Wolna encyklopedia

Dziobak
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	ssaki jajorodne
Rząd	stekowce
Rodzina	dziobakowate
Gatunek	dziobak
Nazwa systematyczna
Ornithorhynchus anatinus
(Shaw, 1799)[1]
Status ochronny
Kategoria zagrożenia (CzKGZ) EX EW CR EN VU NT LC Kategoria: niższego ryzyka
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dziobak (Ornithorhynchus anatinus) – ziemnowodny stekowiec z rodziny dziobakowatych. Występuje w Australii i Tasmanii. Prowadzi samotniczy tryb życia. Jest znakomicie przystosowany do pływania – ma płaski, szeroki ogon, oraz błonę pływną pomiędzy palcami wszystkich kończyn.

Długość ciała bez ogona 

40-70 cm.

Długość ogona 

8,5-15 cm.

Masa ciała 

0,8-2,5 kg, samce o ok. 1/3 cięższe od samic; przeciętne rozmiary osobników z poszczególnych regionów znacznie się różnią, jednak różnice te zdają się nie mieć związku z odmianami klimatu poszczególnych obszarów

Ubarwienie 

Brązowe, szarobrązowe, brązowoczarne.

Pożywienie 

Poszukuje on pożywienia głównie w mule dennym. Dziennie zjada on prawie tyle samo ile sam waży. Żywi się: bezkręgowcami wodnymi, skorupiakami, żabami, rybami, mięczakami, dżdżownicami i kijankami.

Rozród 

Dojrzałość płciowa ok. 2 roku życia, dł. ciąży - 15-27 dni; po tym czasie samica składa 2-3 jaj do gniazda, po 7-14 dniach wykluwają się maleńkie (1,25 cm długości) dziobaki, zupełnie bezradne.

Występowanie 

Jeziora, rozlewiska, wolno płynące rzeki.

Inne uwagi 

Dziobaki nie mają sutków, ani nawet "niby-sutków", które pod wpływem ssania powstają u kolczatek. Mleko u dziobaków wydziela się wprost z nasady włosa, a młode dziobaki nie ssą tylko zlizują je z matczynej sierści.

Charakterystyczną cechą ogólnego pokroju dziobaka, poza wyjątkowym w świecie ssaków skórzastym dziobem, jest umieszczenie kończyn z boku ciała, a nie pod nim, co odbija się w "gadzim" sposobie chodzenia.

Młode dziobaki mają, na podobieństwo innych ssaków, zęby mleczne. Jednak gdy dorastając tracą je, nie wyrastają im zęby stałe – dorosłe dziobaki są bezzębne.

Samce jako jedyne ssaki mają kolec jadowy umieszczony na obu kostkach, wykorzystywany zapewne w walkach o terytorium i o samice. Ukłucie nie jest groźne dla życia człowieka, lecz powoduje silny ból i opuchliznę, która może się utrzymywać przez kilka miesięcy. Dla mniejszych zwierząt (np. psów) jad dziobaka jest śmiertelny.

Dziobaki kopią nory w brzegach rzek i strumieni. Komora ma dwa korytarze: wejściowy, zaczynający się ok. 1 m pod wodą, i wentylacyjny, wychodzący 1,5 m ponad lustrem wody. W razie wahań poziomu wody, zakłócających ten plan, dziobak opuszcza norę i kopie nową. (J. Żabiński) Dziobaki zamieszkują krótkie, proste nory o owalnym przekroju, niemal zawsze w brzegu rzeki, nisko nad wodą, często pod osłoną korzeni drzew. Przed składaniem jaj samica kopie norę znacznie dłuższą i bardziej skomplikowaną, do 20 metrów. Gniazdo buduje z wodnej roślinności w głębi nory.

Dziobak jest doskonałym pływakiem i w wodzie spędza wiele czasu. Choć błony pływne ma na wszystkich czterech stopach, wiosłuje tylko przednimi; tylne wraz z ogonem służą mu do sterowania. Pływa ze ściśle zamkniętymi powiekami, nadrabiając brak wzroku czułością innych zmysłów. Dziobak należy do nielicznej grupy ssaków mających zmysł elektryczny – i u niego zmysł ten jest najczulszy. Wyczuwa oddziaływanie elektryczne innych zwierząt, co wykorzystuje przy znajdowaniu i chwytaniu ofiary. Także dziób dziobaka jest bardzo czuły – wyposażony jest w wielką liczbę zakończeń nerwów czuciowych, co ułatwia dziobakowi wyszukiwanie pokarmu w mule i pośród roślinności dennej. Jak wykazały badania DNA przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, część materiału genetycznego dziobaka jest typowa dla ssaków, ale reszta - dla ptaków i gadów.

Przypisy

Zobacz też

• fauna Australii
• przegląd zagadnień z zakresu biologii