Wolna encyklopedia
Kultura zarubiniecka - kultura archeologiczna młodszego okresu przedrzymskiego i wczesnego okresu rzymskiego, nazwana od pierwszego badanego w 1899 cmentarzyska we wsi Zarubińce koło Perejasławia Chmielnickiego przez ukraińskiego archeologa, czeskiego pochodzenia V. Chwojke, na południowy wschód od Kijowa, w zachodniej Ukrainie. Zdaniem archeologów kultura ta rozwijała się od schyłku III w. p.n.e. do II w. n.e., zajmując lesistą część Ukrainy i Białorusi, od środkowego Bugu i Prypeci, po ujście Berezyny do Dniepru. W Polsce badania na Lubelszczyźnie prowadził dr Andrzej Kokowski z UMCS w Lublinie.
Na obszarze jej występowania wyróżniono trzy grupy terytorialne:
- poleską
- środkowodnieprzańską
- górnodnieprzańską
Kultura ta wyrosła na wcześniejszej kulturze miłogradzkiej identyfikowanej ze scytyjskimi Neurami i kulturze pomorskiej, przy znacznym udziale oddziaływań celtyckich. W okresie swego rozwoju pozostawała w silnych związkach z kulturami strefy bałtyjskiej.
Ludność zarubinieckiej kultury zamieszkiwała z reguły osady otwarte (z wyjątkiem części północnej zasięgu, gdzie pojawiły się grodziska), zabudowane prostokątnymi domostwami wznoszonymi techniką słupową.
Zmarłych chowano na cmentarzyskach płaskich, w większości w grobach ciałopalnych jamowych. Występowały również groby popielnicowe i cenotafy oraz nieliczne pochówki szkieletowe. W jamach grobowych bądź w popielnicach składano z reguły przepalone czyste kości, bez resztek stosu. Występował również kult czaszki.
Znajdowane w grobach wyposażenie nie nosi śladów spalania, co jest praktyką odmienną od szeroko wówczas stosowanej kremacji zmarłego wraz z wyposażeniem. Ceramika wkładana do grobu nie była obrzędowo rozbijana. Zmarłych zaopatrywano również w ozdoby stroju, głównie zapinki, szpile, różnego typu zawieszki i tylko wyjątkowo w broń.
Na terenie postzarubinieckiego horyzontu kulturowego rozwijała się od III wieku kultura czerniachowska oraz kultura kijowska utożsamiana przez niektórych badaczy z ośrodkiem etnogenezy Słowian.