Wolna encyklopedia
Josef Dobrovský (ur. 17 sierpnia 1753, Děrmet, zm. 6 stycznia 1829, Brno) czeski filolog, językoznawca, ksiądz i współtwórca slawistyki.
Przyczynił się do czeskiego odrodzenia narodowego. Jego działalność wywarła również znaczny wpływ na slawistykę rosyjską i austriacką (zob. austroslawizm, panslawizm). Josef Dobrovský recenzował Słownik języka polskiego Samuela Lindego.
Spis treści |
Życiorys
Był synem żołnierza Jakuba Doubravského (zmienił w metryce wadliwy sposób zapisywania nazwiska). Jego ojciec, niebawem po urodzeniu się Józefa, został przeniesiony do Klatovy, rodzina zamieszkała w Horšovském Týně. W domu Dobrovského mówiono po niemiecku. Języka czeskiego nauczył się dopiero w gimnazjum w Havlíčkovym Brodzie (wtedy Niemieckim Brodzie), gdzie uczył się do 1763 roku. W latach 1767–1769 kontynuował naukę u jezuitów w Klatovech.
Od 1769 roku Dobrovský studiował filozofię w Pradze. W 1772 roku został nowicjuszem zakonu jezuitów, przygotowywał się do objęcia funkcji misjonarza w Indiach. Plan nie zostały zrealizowany, ponieważ w 1773 roku nastąpiło rozwiązanie całego zakonu jezuitów na ziemiach czeskich. Josef Dobrovský zdecydował się dokończyć studia teologiczne w Pradze. W 1786 roku został wyświęcony na księdza.
W latach 1776–1787 pracował jako nauczyciel filozofii i matematyki u hrabiego Nosticů. W tamtym czasie razem z nimi podróżował do Rosji i Szwecji.
W 1787 roku został prorektorem, a w 1789 roku rektorem generalnego seminarium w Ołomuńcu. Po śmierci cesarza Józefa II Habsburga (1790), zamknięto seminarium. Dobrovský wrócił do Pragi, gdzie dalej pracował jako uznany naukowiec z państwowej pensji, a także z zasiłków hrabiego Nosticů. W tamtym czasie napisał większość swoich filologicznych i historiograficznych prac o tematyce slawistycznej.
Już w latach 80. XVIII wieku Dobrovský żywiołowo uczestniczył w życiu naukowym Pragi, działał w Prywatnym Towarzystwie Naukowym. W 1784 roku pomagał założyć Królewskie Czeskie Towarzystwo Nauk, a w 1818 roku Czeskie Muzeum Narodowe.
Dobrovský wywarł duży wpływ na generację młodych naukowców. Jego uczniami byli František Palacký i Václav Hanka.
Twórczość
- Fragmentum Pragense evangelli S. Marci, vulgo autographi – udowodnił, że fragment Ewangelii praskiej (złożony w Katedrze w Pradze) nie został napisany przez św. Marka Ewangelistę, ale był to wyjątek z ewangeliarza z Cividale (z IX stulecia) 1722
- Co je třeba opraviti v Ungarově vydání Učených Čech
- O stáří českého překladu biblického
- O zavedení knihtiskařského umění v Čechách
- Kritické pokusy jak očistit starší české dějiny o pozdějších výmyslů (1802–1823)
- Ausführliches Lehrgebäude der böhmischen Sprache (Zmiany gramatyczne języka czeskiego, 1809) – opracował zasady gramatyczne jęzka czeskiego
- Deutsch-böhmisches Wörterbuch (Słownik niemiecko-czeski, 1. część 1802, 2. część 1821 dzięki Antoníemu Jaroslavovi Puchmajerovi)
- Základy jazyka staroslověnského 1822, podstawowe prace slawistyczne powstałe na ziemiach czeskich
- Geschichte der bömischen Sprache und Literatur (Dzieje literatury i języka czeskiego), czasopismo 1791, książka 1792, 2. wydanie 1818 – jedna z pierwszych prac, w której dostrzeżono wartości historyczne literatury czeskiej
- Über die Begräbnissart der alten Slaven überhaupt und der Böhmen insbensondere (1786)
- Dějiny české řeči a starší literatury – 1818 (Szczegółowe opracowanie tematu, ale tylko do roku 1526)
Wydał takie Almanachy czeskiej literatury:
- Böhemische Litteratur auf das Jahr 1779 – 4 numery
- Böhmen und Mähren Litteratur auf das Jahr 1780 – 3 numery
- Magazin von Böhmen und Mähren, 1786/87 – 3 numery
Źródła opisu
- Johann Ritter von Rittersberg: Abbé Joseph Dobrowsky. Biographische Skizze. Prag: Enders, 1829
- Frantisek Palacky: Joseph Dobrowsky`s Leben und gelehrtes Wirken. Prag: Haase, 1833
- August-Anton Glückselig: Biographie des Abbé Joseph Dobrowsky. Prag: Medau, 1837
- Slovník českých spisovatelů, Libri, Praha 2000
- Edward L. Keenan: Josef Dobrovsky and the Origins of the Igor? Tale (Harvard Series in Ukrainian Studies)
- J. Vlček: Dějiny české literatury III, Prag 1960
- M. Machovec: Josef Dobrovský, Prag 1964
- František Kutnar: Přehledné dějiny českého a slovenského dějepisectví I, Prag 1973
- czeska wikipedia