Wolna encyklopedia

Kranik to element sprzętu laboratoryjnego, występujący w wielu urządzeniach. Służy on do szybkiego otwierania i zamykania kolb, ampuł, eksykatorów i biuret, odpowietrzania wyparek i linii próżniowych. Może też występować jako samodzielny sprzęt, który łączy się z resztą aparatury poprzez szlify lub węże.

Kran jednodrożny szklany	Kran teflonowy trójdrożny
Kran próżniowy dwudrożny	Kran "Rotaflo" HV
Kran próżniowy "Young"

Kraniki laboratoryjne mają różnorodną konstrukcję zależnie od zastosowania. Zawsze jednak składają się z obudowy (zazwyczaj szklanej) w kształcie walca lub stożka, z której wyprowadzone są szyjki zakończone oliwkami albo szlifami. Jedna lub czasem więcej szyjek jest zwykle wtopiona w sprzęt, którego kranik jest częścią. Do wnętrza walca lub stożka wkłada się lity króciec zwany "duszą" kranika. Walec może być wykonany ze szkła lub z teflonu. Zaletą teflonowych jest to, że nie trzeba ich smarować, ale są one zwykle znacznie droższe od szklanych. W niektórych wariantach kraników drożność uzyskuje się poprzez częściowe odkręcenie "duszy", zaś w innych poprzez jej przekręcenie. W tym drugim przypadku, w poprzek "duszy" przewiercone są kanaliki, łączące poszczególne szyjki.

Ze względu na liczbę szyjek krany dzieli się na:

• jednodrożne - mają one tylko dwie szyjki, między którymi może być zapewniona drożność, lub też mogą być one od siebie odcięte - tego rodzaju krany są najczęściej stosowane w ampułach, kolbach, eksykatorach i innych naczyniach laboratoryjnych, a także w biuretach. Kraniki takie dzieli się jeszcze na:
  • tradycyjne kraniki szklane (ze szklaną "duszą" z jednym kanalikiem) - które są czasami zaopatrywane w przeciwnakrętkę, aby zapobiec ich wypadaniu.
  • kraniki z "duszą" teflonową z jednym kanalikiem - i bardzo podobnej konstrukcji do tradycyjnych kraników szklanych.
  • kraniki jednodrożne z teflonową "duszą" litą wkręcaną od góry za pomocą gwintu - dwie najczęściej spotykane konstrukcje tych kraników to "Rotaflo" i "Young".
• dwudrożne - mają one trzy szyjki - dwie dolotowe i jedną wylotową. W "duszy" są dwa skośnie do osi "duszy", ale równolegle do siebie wywiercone kanaliki. Kraniki takie umożliwiają łączenie wylotowej szyjki z jedną albo drugą szyjką dolotową, ale nie ma możliwości uzyskania połączenia dwóch szyjek dolotowych. Tego rodzaju kraniki są spotykane najczęściej w liniach próżniowo-azotowych.
• trójdrożne - mają one trzy szyjki, zazwyczaj ustawione w kształcie litery "Y", lub czasem litery "T". Układ kanalików wydrążonych w "duszy" umożliwia uzyskanie połączenia dowolnych dwóch szyjek z sobą - zależnie od sposobu obrócenia "duszy".

Ze względu na szczelność krany dzieli się na:

• krany cieczowe - które zapewniają szczelność przy przetaczaniu lub wkraplaniu cieczy, ale nie są szczelne gazowo - krany takie stosuje się np. w biuretach.
• zwykłe krany próżniowe - są one szczelne gazowo do poziomu ok. 10^-3 atm.
• krany do "wysokiej próżni" (high vacuum HV) - które są szczelnie do poziomu rzędu 10^-4-10^-5 atm.