Augustinas Voldemaras - Wikipedia, wolna encyklopedia

Wolna encyklopedia

Augustinas Voldemaras najbardziej z prawej (1918 r.)

Augustinas Voldemaras (ur. 16 kwietnia 1883 r., zm. 16 maja 1942 r. w więzieniu w Moskwie) – litewski historyk i nacjonalistyczny działacz polityczny, dwukrotny premier Litwy w okresie międzywojennym

Do 1910 r. studiował historię i filozofię na uniwersytecie w Petersburgu. Dalsze studia przyniosły mu tytuł doktora filozofii. W tym czasie znalazł się pod wpływem odradzającej się wśród Litwinów narodowej dumy i nacjonalizmu. Należał do jednej z wielu studenckich grup, domagających się niezależności dla swojego kraju. We wrześniu 1917 r. uczestniczył w Kijowie w Kongresie Niesuwerennych Narodów.

Następnie został członkiem Litewskiej Rady Państwowej, tzw. Taryby, która 16 lutego 1918 r . proklamowała niepodległość Litwy. W listopadzie tego roku wybrano go pierwszym premierem rządu litewskiego; pełnił tę funkcję do grudnia. Do 1920 r. zajmował stanowisko ministra spraw zagranicznych. W 1924 r. został jednym z przywódców narodowej partii Tautininkai. W 1926 r. część wojskowych niezadowolonych z polityki prowadzonej przez prezydenta Kazysa Griniusa postanowiła przeprowadzić zamach stanu, występując o poparcie do A. Voldemarasa i Antanasa Smetony. W rezultacie 17 grudnia dotychczasowe władze zostały usunięte; prezydentem został A. Smetona, a premierem – A. Voldemaras. Jednakże z biegiem czasu stosunki między nimi ulegały pogorszeniu. Augustinas Voldemaras od 1927 r. stał na czele ekstremistycznej organizacji paramilitarnej pod nazwą Geležinis Vilkas, której honorowym przewodniczącym był A. Smetona. Członkowie organizacji, rekrutującej się głównie spośród młodych oficerów litewskiej armii, zafascynowanych w dużej mierze ideałami faszyzmu, atakowali prezydenta za prowadzenie zbyt umiarkowanej polityki. W rezultacie w 1930 r. została ona zdelegalizowana, prowadząc dalszą działalność w podziemiu.

W międzyczasie w 1929 r. A. Voldemaras przeżył zamach na siebie w Kownie, a następnie został usunięty z rządu. W 1934 r. bezskutecznie próbował na czele członków Żelaznego Wilka przeprowadzić zamach stanu. W rezultacie został aresztowany i osadzony na 4 lata w więzieniu. W tym czasie napisał historyczną pracę o Jezusie, która została zakazana na Litwie z powodu kontrowersyjnej treści. W 1938 r. wyszedł na wolność, ale został zmuszony do udania się na emigrację. Kilkakrotnie próbował powrócić do kraju, ale za każdym razem był odsyłany do miejsca wygnania. W czerwcu 1940 r., kilka dni po zajęciu Litwy przez Armię Czerwoną, ponownie podjął próbę przedostania się do ojczyzny. Został jednak aresztowany na granicy przez NKWD i zesłany w głąb ZSRR. Zmarł w moskiewskim więzieniu 16 maja 1942.

Ciekawostką jest fakt, że A. Voldemaras był ojcem chrzestnym obecnego prezydenta Litwy Valdasa Adamkusa.