48 kolorów (96 w STE).

Dodatkowo, również programowo, podczas wyświetlania ekranu, możliwa jest zmiana rozdzielczości dla każdej linii ekranu.

Tego typu sztuczki były szeroko wykorzystywane w demach, a także w wielu grach.

Organizacja pamięci ekranu

Pamięć ekranu w ST może zaczynać się od dowolnego adresu, z dokładnością do 256 bajtów (4 bajty w STE). W każdym trybie graficznym ekran zajmuje 32 KB.

Pamięć ekranu jest zorganizowana w postaci wymieszanych planów.

Długość linii ekranu wynosi odpowiednio 160 bajtów (ST-LOW i ST-MED) lub 80 bajtów (ST-HIGH). W STE można ustawić praktycznie dowolną "wirtualną" długość linii ekranu i przesuwać widoczne okno z dokładnością do 1 piksela, dzięki czemu uzyskuje się szybki i płynny przesuw całego ekranu.

Możliwości dźwiękowe

ST jest wyposażone w programowalny generator Yamaha YM2149. Ma on trzy kanały i możliwość sterowania obwiednią niezależnie dla każdego kanału, a także generowania szumów (sampli).

STE ma dwa przetworniki cyfrowo-analogowe o rozdzielczości 8 bitów i częstotliwościach próbkowania 6258 Hz, 12517 Hz, 25033 Hz oraz 50066 Hz. Próbki są w formacie "ze znakiem" i mogą być odgrywane stereo lub mono. Dane stereo są zorganizowane w pary po dwa bajty w następujący sposób (L - lewy kanał, P - prawy): LPLPLPLPLPLP. Długość próbki zawsze musi być parzysta. Przetworniki te są podłączone do układu zapewniającego regulację głośności (głównej i oddzielnie dla każdego kanału) oraz regulacje basów i sopranów.

Oprócz tego, ST ma dwa złącza standardu MIDI (MIDI-IN, MIDI-OUT) do komunikacji z zewnętrznymi syntezatorami i innymi urządzeniami, dzięki czemu zyskał ogromną popularność wśród profesjonalnych muzyków. Komputery tej serii dzięki innowacyjnemu oprogramowaniu stawały się sekwencerami, które w łatwy sposób sterowały urządzeniami wyposażonymi w MIDI, np. wyrzutniami sztucznych ogni i innymi.

Pamięć masowa

ST w wersji F jest wyposażony we wbudowaną stację dysków o pojemności DS DD (standardowo 720 KB), lecz zastosowany system operacyjny Atari TOS umożliwia sformatowanie i odczytywanie dyskietek o wyższej pojemności (do ok. 920 KB). Wszystkie modele mają złącze umożliwiające podłączenie zewnętrznej stacji dysków. Zastosowany kontroler WD1772 pozwala na obsługę do dwóch stacji dysków.

ST ma złącze DMA przeznaczone do podłączenia urządzeń w standardzie ACSI (SASI - pierwotna wersja SCSI), a także drukarek laserowych i innych urządzeń.

Mega STE ma wbudowany kontroler ACSI z adaptorem do SCSI.

Gniazda

ST ma następujące gniazda:

Specjalizowane układy scalone

Układy zaprojektowane specjalnie dla ST.

Typowe układy scalone

Układy użyte w ST, lecz nie zaprojektowane specjalnie dla niego.

System operacyjny

Systemem operacyjnym Atari ST jest Atari TOS. W pierwszej wersji był on dostarczony na dyskietce, wszystkie późniejsze były zapisane w pamięci ROM, początkowo o pojemności 192 KB, później 256 KB.

Historia

Powstanie

W styczniu 1984, Jack Tramiel po odejściu z firmy Commodore założył firmę Tramiel Technology, gdzie rozpoczęto prace nad nowym komputerem. W czasie, gdy pod okiem Shiraza Shivji powstawał produkt, Tramiel podjął starania nad odkupieniem Atari od ówczesnego właściciela, firmy Warner, co zakończyło się zakupem. W tym czasie rozważano różne koncepcje, między innymi użycia jako procesora układu NS32032, lecz okazało się że producent (National Semiconductors), nie był w stanie dostarczyć wymaganej ilości na czas. Decyzja o porzuceniu NS32032 okazała się o tyle szczęśliwa, że ostatecznie użyty mikroprocesor MC68000 jest od niego szybszy.

Szybko stworzono prototyp, który był bardzo zbliżony do finalnej konfiguracji. Starano się użyć jak najwięcej gotowych elementów, tak aby skrócić proces projektowania, a także zmniejszyć koszt wytworzenia.

W tym samym czasie rozpoczęto poszukiwania systemu operacyjnego dla nowopowstającego komputera. Z ofertą zgłosił się Microsoft oferując Windows, lecz przewidywany czas dostarczenia (2 lata) był nie do przyjęcia. Dostępny był CP/M-68K, ale odrzucono go z powodu niewystarczających możliwości. Inną możliwością był GEM, produkt firmy Digital Research. Rozważano także napisanie własnego systemu operacyjnego, ale zostało to zarzucone z powody zbyt wielkiego ryzyka.

Ostatecznie wybrano GEM, lecz Digital Research napisało go dla procesorów 8086 i nie było zainteresowane portowaniem go na 68000. Proces portowania został wykonany przez firmę Atari.

W efekcie na targach CES w 1985 roku, zaprezentowano pierwszy prototyp z GEMem działającym "na" CP/M-68K. Ostateczna wersja zawiera zamiast CP/M-68K przeznaczony dla GEMa GEMDOS, a cały system nosi nazwę Atari TOS.

Pierwszym modelem oferowanym na rynku było 520 ST. Nieco później zaoferowano 260 ST lecz wycofano się z tego z powodu szybko spadających cen pamięci RAM.

Złote lata

ST błyskawicznie zyskało popularność, zwłaszcza w Europie, a szczególnie w Niemczech. W 1985 roku zostało ogłoszone "Komputerem roku" przez magazyn komputerowy CHIP.

Złote lata ST trwały mniej więcej do roku 1990. Programy takie jak Calamus i znakomity jak na ówczesne czasy monitor SM-122 tworzyły z ST tanie studio DTP.

Wbudowane złącza MIDI oraz program Cubase spopularyzowały ST wśród muzyków do tego stopnia, że bywa on używany do dziś, a wśród muzyków używających ST (i późniejszych modeli) można wymienić m.in. Petera Gabriela.

ST było także bardzo popularną platformą do gier. Wychodziły dla niego niemal wszystkie publikowane wówczas tytuły.

Schyłek

O schyłek ST obwiniany jest głównie kiepski marketing firmy Atari a w szczególności rodzina Tramielów rządzących w firmie żelazną ręką. Brak nowych modeli w czasie rosnącej konkurencji PC spowodował załamanie rynku i odejście dużych producentów oprogramowania.

Czasy dzisiejsze

Do dziś istnieją osoby korzystające z Atari ST. ST bywa używane w studiach nagraniowych oraz studiach DTP. Istnieje również stałe grono entuzjastów, skupione głównie wokół demosceny, spotykające się regularnie na różnego rodzaju imprezach.

Urządzenia peryferyjne

Urządzenia peryferyjne produkowane przez firmę Atari z przeznaczeniem dla ST:

Myszy

Monitory

Stacje dysków

Dyski twarde

Drukarki

Inne

Standardowo - Dysk Twardy 40 MB

Prototypy

Prototypy które nie weszły do seryjnej produkcji

Rozszerzenia

Do ST powstało wiele rozszerzeń sprzętowych produkowanych przez firmy trzecie oraz entuzjastów.

(ta lista bynajmniej nie jest pełna)

Nieoficjalne oznaczenia

Bardzo często użytkownicy ST komputery z pamięcią roszerzoną do 2 lub 4 MB określali jako 2080 ST lub 4160 ST

Następcy

Bezpośrednim i niewiele się od ST różniącym kontynuatorem jest Atari STE. Ponadto w podobnej architekturze i w dużym stopniu zgodne są Atari TT oraz Atari Falcon.

Emulatory

Wolne oprogramowanie

Darmowe

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Źródło: „haslo,Atari_ST”