Wolna encyklopedia
Współrzędne: 54°54' N 23°56' E
| Kowno | |||||
|
|||||
 Rynek w Kownie |
|||||
| Państwo |  Litwa |
||||
| Obwód |  kowieński |
||||
| Mer | Andrius Kupčinskas | ||||
| Powierzchnia | 157 km² | ||||
| Położenie | 54° 54' N 23° 56' E |
||||
| Wysokość | 47 m n.p.m. | ||||
| Ludność • liczba ludności • gęstość |
361 274 2336 os./km² |
||||
| Nr kierunkowy | +370-37 | ||||
| Podział miasta | 11 starostw | ||||
|
Położenie na mapie kraju
  Kowno
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Kowno wymowa ?/i (lit. Kaunas) - drugie pod względem liczby mieszkańców miasto Litwy (366,6 tys. mieszkańców, stan na 1 lipca 2004) i największy ośrodek przemysłowy kraju. Położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemna i Wilii.
W mieście znajduje się stacja kolejowa Kaunas.
Spis treści |
Historia
Pierwsze wzmianki w 1361 roku. W XIII wieku powstał tu gród obronny, chroniący Litwinów przed najazdami Krzyżaków, którzy zdobywali go jednak wielokrotnie, m.in. w 1362 roku. W 1384 Krzyżacy wznieśli, zachowany do dziś, warowny zamek mający stanowić bazę wypadową do dalszych najazdów, szczególnie na Wilno i Troki. Ostatecznie przynależność państwowa Kowna uregulowana została po bitwie grunwaldzkiej (1410) i pokoju toruńskim (1411).
W 1398 roku powstaje w mieście stowarzyszenie kupców niemieckich, utrzymujące szerokie kontakty z miastami hanzeatyckimi (m.in. Rygą), co pozwoliło miastu szerzej otworzyć się na ówczesne "nowinki". W 1408 r. książę Witold nadaje Kownu prawa miejskie (magdeburskie), powstaje samorząd administracyjny, gospodarczy i sądowy. W 1581 Kowno otrzymuje prawo składu. Od tego czasu miasto rozwijało się pomyślnie, mimo wybuchających raz po raz pożarów (1537, 1731), epidemii cholery i dżumy, a także powodzi.
Szczególny rozkwit miasta przypadł na drugą połowę XVIII wieku. Projektowanego na sejmie grodzieńskim województwa kowieńskiego nie utworzono z powodu III rozbioru Polski. W jego wyniku miasto przypadło Rosji i włączono je w obręb guberni wileńskiej. 1812 miasto poniosło ogromne straty związane z wyprawą rosyjską Napoleona. Mieszkańcy Kowna aktywnie uczestniczyli w powstaniach narodowych - listopadowym (1830) i styczniowym (1863), co nie pozostało bez wpływu na stosunek władz rosyjskich do grodu nad Niemnem.
W 1842 Kowno stało się stolicą guberni obejmującej zachodnią Litwę, co wpłynęło na przyspieszenie rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego miasta. W 1861 oddano linię kolejową łączącą Kowno z Królewcem i Warszawą. Pod koniec XIX wieku powstało Muzeum Miejskie, teatr i pierwsza biblioteka miejska. Na przełomie XIX i XX wieku w związku ze zbliżającą się wielkimi krokami wojną, władze rosyjskie zamieniły Kowno w twierdzę, co wpłynęło na zakaz budowy domów wyższych niż trzy piętra. Miasto zachowało więc swój prowincjonalny (w porównaniu z Wilnem) wygląd.
Plany carskie nie na wiele się zdały, gdyż Niemcy zdobyli Kowno 18 sierpnia 1915 roku i okupowali je aż do 1919 roku. 21 grudnia 1918 r. agenci sowieccy powołali tu republikę radziecką, która nie ciesząc się poparciem Litwinów, ani tym bardziej Niemców, upadła po kilkunastu dniach. W mieście zaczęła rządzić Taryba ze Smetoną, Voldemarasem i Narutoviciusem na czele (Wilno było pod okupacją sowiecką). W dwudziestoleciu międzywojennym Kowno stało się de facto (choć nie de iure) siedzibą władz państwowych. Z prowincjonalnego miasteczka przekształciło się w miasto na skalę regionu. Tu miały swą siedzibę ośrodki naukowe, gospodarcze, bankowe i kulturalne Litwy. Zorganizowano Uniwersytet im. Witolda Wielkiego, konserwatorium oraz Szkołę Sztuki. Powstał teatr dramatyczny, oraz pierwsza na Litwie rozgłośnia radiowa.
W 1940 r. Kowno liczyło 160 tys. mieszkańców (w ciągu dwudziestu lat niepodległości liczba mieszkańców wzrosła dwukrotnie). To tutaj (a nie w Wilnie) "sejm ludowy" proklamował samolikwidację państwa i przyłączenie się do ZSRR. Po wejściu Niemców Litwini zorganizowali pogrom, w którym zginęło ponad 2000 Żydów. W czasie okupacji niemieckiej w mieście swą siedzibę miały władze hitlerowskie. W tzw. IX forcie kowieńskim Niemcy urządzili obóz koncentracyjny (KL Kauen), w którym zgładzono około 100,000 Żydów i Cyganów.
15 maja 1972 student Romas Kalanta dokonał publicznego samospalenia na rynku kowieńskim, w proteście przeciwko okupacji Litwy przez ZSRR, co stało się powodem dwudniowych krwawych zamieszek w mieście.
Zabytki
- ruiny zamku kowieńskiego (XIII-XIV wiek)
- archikatedra św. Piotra i Pawła
- kościół Św. Jerzego
- kościół Jezuitów
- zespół klasztorny Pożajście
- ratusz miejski zwany "Białym Łabędziem" (XVI wiek)
- Pałac Massalskiego w Kownie
- Dom Perkuna (XVI w.)
- Pałac Godlewskiego
- kościół św. Gertrudy
- Synagoga Chóralna (1871)
- meczet
- Kościół św. Michała Archanioła w Kownie - dawna cerkiew prawosławna, kościół garnizonowy.
Mieszkańcy wg narodowości:
w roku 2001:
w roku 1939:
w roku 1919:
Znane postacie
- Julius Jewelowski - członek Senatu Wolnego Miasta Gdańska (I i III kadencji Volkstagu), kowieński Żyd
Współpraca zagraniczna
Niemcy, Kreiss Lippe
Czechy, Brno
Szwecja, Växjö
Polska, Wrocław
Norwegia, Vestfold Kommune
Finlandia, Tampere- Szwecja, Linköping
Francja, Grenoble
Austria, Linz- Norwegia, Hordaland Kommune
Dania, Odense
Włochy, Ferrara
Chiny, Xiamen
Rosja, Kaliningrad
Stany Zjednoczone, Los Angeles- Rosja, Tiumeń
- Włochy, Emilia Romagna
Ukraina, Charków
Estonia, Tartu- Polska, Białystok
- Ukraina, Biała Cerkiew
- Włochy, Canelli
- Włochy, Brescia
Zobacz też
- Cmentarz Petrašiūnai w Kownie
- Most Konstantinasa Čiurlionisa w Kownie
- Muzeum Zoologiczne Tadasa Ivanauskasa w Kownie
Linki zewnętrzne
- Strona internetowa miasta Kowna (w jęz. litewskim i angielskim)
- Zdjęcie satelitarne z Google Maps
- Kilka zdjęć m.in. Kowna
- Twierdza Kowno
- Zdjęcia z Kowna
- O Kownie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
.svg){kind=small}
