Wolna encyklopedia
Butle gazowe są używane do przechowywania gazów pod dużym ciśnieniem. Są wykonywane ze stali wysokowęglowej, stali nierdzewnej, aluminium lub materiałów kompozytowych.
Spis treści |
Podział butli z/w na stan skupienia gazu
Butle gazowe można podzielić na 4 rodzaje: te, w których substancja jest w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu;te, w których substancja jest ciekła w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu; te, w których substancja jest rozpuszczona i te, w których substancja jest ciekła w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu.
Grupa 1.
W tych butlach gaz jest nadal w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.
Grupa 2.
W tych butlach gaz jest skroplony w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.
- butan
- propan
- dwutlenek węgla (czasami zaliczany jest do grupy 4.)
- podtlenek azotu
Grupa 3.
W tych butlach gaz jest rozpuszczony w obojętnym rozpuszczalniku w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.
Uwaga: Butle z acetylenem zawierają obojętny wypełniacz, a acetylen jest rozpuszczony w acetonie lub dimetyloformamidzie. Acetylen jest wpompowywany do butli i rozpuszcza się w sorbencie. Kiedy butla z acetylenem jest otwierana, acetylen powraca z roztworu w formie dużych bąbelków niczym gaz z otwieranego szampana.
Grupa 4.
W tych butlach gaz jest skroplony w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu. Butle te są kriogeniczne, np.
- ciekły azot
- ciekły tlen
- dwutlenek węgla w stanie skroplonym
Parowanie i objętość
Generalną regułą jest 1 jednostka objętości cieczy na 800 jednostek objętości gazu w standardowej temperaturze i ciśnieniu dla pewnych odchyleń w oddziaływaniach międzycząsteczkowych. Standardowe ciśnienie w butli gazowej jest utrzymywane w granicach 200-400 atmosfer. Ciśnienie utrzymywane w butli jest odpowiednikiem liczby Avogadra.
Wymogi dotyczące obsługi
Ponieważ zawartość butli jest pod wysokim ciśnieniem i czasami jest niebezpieczna, są tam specjalne, przepisowe uchwyty. Zawierają one specjalne łańcuchy uniemożliwiające upadek i zbicie, właściwą wentylację niemożliwą do uszkodzenia i uniemożliwiające zniszczenie podczas transportu i wydostanie się potencjalnie niebezpiecznej zawartości.
Kolory
Różne kraje mają różne oznaczenia butli ale trwają próby ustandaryzowania kodowania kolorowego butli.
- Kolory butli z gazami medycznymi są zgodne z ISO 32, lecz nie wszystkie kraje trzymają się tego
- W całej Europie butle gazowe mają ustandaryzowane kolory według EN 1089-3
- W USA kolory butli nie są prawnie regulowane, dlatego każdy nie powinien polegać na kolorze który oznacza, co jest wewnątrz. Etykieta lub kalkomania powinny być zawsze sprawdzane dla idendyfikacji produktu.
Oznaczenia butli europejskich
Sposób oznaczania butli gazowych wg normy EN 1089-3 stosowany w Europie[1][2] (nie dotyczy butli z gazem LPG). Oznaczenie kolorystyczne umieszczane jest na czaszy butli, część cylindryczna w zasadzie może być malowana dowolnie. W Polsce producenci gazów technicznych przyjęli jednak następujące zasady malowania części cylindrycznych butli gazowych:
- Tlen - butla niebieska (Gentian blue, RAL 5010)
- Acetylen - butla kasztanowoczerwona (Oxide red, RAL 3009)
- Gazy medyczne i do oddychania - butla biała (Pure white, RAL 9010)
- Gazy do użytku spożywczego[3] - butla jasnozielona (Yellow green, RAL 6018)
Kolory oznakowania butli (czasza butli) wg normy EN 1089-3 są następujące (w nawiasie oznaczenie koloru wg RAL)
Czyste, specyficzne gazy
- Acetylen - kolor kasztanowoczerwony (Oxide red, RAL 3009)
- Argon - kolor ciemnozielony (Emerald green, RAL 6001)
- Dwutlenek węgla - kolor szary (Dusty grey, RAL 7037)
- Hel - kolor brązowy (Olive brown, RAL 8008)
- Podtlenek azotu - kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
- Azot - kolor czarny (Jet black, RAL 9005)
- Tlen - kolor biały (Pure white, RAL 9010)
Podstawowe właściwości gazu
- Gazy obojętne - kolor jasnozielony (Yellow green, RAL 6018)
- Gazy toksyczne i korozyjne - kolor żółty (Zinc yellow, RAL 1018)
- Gazy utleniające - kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
- Gazy łatwopalne - kolor czerwony (Flame red, RAL 3000)
przykłady:
-
- Toksyczny i łatwopalny lub toksyczny i korozyjny - kolor żółty + czerwony (RAL 1018 + RAL 3000)
- Toksyczny i utleniający lub korozyjny i utleniający - kolor żółty + niebieski (RAL 1018 + RAL 5010)
Mieszanki gazowe, przeważnie do nurkowania
- Powietrze - butla biała i w jednej czwartej czarna
- Heliox (mieszanka helu i tlenu) - butla biała i w jednej czwartej brązowa
- Nitrox (mieszanka azotu i tlenu) - butla biała i częściowo czarna
- Trimix (mieszanka helu, azotu i tlenu) - butla biała, czarna i częściowo brązowa