Wolna encyklopedia
Współrzędne: 49°09'46" N 19°59'56" E
| Krywań | |
 Krywań od północnej strony. Po jego lewej stronie Krótka |
|
| Państwo |  Słowacja, Europa |
| Pasmo | Tatry, Karpaty |
| Wysokość | 2494 m n.p.m. |
| Wybitność | 400 m |
| Data zdobycia | 4 sierpnia 1772 |
| Pierwsze wejście | Andre Jonas Czirbesz z przewodnikami (pierwsze odnotowane) |
  Krywań
|
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Krywań (słow. Kriváň, niem. Krummhorn, Ochsenhorn, węg. Kriván) – wyniosły (2494 m n.p.m.) szczyt w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich po stronie słowackiej, o charakterystycznym, zakrzywionym wierzchołku, od którego wziął swoją nazwę (nadal spotykana jest wśród starszych górali wymowa "Krzywań"). Krywań położony jest w grani bocznej, na zakończeniu długiego (ok. 10,0 km) grzebienia odchodzącego od głównej grani tatrzańskiej w Cubrynie (Čubrina). Cała odnoga jest nazywana "główną granią odnogi Krywania" (Hlavná os hrebeňa Kriváňa). Zbudowany jest ze skał krystalicznych, głównie z granitów.
Spis treści |
Topografia
Od szczytu wężowato odchodzi kilka grzebieni.
Południowy grzebień – Grzbiet na Pawłową (Pavlov chrbát) przechodzi przez Krywańską Przełączkę (Daxnerovo sedlo) i Mały Krywań (Malý Kriváň), niżej rozszerza się w grzbiet kończący się Nad Pawłową (Nad Pavlovou).
Południowo-zachodni grzebień opada dwiema kulminacjami – Wyższą (Vyšná priehyba) i Niższą Prehybą (Nižná priehyba), do lesistego Gronika (Grúnik). Pomiędzy ramionami znajduje się należący do Doliny Bielańskiej (Belanska dolina) – Wielki Żleb Krywański (Veľký žľab).
Grzbiety zachodni i północno-zachodni schodzą do Doliny Koprowej, która wcina się w masyw swoimi odgałęzieniami tzw. Szkaradnym Żlebem (Škaredý žľab) i Korytem Krywańskim (Krivánska kotlina). Szczyt Krywania powyżej dna Doliny Koprowej wznosi się na ok. 1400 m i jest to największa deniwelacja (wysokość względna) w całych Tatrach.
W kierunku północno-wschodnim od Krywania odchodzi grań, która łączy się w zworniku zwanym Ramię Krywania (Rameno Kriváňa) z grzbietem odchodzącym od głównej grani tatrzańskiej. W tym miejscu grzbiet rozgałęzia się na dwie odnogi: jedna z nich odchodzi na północny zachód, schodząc do Doliny Koprowej pomiędzy Korytem Krywańskim a Doliną Niewcyrką, druga odnoga schodzi w kierunku wschodnim do Przełęczy Szpara. Północne ściany ramienia Krywania opadają w kierunku Doliny Niewcyrki. Od strony wschodniej pod ściany Krywania podchodzi Dolina Ważecka (Važecká dolina), w której na wysokości ok. 2013 m n.p.m. znajduje się duży (4,3 ha i ok. 23,0 m głębokości) Zielony Staw Ważecki (Zelené pleso pod Kriváňom)
Turystyka
Dla turystyki udostępniono południowy i południowo-zachodni grzebień prowadząc przez nie znakowane szlaki turystyczne. Szlak oznaczony kolorem zielonym poprowadzony jest z z Trzech Źródeł (Tri studničky) zalesionym i porośniętym kosodrzewiną grzbietem południowo-zachodniego ramienia Krywania aż do Gronika. Dalej szlak odchodzi w dół w kierunku Krywańskiego Żlebu, za którym łączy się z oznaczonym kolorem niebieskim szlakiem podchodzącym na Krywań poniżej południowego ramienia szczytu. Dwie połączone trasy prowadzą na sam szczyt przez zbocze Małego Krywania i Krywańską Przełączkę. Szczyt dostępny jest latem. Pokrywa śnieżna utrzymuje się tutaj: do 1000 m – 3 miesiące, do 1500 m – 4 miesiące, do 2000 m – 5 miesięcy, a na szczycie 2494 m nawet 6,5 miesiąca.
Panorama widokowa z Krywania jest bardzo rozległa, szczyt ten posiada też największą w całych Tatrach wysokość względną nad położona pod nim doliną (Dolina Koprowa leży 1300 m niżej). Jeden z turystów w XIX w. pisał: "Mało jest widoków równych co do straszności przyrody".
Historia
Krywań aż do 1793 r. uważany był za najwyższy szczyt Tatr. Pierwsze wejścia miały miejsce już w 1761 i 1770 r., ale nieznane są nazwiska zdobywców. Najprawdopodobniej były to osoby związane z wydobyciem złota lub antymonitu, których kopalnie istniały na zboczach Krywania już w XV wieku (aż do wysokości 2100 m). W pełni odnotowano dopiero wejście Andrea Jonasa Czirbesza z przewodnikami z 4 sierpnia 1772. Wiadomo także o zdobyciu Krywania przez króla saskiego Fryderyka Augusta II w dniu 20 sierpnia 1840. Rok później taternicy węgierscy umieścili na szczycie obelisk, który przetrwał do 1861. Zimą jako pierwsi na szczycie stanęli Jakob Horvay i Theodor Wundt w dniu 12 kwietnia 1884. W 1805 r. na szczycie był Stanisław Staszic.
Krywań w kulturze
Krywań od 1935 jest narodową górą Słowaków, od 1841 na jego szczyt urządzano patriotyczne "národné výlety", w których brali udział twórcy słowackiej kultury. Umieszczono go w hymnie tego kraju, od 1 stycznia 2009 r. znajduje się na słowackich monetach o nominale 1, 2 i 5 eurocentów. Szczyt występuje często w kulturze ludowej Liptowa i Podhala. W 1967 w słowackiej ankiecie uznany został za najpiękniejszy szczyt Tatr (według Józef Nyka. Tatry słowackie. Przewodnik). Kazimierz Przerwa-Tetmajer napisał o górze wiersz (zamieszczony w książce "Na Skalnym Podhalu"), którego słowami śpiewanymi na rzewną nutę żegnano ludzi związanych z Tatrami. W latach 70. pieśń weszła do repertuaru zespołu Skaldowie.
- Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!
- Płyną, lecą spod ciebie potoki!
- Tak się leją moje łzy, jak one,
- hej łzy moje, łzy niezapłacone...
- Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!
- Płyną, lecą nad tobą obłoki!
- Tak się toczy moja myśl, jak one,
- hej te myśli, te myśli stracone...
- Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!
- Idzie od cię szum lasów głęboki,
- a mojemu idzie żal kochaniu,
- hej Krywaniu, Krywaniu, Krywaniu!...
Szlaki turystyczne
– niebieski szlak rozpoczynający się przy Tatrzańskiej Drodze Młodości i biegnący obok Jamskiego Stawu i dalej na północ aż na wierzchołek Krywania.
- Czas przejścia do spotkania ze szlakiem zielonym: 3:45 h, ↓ 2:25 h
- Czas przejścia od szlaku zielonego na szczyt: 30 min w obie strony
– od Trzech Źródeł przy Tatrzańskiej Drodze Młodości biegnie szlak zielony, pnący się na Krywań od strony południowo-zachodniej. Szlak łączy się z niebieskim w okolicach Małego Krywania. Czas przejścia od Trzech Źródeł do szlaku niebieskiego: 2:15 h, ↓ 1:55 h
Bibliografia
- Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
- Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
- Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
- Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.
|
|||||||||||