Wolna encyklopedia
| Brunszwik | |||||
|
|||||
| Państwo |  Niemcy |
||||
| Kraj związkowy | Dolna Saksonia | ||||
| Powierzchnia | 192,09 km² | ||||
| Populacja (30.06.2005) - liczba ludności - gęstość |
245 895 1280 osób/km² |
||||
| Położenie | 52°16' N 010°31' E |
||||
| Burmistrz | Gert Hoffmann | ||||
| Tablice rejestracyjne | BS | ||||
| Strona internetowa miasta | |||||
.jpg)
Brunszwik (niem. Braunschweig) – miasto na prawach powiatu w środkowej części Niemiec, w kraju związkowym Dolna Saksonia, na północy masywu górskiego Harz, nad rzeką Oker (dopływ Aller). Ważny ośrodek przemysłowy, rozwinięty zwłaszcza przemysł maszynowy, środków transportu (głównie autobusy i samochody ciężarowe), elektrotechniczny, elektroniczny, metalowy, precyzyjny, spożywczy, instrumentów muzycznych; węzeł komunikacyjny; politechnika (założona 1745) z biblioteką i inne wyższe szkoły (pedagogiczna, sztuk pięknych), instytuty naukowe, wydawnictwa.
Spis treści |
Historia
Średniowiecze
Już w IX wieku na terenie miasta w rejonie dzisiejszego Targu Węglowego (Kohlmarkt) powstała osada, późniejsze Stare Miasto (Altstadt). Według tradycji został założony przez Brunona II. Nazwa miasta jest połączeniem imienia Bruno i wik, miejsca odpoczynku kupców i przechowywania przez nich dóbr. Brunszwik jest wzmiankowany w dokumentacji kościoła Św. Magnusa (St. Magni kirche) z 1031 roku. Powstała wokół niego osada nosiła nazwę Altewiek. W XII w. został rozbudowany przez rezydującego tam Henryka Lwa, który wzniósł oprócz zamku – rezydencji katedrę Św. Błażeja, miasto umocnił murami i fosami. Ponadto książę założył na północ od Starego Miasta na terenach wokół kościoła Św. Andrzeja Nowe Miasto (Neustadt). Na prawym brzegu rzeki Oker powstała osada Hagen, a pomiędzy Starym i Nowym Miastem i zamkiem osada Sack. Prawa miejskie Brunszwik otrzymał w 1227 roku. Od 1260 roku (z przerwą w latach 1374-1380, będącą konsekwencją "Große schicht" – rewolty mieszkańców przeciwko ówczesnym rajcom miejskim) do połowy XVIII w. był członkiem Hanzy. Silny wpływ kupców i cechów rzemieślniczych, nabywanie przez mieszkańców praw i przywilejów miejskich umocniły pozycję mieszczaństwa co stopniowo ograniczało wpływ książąt na miasto.
Herby dawnych osad
.png){kind=small}
Altewiek .png){kind=small}
Stare Miasto .png){kind=small}
Hagen .png){kind=small}
Nowe Miasto .png){kind=small}
Sack
Czasy nowożytne
W XV wieku Brunszwik otrzymał statut wolnego miasta Rzeszy, a książęta założyli rezydencję w pobliskim Wolfenbüttel. Nauki Lutra przyczyniły się do reformacji, za którą miasto opowiedziało się w 1528 r. W roku 1671 nastąpiło zdobycie miasta przez księcia Rudolfa Augusta. Rada miejska podlegała książęcej komisji, a majątki i broń mieszczan zostały odebrane na rzecz księstwa. Siedziba książąt została przeniesiona z Wolfenbüttel do Brunszwiku przez Karola I. Za jego księstwa poprawiła się sytuacja ekonomiczna, powstały manufaktury, gdzie wyrabiano m.in. fajans i porcelanę. W XVIII w. stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym. W 1745 roku założono Collegium Carolinum (zalążek dzisiejszego Uniwersytetu Technicznego).
Czasy nowoczesne i współczesne
.jpg)
.jpg)
Na początku XIX wieku dokonano zmian w systemie obronnym miasta, zniwelowano wały, na miejscu ich wzdłuż Okeru powstały promenady, zaś na rogatkach przy drogach wylotowych powstały klasycystyczne wartownie. W latach 1809-1813 Brunszwik należy do Królestwa Westfalii. W 1838 powstała pierwsza linia kolejowa łącząca Brunszwik z Wolfenbüttel. Druga połowa XIX wieku to okres wzmożonej industrializacji – rozwinął się przede wszystkim przemysł maszynowy i spożywczy (konserwowy i cukrowy). W 1890 ilość mieszkańców miast przekroczyła 100 000. Do 1918 roku był stolicą Księstwa Brunszwiku a następnie przywrócono status wolnego miasta. Rozwinął się przemysł samochodowy, zbrojeniowy, powstała fabryka instrumentów muzycznych. Miasto doznało poważnych zniszczeń podczas nalotów wojsk brytyjskich i amerykańskich w październiku 1944. W mieście pracowały tysiące robotników przymusowych. W latach 1943-1945 zmarło przynajmniej 360 dzieci odebranych robotnicom, np. w Entbindungsheim fuer Ostarbeiterinnen. Gruntowna odbudowa miasta trwała długo. Historyczne centrum otrzymało nowoczesną zabudowę, rekonstrukcja historycznej ograniczyła się do terenów dawnych pięciu osad.
Zabytki
.JPG)
Pomimo zniszczeń ostatniej wojny miasto zachowało wiele cennych dzieł sztuki. Skupione są wokół kilku zespołów w obrębie rdzenia dawnych osad.
- Zespół zabytkowy Placu Zamkowego:
- Zamek Dankwarderode – historyczna rezydencja Henryka Lwa, budowla w stylu romańskim. Obecny kształt zawdzięcza gruntownej rekonstrukcji w 1870 po licznych zniszczeniach i przebudowach. Siedziba średniowiecznych zbiorów Herzog-Anton-Museum mieszczących cenne dzieła rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego. Koło wejścia głównego drewniana budka antykwariatu Spitzwegeck (Antiquariat Scholz Buchhandlung) – z XX wieku.
- Lew Brunszwicki – ufundowany w 1166 przez Henryka Lwa, zoomorficzna wyobraźnia księcia w formie ryczącego lwa. Obecna rzeźba jest kopią, oryginał w zamku Dankwarderode.
- Katedra pw. Św. Błażeja, Jana Chrzciciela i Tomasza Becketta – romańska z XII w. rozbudowana w XV w. Cenny wystrój wnętrza tworzą m.in. dzieła romańskiej rzeźby – Krzyż Imerwarda, brązowy świecznik siedmioramienny i stół ołtarzowy (na którym stawiano Ewangeliarz Henryka Lwa). Pośrodku nawy monumentalny wczesnogotycki nagrobek tumbowy Henryka Lwa i żony Matyldy Plantagenet z rzeźbami zmarłych na płycie wierzchniej. Ściany i sklepienia zdobi cenna późnoromańska polichromia z cyklami figuralnymi m.in. życia patronów katedry. Ponadto liczne figury gotyckie i renesansowe epitafia.
- Domy Huneborstel (zbud w. 1536) i Veltheim (1573) cenne przykłady budownictwa o konstrukcji szkieletowej.
- Muzeum okręgowe (Braunschweigisches Landesmuseum) – w XIX-wiecznym budynku o formach klasycyzujących.
- Zespół zabytkowy Rynku Starego Miasta:
- Ratusz – gotycki, z XIV w. z bogata dekoracją rzeźbiarską m.in. cykl figur władców niemieckich z ich małżonkami (od Henryka I do Ottona – księcia Brunszwiku i Lüneburga. Obecnie oddział Muzeum Miejskiego (Städtisches Museum) z cennymi zbiorami średniowiecznego rzemiosła artystycznego.
- Sukiennice – podłużna budowla mieszcząca dawniej kramy handlowe, zbudowane w XIV w. w stylu gotyckim, z późniejszymi dobudówkami i fasadą wschodnią o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej w stylu niderlandzkiego manieryzmu.
- Fontanna Marii (Marienbrunnen) – z 1408 wykonana z brązu w formie piętrowej struktury zwieńczonej wieżą z figurą Marii. Płaskorzeźbione misy posiadają reliefy z wizerunkami świętych.
- Dom Stechinnelli (Stechinelli-Haus) – wczesnobarokowy z ozdobnym portalem wejściowym.
- Dom pod Siedmioma Wieżami – znany od 1207 obecny późnobarokowy, dzieło Hermanna Korba z 1708.
- Kościół Świętego Marcina – romańsko-gotycki z XII w., gruntownie rozbudowany w XIV wieku. Wewnątrz m.in. barokowy ołtarz główny dzieło Antona Detleva Jennera z pocz XVIII w., organy z XVIII w., manierystyczna ambona z pocz XVII w. W przykościelnej kaplicy Św. Anny z gotycką dekoracją rzeźbiarską późnogotyckie stalle i manierystyczna chrzcielnica. Na zewnątrz liczne gotyckie rzeźby tworzące cykle figuralne (m.in. figury biskupów, apostołów, oraz panien mądrych i panien głupich) Portale: zachodni romański z XII w i dwa południowe, gotyckie z tympanonami przedstawiającymi Agnus Dei i zaśnięcie NMP.
- Zespół zabytkowy Nowego Miasta – na północ od zamku.
- Budynek Starej Wagi (Alte Waage) – wielokondygnacyjny budynek o konstrukcji szkieletowej, z 1534 rozbudowany w XVII w.
- Kościół Świętego Andrzeja, znany od 1160 obecny gotycki z XIV w. Uwagę zwraca dwuwieżowy westwerk z bogato dekorowanym maswerkowym oknem dzwonnicy, oraz wieża południowa wysoka na 93 m. (niegdyś była wyższa – 122 m.)
- Biblioteka (Liberei) – niewielki gotycki budynek z XIV w., ceglany, z kamiennymi tarczami herbowymi na ścianie południowej. Elewacje wschodnia i zachodnia są zwieńczone schodkowymi szczytami.
Inne zabytki i atrakcje miasta:
- ogród botaniczny
- opactwo Cystersów (XII-XIII w.)
- park i pałac Richmond z XVIII w.
- polska tablica pamiątkowa na cmentarzu przy Hochstraße.
Miasta partnerskie
Bandung, Indonezja
Bath, Wielka Brytania
Kazań, Rosja
Magdeburg, Niemcy
Nîmes, Francja
Omaha, USA
Qiryat Tivon, Izrael
Susa, Tunezja
Zobacz też
- Księstwo Brunszwiku
- Nowa Synagoga w Brunszwiku
- Synagoga w Brunszwiku
- Braunschweig Gliesmarode – stacja kolejowa
Linki zewnętrzne
Miasta na prawach powiatu: Brunszwik • Delmenhorst • Emden • Oldenburg • Osnabrück • Salzgitter • Wilhelmshaven • Wolfsburg • Hildesheim
Powiaty: Ammerland • Aurich • Grafschaft Bentheim • Celle • Cloppenburg • Cuxhaven • Diepholz • Emsland • Friesland • Gifhorn • Goslar • Getynga • Hameln-Pyrmont • Hanower • Harburg • Helmstedt • Hildesheim • Holzminden • Leer • Lüchow-Dannenberg • Lüneburg • Nienburg (Weser) • Northeim • Oldenburg • Osnabrück • Osterholz • Osterode am Harz • Peine • Rotenburg (Wümme) • Schaumburg • Soltau-Fallingbostel • Stade • Uelzen • Vechta • Verden • Wesermarsch • Wittmund • Wolfenbüttel
.svg){kind=small}
