Wolna encyklopedia

Charakterystyka minerału
Kwarc
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	SiO2
Twardość w skali Mohsa	7
Przełam	muszlowy
Łupliwość	brak
Pokrój kryształu	słupowe, igiełkowe, pseudoregularne (diament marmaroski), bipiramidalny
Układ krystalograficzny	trygonalny – kwarc niskotemperaturowy; heksagonalny – kwarc wysokotemperaturowy,
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość minerału	2,65 g/cm3
Własności optyczne
Barwa	bezbarwny, biały, szary, odcienie barwy żółtej, pomarańczowy, różowy, brązowopurpurowy, fioletowy, zielony, czarny; rzadko niebieski.
Rysa	biała
Połysk	szklisty, na przełamie perłowy
Współczynnik załamania	no = 1,544 i ne = 1,553
Inne	optycznie dodatni
Dodatkowe dane
Postacie alotropowe	odmiany α i β, trydymit, Krystobalit, coesyt, stiszowit, keatyt
Szczególne własności	w grubszych płytkach dostrzega się skręcenie płaszczyzny polaryzacji światła

Kwarc (Kwarzec) – minerał z gromady krzemianów.

Nazwa pochodzi:

• od starogermańskiego kwarr (quarz) = zgrzyt – tak określali ten minerał niemieccy górnicy
• lub/i słowiańskiego kwardy = twardy (kwarda = kwarzec).
• gr. Krystallos = lód

Spis treści 1 Właściwości 2 Odmiany kwarcu 3 Występowanie 4 Zastosowanie 5 Bibliografia 6 Linki zewnętrzne

Właściwości

Zazwyczaj tworzy kryształy słupkowe wykształcone w postaci heksagonalnego słupa (o sześciobocznym przekroju), zakończonego ścianami romboedrów i podwójnych piramid. Prawidłowo wykształcone kryształy są najczęściej spotykane w geodach, kawernach i szczelinach skalnych, gdzie tworzą szczotki krystaliczne. Oprócz struktury krystalicznej kwarc może tworzyć odmiany ziarniste, skrytokrystaliczne oraz naskorupienia i inkrustacje.
Kwarc jest kruchy, przezroczysty; może być bezbarwny i może tworzyć wiele barwnych odmian.
Czysty, bezbarwny kwarc określony został mianem kryształu skalnego (górskiego), ponieważ przypomina lód i długo pozostaje zimny nawet w podwyższonej temperaturze (jest słabym przewodnikiem ciepła. W starożytnym Rzymie dużych kryształowych kul używano do chłodzenia dłoni).
Kwarc często zawiera inkluzje gazowe, ciekłe oraz stałe.
Inkluzje stałe spowodowane przez różne minerały powodują zróżnicowanie barwy oraz wywołują ciekawe efekty optyczne takie jak: asteryzm, iryzacja, opalescencja, awenturyzacja.
Znanych jest około 40 minerałów tworzących wrostki; kwarce zawierające wrostki bywają określane odrębnymi nazwami np. kwarc rutylowy, kwarcowe sokole oko.

Odmiany kwarcu

I. W zależności od temperatury wyróżniamy:

• Powszechnie występujący na powierzchni Ziemi kwarc niskotemperaturowy jest trwały w temperaturze do 573°C.
• Powyżej tej temperatury (do 870°C) tworzy się kwarc wysokotemperaturowy, który krystalizuje w układzie heksagonalnym. – kwarc ten nigdy nie występuje na powierzchni Ziemi w normalnych warunkach.

Inne, znane modyfikacje krzemionki: keatyt, moganit, lechatelieryt – są wytwarzane sztucznie (nie występują w przyrodzie; uzyskuje się je wyłącznie drogą syntezy).

Kryształ kwarcu mlecznego	Ametyst z inkluzjami goethytu, Minas Gerias, Brazylia		Kwarc rózowy
kwarc	kryształ górski	ametryn	cytryn

II. Kwarc jest minerałem bardzo pospolitym, posiada wiele odmian takich jak:

• Kwarc makrokrystaliczny:
  • kryształ górski – przezroczysty
  • ametyst – fioletowy
  • kwarc różowy
  • cytryn – żółty
  • kwarc dymny – brązowy
  • morion – czarny
  • awenturyn – jasnozielony
  • kwarc mleczny – biały
  • kwarc niebieski = kwarc azurytowy też: szafirowy, lazurytowy, krokidolitowy
  • kwarc zielony
  • krystobalit
• Migotliwe odmiany kwarcu:- obecność wrostków azbestu lub krokidolitu daje odpowiednio:
  • kwarcowe tygrysie oko
  • kwarcowe kocie oko
  • kwarcowe sokole oko
  • kwarcowe bawole oko
• Kwarc skrytokrystaliczny:
  • chalcedon
    • agat
      • agat mszysty
      • onyks
      • sardonyks
      • sard
    • ciemnozielony praz (prazolit)
    • zielony chryzopraz
    • heliotrop
    • jaspis
    • karneol
    • krzemień
    • czert
    • plazma (minerał)
    • kwarcyt

Występowanie

Jeden z najpospolitszych minerałów. Składnik wielu skał magmowych (granitów, granodiorytów, pegmatytów), osadowych (piasków, żwirów, piaskowców, zlepieńców) i metamorficznych (gnejsów, łupków łyszczykowych, kwarcytów). Często występuje w formie żył kwarcowych. Jest rozpowszechniony na całym świecie.

Miejsca występowania: poszczególnych odmian kwarcu omówione zostaną na stronach dotyczących konkretnego rodzaju kwarcu, ale pięknie wykształcone, szczególne duże kryształy są spotykane: USA, Kanada, Brazylia, Urugwaj, Kazachstan, Ukraina, Madagaskar.

Zastosowanie

• Wyroby z krzemienia (odmiana kwarcu) znane są od początku epoki kamiennej (starszego paleolitu) aż do końca neolitu.
• Jest stosowany przy produkcji materiałów ściernych,
• w przemyśle ceramicznym, szklarskim, budowlanym,
• stanowi ważny składnik sprzętu medycznego i naukowego – chociaż zastępowany jest kwarcem syntetycznym,
• w przemyśle optycznym, w elektronice (piezokwarc, wyświetlacz ciekłokrystaliczny),
• służy do wyrobu detergentów, farb, pasty do zębów,
• stosowany w jubilerstwie jako kamien ozdobny i jubilerski – zastosowanie gemmologiczne,
• jego odmiany są poszukiwane przez kolekcjonerów,
• jego właściwości piezoelektryczne są wykorzystywane w radiotechnice oraz zapalniczkach gazowych.

Bibliografia

• W.Szumann- "Kamienie szlachetne i ozdobne";
• N.Sobczak – "Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych";
• R. Hochleitner – "Minerały i kryształy";
• Leksykon Przyrodniczy – "Minerały";
• Podręczny Leksykon Przyrodniczy – "Minerały i kamienie szlachetne";
• K. Maślankiewicz – "Kamienie szlachetne";
• C. Hall – "Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne";
• G.G. Gormaz i J.J.Casanovas – "Atlas mineralogii".

Linki zewnętrzne

• Muzeum geologiczne pgi.gov.pl – kwarc