Wolna encyklopedia

Współrzędne: 51°41′44″N 17°26′13″E / 51.69556, 17.43694

Krotoszyn
Herb Krotoszyna Flaga Krotoszyna
Województwo	wielkopolskie
Powiat	krotoszyński
Gmina  - rodzaj	Krotoszyn miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1415
Burmistrz	Julian Władysław Jokś
Powierzchnia	22,55 km²
Położenie (punkt)	51° 41' 44 '' N 17° 26' 13 '' E
Wysokość	130-140 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba • gęstość	29 424[1] 1 305[1] os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	62
Kod pocztowy	63-700 do 63-710
Tablice rejestracyjne	PKR
Położenie na mapie Polski Krotoszyn
TERC10 (TERYT)	4304012044
Miasta partnerskie	Brummen Mejszagoła Fontenay le Comte Dierdorf Bucak
Urząd miejski3 ul. Kołłątaja 7 63-700 Krotoszyn tel. 62 725-23-80; faks 62 725-34-36
Strona internetowa miasta

Krotoszyn (niem. Krotoschin) – miasto w województwie wielkopolskim, na Wysoczyźnie Kaliskiej, siedziba gminy Krotoszyn i powiatu krotoszyńskiego, 29 424 mieszk. (2007).

Spis treści 1 Położenie 2 Historia 3 Architektura 3.1 Zabytki 3.2 Pozostałe obiekty 4 Edukacja 5 Religia 6 Sport 6.1 Kluby sportowe 7 Gospodarka 8 Przyroda 9 Osoby związane z Krotoszynem 10 Komunikacja 10.1 Komunikacja samochodowa 10.2 Komunikacja kolejowa 10.3 Komunikacja autobusowa 10.4 Komunikacja miejska 11 Zobacz też 12 Przypisy 13 Linki zewnętrzne

Położenie

Krotoszyn położony w południowej Wielkopolsce, około 108 km na południe od Poznania i około 28 km na zachód od Ostrowa Wielkopolskiego.

Według podziału regionalnego Polski J. Kondrackiego i J. Ostrowskiego Krotoszyn leży w prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, prowincji Nizin Środkowopolskich w makroregionie Niziny Południowo-Wielkopolskiej i mezoregionie Wysoczyzny Kaliskiej. Według szczegółowego podziału geomorfologicznego Bogumiła Krygowskiego Krotoszyn leży w regionie Wysoczyzny Kaliskiej w subregionie Wału Krotoszyńskiego. Przeważającą formą na terenie miasta i gminy jest wysoczyzna morenowa płaska, która zajmuje około 75% powierzchni gminy. Jest to w zasadzie morena denna, powstała podczas stadiału Warty, zlodowacenia Odry (środkowopolskiego). Dlatego też większą część tego obszaru zajmują osady akumulacji lodowcowej, reprezentowane głównie przez gliny zwałowe.

Historia

Znany od 1405 roku (pierwsza udokumentowana wzmianka o wsi Crothoszino). W 1414 roku niedaleko wsi Krotoszyn założył miasto uczestnik bitwy pod Grunwaldem, Wierzbięta-Krotoski z rodu Łodziów. Od tego czasu wieś zaczęto określać jako Stary Krotoszyn. W 1415 gród został lokowany na prawie magdeburskim. Prawa miejskie zostały nadane przywilejem Władysława Jagiełły. Miasto było niszczone kilkakrotnie podczas pożarów (1453, 1638, 1774) i wojen (potop szwedzki, wojna północna), mimo tego za każdym razem było odbudowywane i rozwijało się pomyślnie. W 1628 roku osiedlili się tu protestanci uciekający z Niemiec, w XVII wieku otoczono miasto fosą i wałem obronnym z trzema bramami. W XVIII wieku Krotoszyn liczył już około 4 tysiące mieszkańców. W tym też wieku miasto zasłynęło z wielkich jarmarków krotoszyńskich, na których sprzedawano za każdym razem około 1000 wołów. W 1793 roku Krotoszyn znalazł się w zaborze pruskim. W 1819 roku miasto nabył książę bawarski Thurn-Taxis. 5 marca 1827 roku urodził się tu Marian Langiewicz, późniejszy dyktator powstania styczniowego. Wiek XIX i początek wieku XX to okres uprzemysłowienia Krotoszyna, ale także przyspieszonego rozwoju rzemiosła (XIX wiek, kuśnierstwo, garbarstwo, szewstwo), szkolnictwa (gimnazjum, seminarium nauczycielskie), spółdzielczości (polska kasa pożyczkowa, Bank Ludowy, Towarzystwo Rolnicze, Towarzystwo Pszczelarzy) i rolnictwa (XIX wiek, cykoria). W 1910 roku Krotoszyn zamieszkuje już 13 tysięcy osób. Mieszkańcy Krotoszyna brali czynny udział w powstaniu wielkopolskim. Miasto zostało zdobyte przez Polaków 1 stycznia 1919 roku, między innymi dzięki interwencji pociągu pancernego Poznańczyk. W latach międzywojennych nastąpiło zahamowanie rozwoju miasta. Okupacja hitlerowska trwała w mieście od 3 września 1939 do 23 stycznia 1945. Krotoszyński 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej wsławił się w 1939 roku w obronie położonego blisko granicy Krotoszyna oraz w obronie Warszawy, o czym wspomniał w pożegnalnym rozkazie generał Juliusz Rómmel. W okresie powojennym uprzemysłowienie miasta i rozwój, wzrost liczby mieszkańców z 22 tysięcy w roku 1973 do 27 tysięcy w roku 1985, elektryfikacja linii kolejowych Krotoszyn-Jarocin, Krotoszyn-Grabowno Wielkie, Krotoszyn-Ostrów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Po likwidacji powiatu ograniczenie samorządności, zmniejszenie nakładów. Po roku 1989 dalszy rozwój, nowe inwestycje, renowacje niektórych obiektów, ale także likwidacja kolei wąskotorowej Krotoszyn-Rozdrażew-Dobrzyca-Pleszew. W 1999 ponowne przywrócenie powiatu krotoszyńskiego.

Architektura

Zabytki

Zabytkami prawnie chronionymi są^[2]:

• Historyczny układ urbanistyczny miasta, XIV/XV – XIX,
• Ratusz miejski w Rynku, zbudowany w 1689 roku z fundacji burmistrza J. Dobrowolskiego oraz właściciela Krotoszyna F.Z. Gałeckiego, w 1774 spalony, odbudowany, nadbudowany o jedną kondygnację i przebudowany w latach 1898-1899, obecnie neorenesansowy, trzykondygnacyjny z mansardami, ze stromymi dachami dwuspadowymi, z niewielkimi wieżyczkami na bokach przedniej i tylnej ściany, od XIX wieku otoczony kramami, które w latach 1968-1969 zostały zlikwidowane i przebudowane na betonowe pawilony handlowe,
  • wieża mająca ślady pierwotnego wyglądu budowli, barokowa, smukła, ośmioboczna, z zegarem i niewielkim balkonem, zwieńczona ażurowym hełmem z podwójną latarnią, z 1777 roku,
  • sklepienia w przyziemiu, również pozostałość po "pierwszym" ratuszu, dawniej cele więzienne,
• Kościół farny św. Jana Chrzciciela, późnogotycki, wybudowany w latach 1592-1597 z fundacji kasztelana poznańskiego Jana Rozdrażewskiego dla braci czeskich, od 1601 roku katolicki, trójnawowy, o układzie bazylikowym, ze sklepieniem kolebkowym z lunetami,
  • wieża na planie kwadratu,
  • kaplice boczne z renesansowymi szczytami,
  • bogate wyposażenie wnętrza z XVII i XVIII wieku,
  • ołtarz główny, manierystyczny, z lat 1630-1640, drewniany, trzykondygnacyjny, z kopią obrazu Rubensa Zdjęcie z krzyża z XVII wieku oraz późnogotycką rzeźbą Madonna z Dzieciątkiem,
  • belka tęczowa z grupą pasyjną z XVII wieku,
  • renesansowy nagrobek Jana Rozdrażewskiego (zmarłego 1600), wykonany z piaskowca w latach 1597-1599, z postacią leżącego rycerza w zbroi,
• Kościół św. Fabiana i św. Sebastiana z 1572, zbudowany jako szpitalny, na planie krzyża greckiego, drewniany, z kopułą, kryty gontem, restaurowany w XIX wieku,
• Barokowy zespół klasztorny trynitarzy,
  • klasztor z 1733, trynitarski do kasaty zakonu w 1819, nad wejściem herby szlacheckie (Pilawa, Mniszech), w piwnicy i na parterze sklepienia kolebkowe, obecnie Muzeum Regionalne,
  • kościół św. Ap. Piotra i Pawła, późnobarokowy, wybudowany w latach 1766-1772 według projektu K.M. Frantza, jednonawowy, ambona w kształcie łodzi z żaglem i sieciami, wyposażenie wnętrza barokowe,
• Zespół kościelny poewangelicki, z lat 1788-1790, neobarokowa fasada z lat 1884-1885, klasycystyczny, na rzucie koła,
• Kościół fil. p.w. św. Marii Magdaleny, Stary Krotoszyn, drewn., 1755,
• Pałac Rozdrażewskiego i Gałeckich z końca XVI wieku, barokowy, z późnoklasycystyczną fasadą, powstały na miejscu spalonego przez Szwedów dworku, obecnie szkoła,
  • park pałacowy, założony w 1685 jako ogród włoski, później przekształcony na park krajobrazowy (ok. 1819), okazy drzew egzotycznych, obecnie Park Miejski,
• Dom z oficyną, ul. Kobylińska 8, k. XIX,
• Gimnazjum, ob. LO, ul. Kołłątaja 1, 1878-81,
• Budynek sali gimnastycznej, 1903,
• Dom dla nauczycieli, 1881,
• Zespół starostwa, ul. Kołłątaja 7, pocz. XX, składający się z starostwa, ob. Urząd Miasta, 1900-01, 1912, 1928 i budynku gospodarczego,
• Dom, ul. Koźmińska 36, szach., 2 poł. XVIII,
• Dom, ul. Lipowa 3, 1 ćw. XIX,
• Dom, ul. Lipowa 6, szach., 1 poł. XIX,
• Dom, ul. Powstańców Wielkopolskich 14,
• Dom, ul. Sienkiewicza 5, 1 poł. XIX,
• Dom, ul. Sienkiewicza 6, XVIII/XIX,
• Dawny sąd, ul. Sienkiewicza 9, 1 ćw. XIX,
• Dom, ul. Sienkiewicza 14, 1820,
• Dom, ul. Synowca 8, 1823,
• Dom, ul. Synowca 20, 1 poł. XIX,
• Dom, ul. Synowca 28, 1 poł. XIX,
• Dworek, ul. Zamkowy Folwark, XVIII/XIX.

Pozostałe obiekty

• Arsenał z 1823 roku, klasycystyczny,
• Dawny szpital z XVIII wieku,
• Cmentarz,
  • obelisk powstańców wielkopolskich oraz żołnierzy 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej i 2 Pułku Strzelców Wielkopolskich,
  • grób pułkownika W.J. Tyczyńskiego, dowódcy 56 Pułku Piechoty w latach 1932-1939,
• Wiatrak-koźlak.

Edukacja

• Szkoły podstawowe i gimnazja
  • Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Wojska Polskiego w Krotoszynie, ul. Sienkiewicza 9,
  • Szkoła Podstawowa Nr 8 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Krotoszynie,ul. 23 Stycznia 20,
  • Gimnazjum Nr 2 w Krotoszynie, ul. Zdunowska 83,
  • Gimnazjum Nr 4 w Krotoszynie, ul. 23 Stycznia 20,
  • Zespół Szkół Nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi w Krotoszynie, ul. Władysława Jagiełły 4
  • Zespół Szkół Nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi w Krotoszynie, ul. Plac Szkolny 19,
  • Zespół Szkół Nr 3 w Krotoszynie, al. Powstańców Wlkp. 13,

• Szkoły ponadgimnazjalne
  • I Liceum Ogólnokształcące im. H. Kołłątaja w Krotoszynie, ul. Kołłątaja 1,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 w Krotoszynie, ul. Mickiewicza 11,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Karola F. Libelta w Krotoszynie, Plac Jana Pawła II nr 5,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Jana Pawła II w Krotoszynie, ul. Zdunowska 81,
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego w Krotoszynie, Plac Jana Pawła II nr 5 (budynek nr ZSP 2),

• Szkoła Specjalna
  • Zespół Szkół Specjalnych w Krotoszynie, ul. Ostrowska 39,

• Szkoły Artystyczne
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia w Krotoszynie, ul. Młyńska 2 D,
  • Społeczne Ognisko Muzyczne w Krotoszynie, ul. Młynska 2 D.

• Szkoły Wyższe
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Wydział Chemii, Oddział Zamiejscowy w Krotoszynie, ul. Mickiewicza 11,

Religia

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół Rzymskokatolicki
  • Parafia pw. św. Andrzeja Boboli, ul. Popiełuszki 3
  • Parafia pw. św. Jana Chrzciciela, ul. Farna 10
  • Parafia pw. św. Marii Magdaleny, ul. Wiejska
  • Parafia pw. św. Piotra i Pawła, ul. Klasztorna 3
• Kościół Zielonoświątkowy
  • Zbór w Krotoszynie, ul. Benicka 37

Sport

Kluby sportowe

• Klub Sportowy "ASTRA" Krotoszyn ul. Sportowa 1, (sekcja: piłka nożna, siatkówka),
• Ludowy Klub Sportowy "CERAMIK", ul. Sportowa 2, (sekcja: zapasystyl wolny),
• Klub Sportowy "KROTOSZ", ul. Młyńska 2 B, (sekcja: karate, pływanie, biegi, tenis stołowy),
• Towarzystwo Atletyczne "ROZUM", ul. Mały Runek 13, (sekcja: sumo).

Gospodarka

W mieście działa zakład z branży metalurgicznej oraz 1 zakład z branży meblarskiej.

Przyroda

• Obszar Chronionego Krajobrazu Dąbrowy Krotoszyńskie i Baszków Rochy,
• Dąbrowy Krotoszyńskie,
• leśny Rezerwat przyrody Miejski Bór,
• Park Miejski.

Osoby związane z Krotoszynem

• Roman Abraham - dowódca wojskowy, więziony w Oflagu Krotoschin
• Ludwik Begale - prawnik, działacz społeczny i samorządowy
• Agnieszka Duczmal - polska dyrygentka, współpracująca z orkiestrami symfonicznymi w kraju i za granicą
• Katarzyna Grochola - pisarka i dziennikarka
• Georg Huth - niemiecki orientalista i podróżnik
• Marcin Lijewski - wicemistrz świata w piłce ręcznej
• Piotr Olivier Janiak - model, prezenter
• Isidor Kalisch - rabbi judaizmu reformowanego
• Feliks Kasprzak - dziennikarz, starosta krotoszyński
• Michał Kozal - błogosławiony kościoła katolickiego
• Harold Kroto - laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1996 roku za odkrycie fulerenów (obywatel Wielkiej Brytanii, rodzina pochodziła z Krotoszyna).
• Teodor Kullak pianista i kompozytor
• Marian Langiewicz - dyktator powstania styczniowego
• Wojciech Lipski - działacz społeczny i narodowościowy w Poznańskiem, poseł do sejmu pruskiego z powiatu krotoszyńskiego
• Hieronim Ławniczak - regionalista polski, pedagog, współtwórca i kustosz Muzeum Regionalnego PTTK w Krotoszynie
• Franciszek Nowak - rzeźbiarz ludowy
• Marek Paczków - trener polskiej kadry narodowej w sumo, multimedalista Mistrzostw Świata i Europy w sumo
• Robert Paczków - Międzynarodowy Mistrz Świata w sumo
• Franciszek Pukacki - cichociemny
• Andrzej Ranke - politolog, współorganizator Ogólnopolskich Spotkań LEDNICA 2000
• Otto Roquette - pisarz niemiecki
• Stanisław Śniatała - szambelan papieski, radca duchowny, dziekan dekanatu koźminskiego, więziony w Krotoszynie
• Władysław Stróżewski - filozof
• Wojciech Tyczyński - pułkownik, dowódca 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej stacjonującego w okresie międzywojennym w Krotoszynie
• Filip Wala - uczestnik drugiej edycji programu TVN "You Can Dance - Po prostu tańcz"
• Adam Wiedemann - poeta, prozaik, tłumacz, krytyk literacki i muzyczny
• Wierzbięta z Krotoszyna herbu Łodzia - założyciel miasta, który wziął udział w bitwie pod Grunwaldem

Komunikacja

Komunikacja samochodowa

Przez miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie:

• Droga krajowa 15: (Wrocław)-Trzebnica-Krotoszyn-Września-Gniezno-Toruń-Ostróda-(Olsztyn)
• Droga krajowa 36: Ostrów Wielkopolski-Krotoszyn-Rawicz-Lubin-Prochowice
• Droga wojewódzka 444: Krotoszyn-Sulmierzyce-Odolanów-Ostrzeszów.

Komunikacja kolejowa

W Krotoszynie krzyżują się linie kolejowe:

• nr 14: Tuplice-Głogów-Leszno-Krotoszyn-Ostrów Wielkopolski-Kalisz-Łódź Kaliska,
• nr 281: Oleśnica-Krotoszyn-Jarocin-Gniezno-Chojnice.

Krotoszyn posiada bezpośrednie połączenie kolejowe między innymi z Poznaniem, Wrocławiem, Bystrzycą Kłodzką, Lesznem i Ostrowem Wielkopolskim.

W Krotoszynie w okolicach dworca kolejowego znajdowała się do 1987 stacja rozebranego odcinka kolei wąskotorowej relacji: Krotoszyn - Dobrzyca - Pleszew Wąsk. - Pleszew kursującej w ramach tzw. Krotoszyńskiej Kolei Dojazdowej.

Komunikacja autobusowa

Z dworca autobusowego PKS można w połączeniach bezpośrednich dojechać między innymi do: Poznania, Bydgoszczy, Konina,Jarocina, Ostrowa Wielkopolskiego, Kępna, Sycowa, Wrocławia, Zgorzelca, Zielonej Góry, Milicza, Żmigrodu, Konina, Leszna, Kościana, Gostynia a w sezonie letnim do Władysławowa. Przez Krotoszyn przebiegają także prywatne regularne międzynarodowe linie autobusowa relacji: Lublin - Kalisz - Krotoszyn - Leszno - Londyn, oraz Chełm - Kalisz - Krotoszyn - Leszno - Bruksela - Paryż. Ponadto prywatni przewoźnicy obsługują regularną komunikację między Krotoszynem a Poznaniem.

Komunikacja miejska

W Krotoszynie funkcjonuje komunikacja miejska obsługiwana przez autobusy Miejskiego Zakładu Komunikacji. MZK Krotoszyn obsługuje 10 linii autobusowych:

• Linia nr 1: Krotoszyn-Cieszków-Krotoszyn,
• Linia nr 2: Krotoszyn-Orpiszew-Krotoszyn,
• Linia nr 3: Krotoszyn-Dzierżanów-Krotoszyn,
• Linia nr 4: Krotoszyn-Wielowieś-Krotoszyn,
• Linia nr 5: Krotoszyn-Chwaliszew-Krotoszyn,
• Linia nr 6: Krotoszyn-Rozdrażew-Krotoszyn,
• Linia nr 7: Krotoszyn-Świnków-Krotoszyn,
• Linia nr 9: Krotoszyn-Roszki-Krotoszyn,
• Linia nr J: Krotoszyn-Jarocin-Krotoszyn, (obsługiwana wspólnie z JLA Jarocin),
• Linia nr K: Krotoszyn-Ostrów Wielkopolski-Krotoszyn,

Ponadto na terenie Krotoszyna funkcjonują trzy linie autobusowe obsługiwane przez innych przewoźników:

• Linia nr K-1: Ostrów Wielkopolski - Krotoszyn - Ostrów Wielkopolski obsługiwana przez MZK Ostrów Wlkp,
• Linia nr B: Koźmin Wielkopolski - Krotoszyn - Koźmin Wielkopolski obsługiwana przez SCR "Centrol" Koźmin Wlkp,
• Linia nr X: Krotoszyn - Kobylin - Krotoszyn obsługiwana przez prywatnego przewoźnika z Krotoszyna.

Zobacz też

• Miasta w Polsce,
• Związek Miast Polskich,
• Kalisko-Ostrowski Okręg Przemysłowy,
• Krotoszyn (stacja kolejowa),
• 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej,
• Komunikacja miejska w Krotoszynie,

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Freunde des Kreises Krotoshin (Przyjaciele Powiatu Krotoszyńskiego) (de)
• Fotografie Krotoszyna i okolic
• O Krotoszynie w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego Miasta powiatowe Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów Miasta gminne Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków