Wolna encyklopedia
| Berlin Alexanderplatz | |
 Hala dworca Alexanderplatz w widoku od południowego zachodu |
|
| Dane podstawowe | |
| Liczba peronów | 1 + 1 SKM + 4 metra |
| Liczba krawędzi peronowych | 1 + 1 SKM + 8 metra |
| Kasy | Reisezentrum |
| Przejście nadziemne |  (na powierzchni terenu) |
| Przejście podziemne | |
| Historia | |
| Data budowy | 1881-1882, przebudowy 1923-1926, 1962-1964, 1995-1998 |
| Linie przechodzące przez stację | |
| Linia wiaduktowa (kolej regionalna) | |
| Linia wiaduktowa (kolej miejska) | |
| Linia metra U2 Pankow-Ruhleben | |
| Linia metra U3/U10 Weißensee-Kurfürstendamm (planowana) | |
| Linia metra U5 Alexanderplatz-Hönow | |
| Linia metra U8 Hermannstraße-Wittenau | |
| Położenie | |
 Stacje metra i kolejowa na Alexanderplatz |
|
Berlin Alexanderplatz - węzeł kolei miejskich i regionalnych w Berlinie położony w dzielnicy Mitte na południowy zachód od Alexanderplatz. Zespół stacji składa się z dworca kolejowego osługującego linie regionalne i szybkiej kolei miejskiej oraz z połączonej z nim podziemnej stacji trzech linii metra. Stacja kolejowa obsługiwała dawniej również pociągi dalekobieżne.
Dworzec regionalny i szybkiej kolei miejskiej
Dworzec kolejowy Berlin Alexanderplatz powstał w 1881 w ramach budowy Stadtbahn wedle projektu Johanna Eduarda Jaconsthala. Dworzec posiadał dwa perony wyspowe, nakryte wspólną halą w formie koleby. Otwarcie dworca nastąpiło 7 lutego 1882 dla ruchu miejskiego i lokalnego, a 15 maja tego samego roku dla pociągów dalekobieżnych. Przed wprowadzeniem elektrycznej S-Bahn w celu lepszego doświetlenia wnętrza halę przebudowano w latach 1923-1926 według projektu Friedricha Hülsenkampfa.
11 czerwca 1928 rozpoczął się ruch S-Bahn na Dworcu Alexanderplatz. Niektóre kursy były wykonywane jednak nadal przez składy ciągnięte przez parowóz, które stopniowo były zastępowane przez samobieżne wagony elektryczne. W latach 1929-1932 w związku z przekształceniami przestrzeni placu dokonano dalszej przebudowy dworca kolejowego. Odtąd możliwa była niemal bezpośrednia przesiadka do trzech linii metra (już od 1913 na placu zatrzymywała się jedna linia).
W czasie II wojny światowej dworzec silnie ucierpiał. Od kwietnia do 4 listopada 1945 tory przez dworzec były nieprzejezdne. W końcu 1945 rozpoczęto odbudowę dworca, która trwała do 1951. Już w 1962 rozpoczęła się kolejna modernizacja. Do 1964 przebudowano według planów Hansa-Joachima Maya i Güntera Andricha elewacje boczne hali - uzyskały one duże przeszklenia. Poza tym przeznaczono dla S-Bahn również nieczynną od 1942 krawędź peronu dalekobieżnego, została ona w tym celu podwyższona z 70 na około 96 cm. Odtąd możliwy był płynniejszy ruch kolei miejskiej, niektóre z pociągów (wówczas w szczycie przyjeżdżały na stację co 90 s) kończyła bieg przy tym dodatkowym peronie.
Po zjednoczeniu Niemiec zaplanowano kolejną przebudowę dworca i znajdujących się pod jego halą łuków Stadtbahn. Architekci Robert Paul Niess i Rebecca Chestnutt zaproponowali odsłonięcie zamurowanych w czasach NRD łuków estakady kolejowej i umieszczenie tam sklepów i punktów usługowych. W 1995 rozpoczęto przebudowę, do roku 1996 zastąpiono perony nowymi, zbudowanymi od podstaw, a 12 marca 1998 oficjalnie otwarto odnowiony dworzec. Odtąd przy drugim peronie wyspowym zatrzymują się pociągi regionalne i przyspieszone, Intercity i ICE przejeżdżają przez dworzec bez zatrzymania. Pod halą dworca znajdują się poza sklepami centrum obsługi pasażerów S-Bahn oraz centrum podróży (zespół kas i informacji) Deutsche Bahn.
| Alexanderplatz | |
| (U2) | |
 |
|
| Poprzednia stacja | Rosa-Luxemburg-Platz |
| Następna stacja | Klosterstraße |
| Oddanie do użytku | 1 lipca 1913 |
| Alexanderplatz | |
| (U5) | |
 |
|
| Poprzednia stacja | Schillingstraße |
| Następna stacja | Koniec linii |
| Alexanderplatz | |
| (U8) | |
 |
|
| Poprzednia stacja | Weinmeisterstraße |
| Następna stacja | Jannowitzbrücke |
| Oddanie do użytku | 18 kwietnia 1930 |
Dworzec metra
Dworzec metra Alexanderplatz jest jednym z największych dworców berlińskiej kolei podziemnej, obsługując linie U2, U5 i U8. Dworzec ma rzut litery H, przy czym U2 zatrzymuje się na peronie we wschodniej hali, U8 w zachodniej hali, zaś U5 w położonej głębiej hali poprzecznej, w której przewidziane jest miejsce dla jeszcze jednej linii (tunel F). Perony linii U2 i U8 posiadają ponadto bezpośrednie połączenie poprzez galerię sklepową ponad halą U5.
Peron obecnej linii U2 zbudowano w latach 1910-1913 według projektu Alfreda Grenandera, 1 lipca 1913 włączono go do eksploatacji. Już wówczas zbudowano pod nim fragment przyszłego peronu poprzecznego dla linii na Friedrichshain, jednakże z powodu wybuchu I wojny światowej nigdy nie został on zrealizowany.
Kilka lat później AEG planowała zbudowanie własnej linii metra w kierunku północ-południe (dzisiejsza linia U8). W tym celu zbudowano wówczas na zachód od estakady kolejowej odcinek tunelu. Po tym, jak AEG porzuciła z przyczyn finansowych rozpoczętą budowę linii, została ona przejęta przez miasto Berlin. Zdecydowano się jednak poprowadzić nową linię pod Alexanderplatz, a zatem na wschód od estakady kolejowej, ażeby umożliwić przesiadkę na obecną linię U2. Peron miał powstać pomiędzy stacją kolejową i istniejącą stacją metra, równolegle do nich. W 1926 rozpoczęto budowę stosownej stacji, natomiast 18 kwietnia 1930 otwarto ją.
Już w latach 1926/1927 rozpoczęto budowę kolejnej linii metra E, prowadzącej w kierunku wschodnim, obecnej linii U5. Zdecydowano się na budowę czterotorowej hali peronowej dla dwu linii w kierunku wschód-zachód, linii E i F. Dworzec zbudowano poprzecznie do linii kolejowej i istniejących już dwóch peronów metra. Zewnętrzne tory przeznaczone są dla nigdy nie zbudowanej linii do Weißensee, zwanej F, a później U10 i U3. Dwuperonowa hala, stanowiąca dziś przystanek końcowy U5 została otwarta 21 grudnia 1930.
Hale peronowe obecnych linii U5 i U8 oraz spajający wszystkie podziemne perony pasaż powstały jako spójna całość. Pasaż z lokalami handlowymi zbudowano nad stropem hali peronowej U5, jego forma była potem wielokrotnie naśladowana w powojennych Niemczech (np. Frankfurt (Main) Hauptwache). Architektura tej części stacji ma charakter modernistyczny. Jej projektantem był ponownie profesor Alfred Grenander, którego styl uległ przez 17 lat od budowy dworca linii U2 zdecydowanym przemianom. Nowsza część dworca pozbawiona jest historyzujących detali, takich jak jońskie kapitele słupów konstrukcyjnych, zaś jej architektura opiera się przede wszystkim na przemyślanym kontinuum przestrzennym, widokach oraz klarownej kompozycji.
Podczas podziału Berlina (1961–1989) peron U8 został oddzielony od pozostałej części dworca, zaś dojścia zamurowano. Pociągi kursujące między północnymi i południowymi dzielnicami Berlina Zachodniego pod mieszczącym się we Wschodnim Berlinie śródmieściem przejeżdżały przez stację bez zatrzymania. Peron należał zatem do tzw. "dworców duchów". Ażeby ukryć przed wschodnimi Berlińczykami istnienie stacji, pokryto zamurowane dojścia kopiami zielonkawych kafli z czasu budowy stacji.
Na zachód od dworca kończącej na nim bieg linii U5 znajdują się tory manewrowe. Stamtąd prowadzi tzw. Waisentunnel (dosł. Tunel Sierocy, nazwa pochodzi od przebiegającej nad nim ulicy), którym pociągi mogą przejeżdżać do tunelu linii U8. Częścią tego tunelu jest tunel zbudowany w ciągu pierwotnie przez AEG planowanego przebiegu linii U8. Od 2010 linia U5 będzie przedłużana w kierunku zachodnim i ma prowadzić jako tzw. Metro Kanclerskie koło Bramy Brandenburskiej i Reichstagu do nowego Dworca Głównego.
Po zjednoczeniu Niemiec dworzec poddano kompleksowej renowacji o łącznym koszcie 36 mln. €. Zniszczone turkusowe kafle zastąpiono nowymi, o nieco żywszym odcieniu, perony U5 i U8 pokryto płytami granitowymi. Tylko peron U2 otrzymał ze względów konserwatorskich nawierzchnię bitumiczną, czyli taką, jaka była pierwotnie stosowana na wszystkich berlińskich stacjach. Część schodów przeniesiono, aby zrobić miejsce na windy. Obecnie na dworcu znajdują się cztery windy, 86 biegów schodów oraz dziewięć wyjść. Ponadto na północno-wschodnim zakończeniu pasażu sklepowego zbudowano ze stali nierdzewnej i szkła pawilon informacji pasażerskiej.
Zobacz też
Pankow • Vinetastraße • Schönhauser Allee • Eberswalder Straße • Senefelderplatz • Rosa-Luxemburg-Platz • Alexanderplatz U5 U8 • Klosterstraße • Märkisches Museum • Spittelmarkt • Hausvogteiplatz • Stadtmitte U6 • Mohrenstraße • Potsdamer Platz • Mendelssohn-Bartholdy-Park • Gleisdreieck U1 • Bülowstraße • Nollendorfplatz U1 U3 U4 • Wittenbergplatz U1 U3 • Zoologischer Garten U9 • Ernst-Reuter-Platz • Deutsche Oper • Bismarckstraße U7 • Sophie-Charlotte-Platz • Kaiserdamm • Theodor-Heuss-Platz • Neu-Westend • Olympia-Stadion • Ruhleben
Hönow • Louis-Lewin-Straße • Hellersdorf • Cottbusser Platz • Neue Grottkauer Straße • Kaulsdorf-Nord • Wuhletal • Elsterwerdaer Platz • Biesdorf-Süd • Tierpark • Friedrichsfelde • Lichtenberg • Magdalenenstraße • Frankfurter Allee• Samariterstraße • Frankfurter Tor • Weberwiese • Strausberger Platz • Schillingstraße • Alexanderplatz U2 U8
Wittenau • Rathaus Reinickendorf • Karl-Bonhoeffer-Nervenklinik • Lindauer Allee • Paracelsus-Bad • Residenzstraße • Franz-Neumann-Platz • Osloer Straße U9 • Gesundbrunnen • Voltastraße • Bernauer Straße • Rosenthaler Platz • Weinmeisterstraße • Alexanderplatz U2 U5 • Jannowitzbrücke • Heinrich-Heine-Straße • Moritzplatz • Kottbusser Tor U1 • Schönleinstraße • Hermannplatz U7 • Boddinstraße • Leinestraße • Hermannstraße