Wolna encyklopedia

Królik europejski

Królik domowy
Systematyka
Domena eukarioty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Szczep łożyskowce
Rząd zajęczaki
Rodzina zającowate
Rodzaj Oryctolagus
Gatunek królik europejski
Nazwa systematyczna
Oryctolagus cuniculus
(Linnaeus, 1758)
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Forma udomowiona – Oryctolagus cuniculus f. domestica

Królik domowy (Oryctolagus cuniculus f. domestica) – udomowiona forma królika europejskiego (Oryctolagus cuniculus), zajęczaka z rodziny zającowatych. Od 2 tys. lat hodowany dla mięsa i skór. Współcześnie coraz częściej pełni funkcję zwierzęcia domowego.

Spis treści

Opis

Króliki posiadają charakterystyczne długie uszy, krótki ogon, charakterystyczny poruszający się nos, długie tylne łapy, przednie - krótsze oraz oczy duże, okrągłe i wypukłe. Żyją zazwyczaj od 6 do 8 lat i potrafią ważyć do 7 kg. Zdolność płciową osiągają w wieku 4-12 miesięcy[1][2]. Długie uszy wyostrzają słuch oraz uczestniczą w procesie termoregulacji. Oczy królicze umożliwiają widzenie nawet w ciemnościach. Ich boczne ustawienie zwiększa kąt widzenia. Ponadto króliki mają bardzo dobrze rozwinięty węch.

Historia

Związki człowieka z królikiem można prześledzić od czasów biblijnych. Księgi Kapłańska i Powtórzonego Prawa wymieniają królika jako zwierzę nieczyste. Feniccy żeglarze natknęli się na króliki na półwyspie Iberyjskim i omyłkowo biorąc je za góralki nazwali je i-shepan-ham[3]. Błędnie użyta fenicka nazwa królika stała się podstawą dla łacińskiej nazwy prowincji rzymskiej - Hispanii. Starożytny geograf Strabon napisał w 3 tomie swojego dzieła Geographica hypomnemata określił Hiszpanię jako "krainę królików"[4]. Pliniusz Starszy w swej Historia naturae pisze o pladze królików na Balearach oraz o zniszczeniach w umocnieniach miasta Tarragona[3][5] dokonanych przez króliki kopiące swoje nory w wałach miasta. Mięso królików było na tyle lubiane przez Rzymian, że introdukowali oni króliki na terenie całego Imperium Rzymskiego.

Dobór sztuczny królików rozpoczął się w średniowieczu we francuskich klasztorach. Mnisi byli zainteresowani królikami, ponieważ uważali nowo narodzone zwierzęta jak też królicze płody za zwierzęta wodne, których mięso mogło być spożywane w czasie Wielkiego Postu[3].

Początkowo dobór był ukierunkowany na wielkość i łagodność zwierząt. W XVI pojawiły się pierwsze rasy kolorowe. Jednym z pierwszych przykładów królików hodowanych dla ich futra przedstawia obraz Hansa Hoffmanna Hare z 1587[3]. W 1700 istniało już 7 ras kolorowych.

W XIX wieku, kiedy pojawiło się powszechne upodobanie zwierząt, miłośnicy królików rozpoczęli pokazy królików w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Tworzono i modyfikowano rasy dla potrzeb widowisk, odchodząc od ras, które były stworzone w celu dostarczania pokarmu, futra lub wełny.

Pojawienie się królików, jako zwierząt trzymanych w domach rozpoczęło się w Epoce wiktoriańskiej. Udomowione króliki stawały się popularne jako zwierzęta pokazowe i maskotki. pokazy królików występowały w wielu miejscach i zostały usankcjonowane w Kanadzie i USA przez American Rabbit Breeders' Association (ARBA).

Króliki zaczęto wykorzystywać w pracach laboratoryjnych, takich jak produkcja przeciwciał do ratujących życie szczepionek oraz w badaniach toksykologii męskiego układu płciowego. Environmental Health Perspective opublikowany przez National Institutes of Health podaje: "Królik [jest] niezwykle wartościowym modelem do badań efektów chemicznych lub innych bodźców na męski układ rozrodczy." Według Towarzystwa Humanitarnego Stanów Zjednoczonych króliki są także szeroko stosowane w badaniu astmy oskrzelowej, zapobieganiu udarowi mózgu, mukowiscydozy, cukrzycy i nowotworów złośliwych. Obrońcy praw zwierząt[6] są przeciwni eksperymentom na zwierzętach w celach niemedycznych, takich jak testowanie kosmetyków i środków czystości, rezultatem czego jest zmniejszenie użycia królików w tych testach[7].

Hodowla

Królik domowy jest hodowany dla mięsa, skór, wełny i futra. Największymi producentami mięsa króliczego na świecie są Hiszpania, Francja i Włochy[8]. W Polsce hodowla królików rozwinęła się po II wojnie światowej, częściowo upadła po 1989 i ponownie rozwija się.

Wg Głównego Urzędu Statystycznego w roku 2007 w rzeźniach i ubojniach zginęło 591 220[9]. Jednak inna publikacja tej samej organizacji mówi, że pogłowie w czerwcu 2007 roku wynosiło 1 075 200[9]. W dokumencie GUS "Fizyczne rozmiary produkcji zwierzęcej w 2007 roku" ilość zabitych królików podana jest w tonach: 5 942[9]. Dzieląc liczbę ton przez 3.5 kg (średnia wagę królika hodowanego na mięso, futro i wełnę) otrzymamy około 1 mln 698 tysięcy królików zabitych.[10].

Króliki zdolność płciową osiągają w wieku 4-12 miesięcy[1][2]. Po 29-32 dniowej ciąży rodzi się 4-12 małych królików (zazwyczaj ok. 6)[2]. Każdy waży od 40 do 100 gramów[2]. Otwierają one oczy 7 dni po urodzeniu[2]. Młode można odstawić od matki po 6 tygodniu życia, jednak według zleceń Stowarzyszenia Pomocy Królikom należy to robić dopiero po 8. tygodniu życia. W trakcie hodowli uzyskuje się do 5 miotów rocznie[1].

Zajęczak czy gryzoń

Podstawową różnicą w budowie między zajęczakami, a gryzoniami jest uzębienie. Gryzonie posiadają parę górnych siekaczy, a zajęczaki w tym króliki posiadają dwie pary siekaczy (górne i dolne). W dodatku zajęczaki mają charakterystyczne długie uszy uczestniczące w procesie termoregulacji[11].

Rasy

Klatki dla królików
Królik szynszylowy

W wyniku doboru sztucznego wyhodowano około 100 ras, znacznie różniących się od siebie wielkością, masą ciała, ubarwieniem i długością włosów, proporcjami uszu i kończyn, czasem wybitnie różniących się od formy dzikiej (zwłaszcza rasy miniaturowe, coraz częściej hodowane w roli domowych pupili). Największe króliki rasy olbrzym belgijski osiągają masę ciała ponad 12 kg, najmniejsze króliki miniaturowe nie przekraczają 1 kg.Rasy dzieli się pod względem rozmiarów (duże - ponad 5,5 kg, średnie - 3,5 do 5,5 kg i małe, w tym również miniaturowe), kierunku użytkowania (rasy użytkowe: mięsne, futerkowo-mięsne, futerkowe, wełniste, laboratoryjne i amatorskie) i struktury okrywy włosowej (normalnowłose, krótkowłose i długowłose).

Podobnie jak rasy psów, rasy królików były głównie tworzone sztucznie przez człowieka, w różnych wiekach i dla różnych celów i różnią się cechami fizycznymi, wymogami hodowli lub opieki oraz temperamentem, tak jak rasy psów. Amerykańskie Stowarzysznie Hodowców Królików (ang.: American Rabbit Breeders Association) wyróżniła 47 ras tych zwierząt w Stanach Zjednoczonych[12]. Na całym świecie jest ich znacznie więcej.

Przykładowe rasy królika domowego:

W grupie królików miniaturowych wyróżnia się kilka odmian.

Dieta

Dieta udomowionego królika jest różna w zależności od celów, dla których jest on hodowany. Najważniejszym składnikiem diety ras królików hodowanych jako zwierzę domowe jest siano. Siano jest podstawą złożonych, wieloskładnikowych pokarmów (często podawanych w postaci zbitych kul - granulatu, który zawiera także inne potrzebe substancje). Uzupełnieniem pokarmu jest mieszanka (najczęsciej suszonych) tymotki łąkowej (Phleum pratense), kupkówki pospolitej (Dactylis glomerata), czy owsa (Avena sativa), która jest niezbędną częścią diety królika domowego. Stowarzyszenie Pomocy królikom zaleca stsowanie ww. diety uzupełniając ją o tzw. zieleninę. Jednak kategorycznie odradza wszelkiego rodzaju mieszanek, dropsów i kolb, ponieważ mogą one zagrażać zdrowiu królika[13]

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Królik domowy - WIEM, darmowa encyklopedia (pl). [dostęp 3 grudnia 2008].
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Stowarzyszenie Pomocy Królikom (pl). [dostęp 3 grudnia 2008].
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Kathy Laber-Laird, M. Michael Swindle: Handbook of Rodent and Rabbit Medicine. Elsevier Health Sciences, 1996, s. 278. ISBN 9780080425047. 
  4. ↑ Eduardo Kac: Telepresence & Bio Art: Networking Humans, Rabbits, & Robots. University of Michigan Press, 2005, s. 311. ISBN 0472068105. 
  5. ↑ Peter Ucko, G. Dimbleby: The Domestication and Exploitation of Plants and Animals. Aldine Transaction, 2007, s. 581. ISBN 0202361691. 
  6. ↑ Między innymi: Stowarzyszenie Pomocy Królikom - Stop testom na zwierzętach (link do akcji)
  7. ↑ Canadian Council on Animal Care: Liczba zwierząt użytych w testach w Kanadzie w latach 1975-2006 (en). [dostęp 2 grudnia 2008].
  8. ↑ Paweł Bielański, Dorota Kowalska. Królik - nieznany czy znany? Cz. II. Świat. Magazyn Weterynaryjny (2008). ul.29 Listopada 10 00-465 Warszawa: Medical Tribune Polska Sp. z o.o.. ISSN 1230-4425. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Iwona Kossowska: RAPORT STATYSTYCZY o rozmiarze hodowli zwierząt na futra i handlu wyrobami futrzarskimi w Polsce oparty na danych Głównego Urzędu Statystycznego www.stat.gov.pl. Stowarzyszenie Empatia, 2008. 
  10. ↑ Stowarzyszenie Pomocy Królikom (pl). [dostęp 4 grudnia 2008].
  11. ↑ Stowarzyszenie Pomocy Królikom (pl). [dostęp 2 grudnia 2008].
  12. ↑ 47 ras królików w USA
  13. ↑ Stowarzyszenie Pomocy Królikom - Dieta (pl). [dostęp 15 grudnia 2008].

Bibliografia

  1. Kowalska D. i in., Mało znane ginące rasy królików. Wiadomości Zootechniczne, R. XLV (2007), 3: 71-75 (pdf)
  2. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978. 
Rodziny zajęczaków

szczekuszkowate (Ochotonidae), zającowate (Leporidae), †Prolagidae

 
Źródło: „haslo,Kr%C3%B3lik_domowy”