Wolna encyklopedia

Hospodar Dymitr Kantemir
1673-1723
Hospodar Mołdawii
Władca w 1693 i od 1710 do 1711
poprzednik Konstantyn Cantemir

Mikołaj Mavrocordat
następca Konstantyn Duca

Mikołaj Mavrocordat
urodzony 26 października 1673 w Jassach lub w Silişteni
zmarły 21 sierpnia 1723 w Dmitriewce
pochowany w Jassach
Ojciec Konstantyn Cantemir
Matka Ana Bantăş

Dymitr Kantemir (ur. 26 października 1673 w Jassach lub Silişteni, zm. 21 sierpnia 1723 w Dimitriewce koło Charkowa) – hospodar Mołdawii; naukowiec, humanista i pisarz.

Spis treści

Życie

Syn mołdawskiego księcia Konstantyna Cantemira. W wieku 14 lat został wysłany do Stambułu, gdzie w zamian za uwolnienie swego starszego brata Antiocha dostał się do niewoli osmańskiej, w której znajdował się do 1691[1].

Nauki pobierał w szkole greckiej znajdującej się pod opieką konstantynopolitańskiego patriarchatu. Mówił biegle po mołdawsku, grecku, łacińsku, francusku, włosku, staro-cerkiewno-słowiańsku, rosyjsku, turecku, arabsku i persku (pod koniec swojego życia władał 11 językami)[2]. Interesował się filozofią, teologią, historią i geografią. Poświęcał się także studiom religii i tradycji Wschodu oraz literaturze pięknej. W 1693 r. na niecały miesiąc objął tron mołdawski, po czym musiał emigrować do państwa osmańskiego. Po 17 latach, przy poparciu sułtana, został w 1710 roku faktycznym władcą Mołdawii.

Po objęciu mołdawskiego tronu, z początku tajnie, potem oficjalnie rozpoczął pertraktacje z carem Rosji, Piotrem I Wielkim, który prowadził działania wojenne przeciw Turcji. W kwietniu 1711 roku Mołdawia zawarła sojusz wojskowy i polityczny z Rosją. Na jego mocy Mołdawia oddawała się pod zwierzchnictwo rosyjskie, z obowiązkiem zapłaty niewielkiego trybutu oraz absolutną i dziedziczną władzą hospodarów. Po nieudanym powstaniu antytureckim w Mołdawii i porażce Rosjan w wojnie z Turcją, Kantemir emigrował do Rosji, gdzie żył z początku na Ukrainie, potem zamieszkał w Petersburgu. Pracował jako radca Piotra Wielkiego przy przeprowadzaniu reform oraz w kampaniach wojennych. W 1714 r. został członkiem Akademii Nauk w Berlinie. Po przedwczesnej śmierci był pochowany w Moskwie. W 1935 roku jego ciało zostało przewiezione do Jassów w Rumunii. Jego syn Antioch Kantemir został słynnym pisarzem rosyjskim.

Dymitr Kantemir w wieku młodzieńczym

Twórczość

Twórczość D. Kantemira jest bardzo obszerna, są to prace z zakresu: filozofii, historii, geografii, etnografii, muzykologii, filologii i literatury pięknej. Większość dzieł została stworzona w Rosji i jest ściśle powiązana tematycznie z ojczystą Mołdawią.

Do napisania traktatu Dywan lub kłótnia mądrego ze światem (1698, młd., rum. Divanul sau Gâlceava înţeleptului cu lumea) zainspirowały go dzieła autorów średniowiecznych, piszących o sprzeczności woli duszy z wolą ciała. Powieść alegoryczna Historia hieroglificzna (1705, mołd., rum. Istoria ieroglifică) jest pierwszą powieścią napisaną w języku mołdawskim i rumuńskim. Wydarzenia polityczne w Mołdawii z przełomu XVII i XVIII w. są w niej przedstawione jako spór o następstwo tronu, toczący się między państwem Lwa, rządzonym przez Jednorożca (tzn. Kantemira) a państwem Orła, którym włada Gawron (wołoski książę Konstantyn Brincoveanu). Barokowa budowa utworu zawiera liczne dygresje, wątki poboczne i rozważania filozoficzne [3]. W 1716 roku pod wpływem niemieckiego filozofa Leibniza i berlińskiej Akademii Nauk napisał w łacinie pracę pt. Opis Mołdawii (łac. Descriptio Moldaviae), pierwszą pracę naukową dotyczącą mołdawskiej historii, geografii, systemu politycznego, cerkwi prawosławnej, obyczajów i piśmiennictwa. Praca ta do dzisiaj posiada niemałą wartość naukową i literacką. Do opisu Mołdawii Kantemir załączył własnoręcznie nakreśloną mapę. W Europie i Azji stała się sławna jego Historia świetności i upadku Imperium Osmańskiego (1714-1716 (łac. Historia incrementorum atque decrementorum Aluae Othomanicae), powstała na bazie jego wcześniejszych studiów orientalnych źródeł oraz doświadczeń zdobytych w czasie pobytu w Carogrodzie. Dzieło zostało przetłumaczone na język angielski, francuski i niemiecki. W Kronice starożytności Rzymiano-Mołdawiano-Wołochów (1717, łac. Hronicul vechimii romano-moldo-vlahilor) broni błędną tezę o czysto rzymskim pochodzeniu Mołdawian i Wołochów (podobnie jak późniejsi przedstawiciele rumuńskiego odrodzenia narodowego z tzw. szkoły siedmiogrodzkiej).

Dzieła

Galeria portretów

W wieku młodzieńczym (strój osmański).

W okresie panowania (1710-1711).

Na stronie tytułowej pierwszego wydania „Opisu Mołdawii” (1716).

Inna wersja poprzedniego portretu

Znaczek pocztowy Związku Radzieckiego, 1973 (Michel 4175, Scott 4132)

Przypisy

  1. ↑ Valentová, Libuše: Dimitrie Cantemir, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strona 68).
  2. ↑ Valentová, Libuše: Dimitrie Cantemir, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strona 68); Našinec, Jiří: Dimitire Cantemir, w: Slovník spisovatelů. Rumunsko (Praga: Odeon, 1984; strona 125).
  3. ↑ Našinec, Jiří: Cantemir, Dimitrie: Děje hieroglifické, w: Slovník světových literárních děl (Praga: Odeon, 1988; tom 1 "A-L", strona 153).

Bibliografia

Zobacz też

Źródło: „haslo,Dymitr_Kantemir”