Wolna encyklopedia
Karta Atlantycka (ang. Atlantic Charter) - ośmiopunktowa deklaracja podpisana 14 sierpnia 1941 roku przez Winstona Churchilla i Franklina Delano Roosevelta na pokładzie okrętu HMS Prince of Wales kotwiczącego u wybrzeży Nowej Fundlandii na Oceanie Atlantyckim (stąd nazwa). Określała cele polityki Wielkiej Brytanii i USA w okresie II wojny światowej i po jej zakończeniu oraz zasady powojennych stosunków międzynarodowych. Za jej najważniejsze cele uznano prawo wszystkich narodów do posiadania własnych rządów i własnego niepodległego państwa, do rozwoju gospodarczego i życia w pokoju po pokonaniu tyranii faszystowskiej. Zdecydowanie eksponowała zasadę pokojowego rozstrzygania sporów międzynarodowych, zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa międzynarodowego, wyrażała nadzieję na ustanowienie po ostatecznym zniszczeniu "tyranii nazistowskiej" trwałego pokoju, wspominała o potrzebie zaprowadzenia w przyszłości "stałego systemu bezpieczeństwa na szerszą skalę" oraz o potrzebie zmniejszenia zbrojeń. 24 października 1941 roku na konferencji międzynarodowej w Londynie podpisana przez 13 członków koalicji antyhitlerowskiej (m.in. kraje takie jak Polska i ZSRR - z zastrzeżeniem uznania przez Sprzymierzonych granic istniejących w czerwcu 1941 r., Wielka Brytania, Australia, Belgia, Czechosłowacja, Grecja, Holandia, Indie Brytyjskie, Jugosławia, Kanada, Norwegia, Związek Południowej Afryki). Do Karty odwoływała się Deklaracja Narodów Zjednoczonych. Niektóre zapisy Karty (pierwszy, drugi, trzeci, czwarty i ósmy) nigdy nie zostały przez sprzymierzonych zrealizowane. Sygnatariuszem, który dążył do ekspansji zarówno terytorialnej jak i polityczno-gospodarczej był Związek Sowiecki. Zmiany terytorialne, które zaszły bez zgody państwa, którego dotyczyły to cesje terytorialne Finlandii, Polski, Rumunii, Czechosłowacji i Japonii na rzecz Związku Sowieckiego, a także Niemiec na rzecz Polski. Punkt czwarty został pogwałcony w przypadku nieprzywrócenia niepodległości Estonii, Łotwy, Litwy, a także wszystkich państw, które stały się sowieckimi satelitami. Nie nastąpiło po wojnie deklarowane rozbrojenie, bądź ograniczenie zbrojeń. Doszło też do licznych interwencji zbrojnych zarówno USA jak i Związku Sowieckiego. Do koalicji formalnie nie przyłączyły się Stany Zjednoczone, zachowując status państwa neutralnego.
Postanowienia Karty Atlantyckiej
- sygnatariusze nie będą dążyli do ekspansji terytorialnej i jakiejkolwiek innej,
- sygnatariusze nie godzą się na zmiany terytorialne państw bez ich zgody,
- uznaje się wolny dostęp do surowców i wolność handlu,
- wzywa się do przywrócenia autonomii państw, którym zabrano ją siłą,
- deklaracja dążenia do współpracy gospodarczej,
- zapowiedź ustanowienia pokoju dającego bezpieczeństwo narodom,
- deklaruje się wolność mórz i oceanów,
- wyraża się nadzieję, że narody nie będą stosować przemocy (w związku z czym należy wprowadzić system bezpieczeństwa na szeroką skalę i rozbroić narody które zagrażają pokojowi).
Bibliografia
- Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów. Oprac. L. Gelberg, T.III, Warszawa 1960