Wolna encyklopedia
Współrzędne: 49°34'24" N 19°31'46" E
| Babia Góra | |
 Widok na Babią Górę z Sokolicy |
|
| Państwo |  Polska /  Słowacja, Europa |
| Pasmo | Beskid Żywiecki, Karpaty |
| Wysokość | 1724,6 m n.p.m. |
| Wybitność | 1075 m |
| Data zdobycia | 1782 |
| Pierwsze wejście | Jowin Fryderyk Bończa Bystrzycki |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Babia Góra (słow. Babia hora, węg. Babia gura, niem. Teufelspitze czyli Góra diabła) – masyw górski leżący w Paśmie Babiogórskim Beskidu Żywieckiego w Beskidach Zachodnich, osiągający wysokość 1725 m n.p.m. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, najwyższy po Tatrach szczyt w Polsce i drugi, po Śnieżce, pod względem wybitności. Zaliczany jest do Korony Gór Polskich.
Najwyższy wierzchołek, Diablak, odznacza się wybitnymi walorami widokowymi. Roztacza się z niego panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski, Mały, Makowski, Wyspowy, Gorce, Kotlinę Orawsko-Nowotarską, Tatry oraz góry Słowacji.
Spis treści |
Topografia
Granice Babiej Góry ograniczone są od zachodu przez Przełęcz Jałowiecką Północną (998 m n.p.m.), a od wschodu przez Przełęcz Lipnicką (pot. Krowiarki, 1010 m n.p.m.). Od południa rozciąga się Kotlina Orawska, a od północy masyw schodzi stromo w dolinę Skawicy. Północne, skaliste stoki charakteryzują się wyjątkowo dużym nachyleniem (do 70°).
W masywie babiogórskim wyraźnie można rozróżnić kilka kulminacji (od zachodu):
- Małą Babią Górę (inaczej zwaną Cylem – 1517 m n.p.m.),
- Kościółki (1620 m n.p.m.),
- Babią Górę (inaczej Diablak – 1725 m n.p.m.),
- Gówniak (inaczej Wołowe Skały – 1617 m n.p.m.),
- Kępę (1521 m n.p.m.),
- Sokolicę (1367 m n.p.m.).
Ponadto są dwie ważniejsze przełęcze: Brona (1408 m n.p.m.) pomiędzy Cylem a Kościółkami oraz Lodowa Przełęcz (1611 m n.p.m.) oddzielająca Kościółki od Diablaka.
Geologia
Beskidy, w tym również i Babia Góra, uległy wypiętrzeniu w trzeciorzędzie, na obszarze pierwotnie zajmowanym przez Prakarpaty. Babia Góra zbudowana jest z fliszu piaskowcowo-łupkowego o dużej miąższości, o wyraźnym podziale na warstwy podmagurskie (piaskowce, łupki i margle powierzchniowe w dolnych partiach masywu) i magurskie (piaskowce o miąższości do 750 m). W skałach masywu odkryto liczne skamieniałości – głównie fauny numulitowej.
Epoka lodowa zapanowała w Karpatach przed 600 tys.lat. Powstały wówczas lodowce, których ślady (kary i jeziora polodowcowe) zachowały się jedynie w Tatrach. Jeśli występowały w masywie babiogórskim, to ich działalność została zatarta przez erozję.
W masywie Babiej Góry występują liczne jeziora osuwiskowe, takie jak: Mokry Stawek (największy), Zimny Staw, Mały i Duży Orawski Stawek, Czarne Oko, Marków Stawek, Mały Stawek, Mułowy Stawek oraz okresowy Suchy Staw.
Flora i fauna
Zobacz więcej w osobnym artykule: Babiogórski Park Narodowy.
Ochrona przyrody
W 1954 roku w masywie Babiej Góry (wraz ze szczytem Diablak) utworzono Babiogórski Park Narodowy. W uznaniu niezwykłych walorów przyrodniczych Babiogórski Park Narodowy został wpisany w 1977 roku przez UNESCO na listę światowych rezerwatów biosfery.
Działalność człowieka
W 1995 roku gminy po polskiej i słowackiej stronie Babiej Góry utworzyły Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich, którego celem jest zachowanie ludowej kultury, folkloru i tradycji tego obszaru i mieszkających tu Babiogórców (Górali Babiogórskich), a także rozwój turystyki pod Babią Górą.
Infrastruktura turystyczna w paśmie Babiej Góry
Szlaki piesze w głównym grzbiecie
Główny Szlak Beskidzki Markowe Szczawiny – przełęcz Brona – Babia Góra – Sokolica – Przełęcz Lipnicka
-
- z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
- z Przełęczy Lipnickiej 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)
-
Przełęcz Jałowiecka – Mała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory
-
- z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
- z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)
-
Markowe Szczawiny – Akademicka Perć – Babia Góra – Chata Slaná Voda (Słowacja)
-
- z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
- z Chaty Slaná Voda 3.25 h (↓ 3.10 h)
-
- Orawska Półgóra – Chata Slaná Voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)
-
- z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná Voda 3 h (↓ 2.45 h)
-
Szlaki piesze prowadzą na szczyt również od strony Słowacji – to właśnie z Orawskiej Półgóry poprowadzono w 1894 pierwszy znakowany szlak turystyczny – wytyczyło go Beskidenverein (wówczas był to szlak w granicach Węgier). Rok później BV poprowadziło szlaki od strony polskiej (wówczas galicyjskiej) – są to jedne z pierwszych szlaków w polskich Beskidach Zachodnich.
Schroniska
Pierwsze obiekty noclegowe powstały na Babiej Górze już na początku XIX wieku - był to schron dla arcyksięcia Józefa Habsburga, palatyna Węgier. Funkcjonował krótko, zniszczyła go wichura. W połowie stulecia stanął kolejny schron turystyczny tzw. Losertówka. Pierwsze schroniska pojawiły się na początku XX wieku:
- Schronisko PTTK na Markowych Szczawinach
- Schronisko na Babiej Górze – obecnie już nie istnieje
Ciekawostki
Na szczycie Babiej Góry znajduje się kamienny obelisk upamiętniający wizytę arcyksięcia Józefa, palatyna Węgier.
Bibliografia
- Babia Góra, Zawoja. Mapa turystyczna 1:30000. Wydanie III. Kraków: Compass, 2005. ISBN 83-89165-09-0.
- Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa turystyczna 1:75000. Warszawa: PPWK SA.
- Babiogórski Park Narodowy