Wolna encyklopedia

Ten artykuł dotyczy miasta Lidzbark. Zobacz też: miasto Lidzbark Warmiński oraz osada Lidzbark-Nadleśnictwo.

Współrzędne: 53°15′37″N 19°49′16″E / 53.26028, 19.82111

Lidzbark
Herb
Herb Lidzbarka
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina
 - rodzaj		 Lidzbark
miejsko-wiejska
Założono 1301
Prawa miejskie 1325
Burmistrz Jan Rogowski
Powierzchnia 5,7 km²
Położenie (punkt) 53° 15' 37 '' N
19° 49' 16 '' E
Ludność (2004)
• liczba
• gęstość
9351
1640,5 os./km²
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 23
Kod pocztowy 13-230
Tablice rejestracyjne NDZ ****
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Lidzbark"
Lidzbark
TERC10
(TERYT)		 6283503044
Miasta partnerskie Niemcy Oebisfelde , Guttau
Urząd miejski3
ul. Sądowa 21 13-230 Lidzbark
tel. 23 696-15-04; faks 23 696-21-07
Strona internetowa miasta
Święty Jan Nepomucen na moście w Lidzbarku
Plac Hallera
Kościół p.w. św. Wojciecha

Lidzbark (pot. Lidzbark Welski, niem. Lautenburg) – miasto położone w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie działdowskim nad rzeką Wel i Jeziorem Lidzbarskim, na pograniczu Garbu Lubawskiego i Równiny Urszulewskiej. Siedziba gminy graniczącej z dwoma innymi województwami: kujawsko-pomorskim i mazowieckim. Zamieszkane przez 9 351 osób (dane z 2004 r.). W pobliżu znajdują się dwa parki krajobrazowe: Górznieńsko-Lidzbarski i Welski. Od 1997 r. patronem miasta jest św. Wojciech.

Miasto posiada status miasta turystycznego, ma rozwiniętą bazę noclegową i gastronomiczną.

Spis treści

Historia

Lidzbark założono na prawie niemieckim już w 1301 roku. Po nadaniu ziemi chełmińsko-michałowskiej Krzyżakom w 1303 roku zbudowano zamek i ufortyfikowane miasto. Krzyżacy po zajęciu Lidzbarka rozpoczęli na nowo i po swojemu budować miasto. Zakonowi zależało na szybkiej jego budowie, ze względu na sąsiedztwo z Mazowszem. Budując go nadano mu charakter obronny. W tym okresie wybudowano m.in. kościół św. Wojciecha, zamek, młyn i ratusz. Prawa miejskie Lidzbark uzyskał na początku XIV wieku (ok. 1325). Mieszkańcy przystąpili do Związku Pruskiego w 1454 r. Po zawarciu II pokoju toruńskiego z Zakonem w 1466 roku miasto znalazło się w granicach Polski. Rozpoczął się wtedy szybki rozwój "grodu nad Welem", który uzyskał liczne przywileje królewskie. W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 miasto znajdowało się w granicach Prus, za wyjątkiem lat 1807-1815, kiedy to stanowiło część Księstwa Warszawskiego. W 1887 przez miasto przeprowadzono trasę kolejową z Działdowa do Brodnicy. Do Polski miasto powróciło dopiero 18 stycznia 1920 roku. W czasie II wojny światowej wielu mieszkańców poniosło śmierć, a miasto zostało zniszczone w 75%. Po wojnie Lidzbark budowano praktycznie od podstaw.

Jeśli chodzi o prawa miejskie, to Lidzbark mógł je otrzymać nie wcześniej niż w XIV wieku. Świadczyć mogłyby o tym pierwsze przywileje miejskie pochodzące z 1410 i 1414 roku. Wiele współczesnych nazw ulic wskazuje na to, że pochodzą one z dość odległych czasów. Takie ulice jak: Zamkowa, Podzamcze, Kościelna, Piaski, Stare Miasto, Sądowa, Słomiany Rynek czy też ulica Mazurska mają pochodzenie historyczne.

Nazwa miasta

Nazwa miasta Lidzbark pochodzi od dawnej osady słowiańskiej, która określano jako Ludbarc. Zajmowano się w niej głównie bartnictwem. W okresie rządów krzyżackich na określenie Lidzbarka używano bardzo wiele różnych nazw. Należały do nich m.in. takie jak: Liczburg, Ludbarc, Luterber, Ludbarz, Liantenberg, Lutterberg, Lutembergk, Luterburg, Litteberg, Lutinberg, Luthbork, Lautenberg, Lautemberg, Lautemburg, Ludberg i Lautenburg.

Jedną z pierwszych była nazwa Luterberg, która występuje w kronice Wielkiego Mistrza Dietricha von Altenburga. Wielu historyków uważało, że nazwa ta pochodzi od komtura chełmskiego Otto von Luterberga, któremu Lidzbark zawdzięczać miał otrzymanie praw miejskich. W dokumencie hołdu toruńskiego z 1454 roku miasto występowało pod nazwą Ludbarc, co świadczyło o tym, że przywrócono Lidzbarkowi jego dawną nazwę wywodzącą się jeszcze z czasów przed krzyżackich. Współczesna nazwa miasta utrwaliła się jednak dopiero w późniejszym czasie. Używano jej zarówno w okresie rządów polskich jak i pruskich. Różnica polegała jedynie na tym, że w przypadku pierwszym miała ona charakter oficjalny, natomiast w przypadku drugim posługiwano się nią wyłącznie poza obiegiem urzędowym.

Charakterystyczna dla średniowiecza jest zmienność nazw w kolejnych dokumentach. Ostatnią z czasów Krzyżackich jest Lautenburg. Takiej nazwy używała zarówno administracja pruska jak i hitlerowska. W okresie międzywojennym Lidzbarkowi przywrócono z powrotem jego dawną polska nazwę. Stała się ona oficjalna i urzędowa.

Herb miasta

Z założeniem Lidzbarka wiążą się sprawy związane z jego herbem. Z braku wiarygodnych dokumentów trudno jest ustalić, czy herb miasta pochodzi z okresu rządów krzyżackich, czy też został ustanowiony dopiero po pokoju toruńskim, czyli po 1466 roku. Najstarszy dokument, który przetrwał z herbem Lidzbarka pochodzi dopiero z 1571 roku. Była nim wtedy głowa jednorożca, czyli głowa konia z rogiem na czole. Taki herb znajduje się na pieczęci miejskiej. Należy podkreślić, że pierwszym historykiem niemieckim, który stwierdzał, że herbem miasta Lidzbark jest głowa jednorożca, był F.A. Wossberg. W wieku XVII sporządzono nową pieczęć miasta również z głową jednorożca w tarczy z napisem „Sigillum Civitatis Lautenburgensis”. Pieczęć ta przetrwała blisko 200 lat, aż do czasów rozbiorowych.

W okresie rządów pruskich miasto miało herb przedstawiający orła pruskiego. W roku 1886 mieszkańcy postanowili przywrócić miastu dawny herb i zwrócili się w tej sprawie do Archiwum w Berlinie, z prośbą o potwierdzenie jego autentyczności. Na podstawie orzeczenia archiwum wydało orzeczenie, że herbem Lidzbarka jest głowa jednorożca z rogiem na czole. Władze Lidzbarka kazały jednak sprawić miastu pieczęć z całą figurą jednorożca. Stało się to dlatego, że Beckherrn w swojej monografii o herbach miast pruskich mylnie twierdził, że Lidzbark ma herb przedstawiający całego jednorożca. Wykorzystując opinie Beckherrna władze miasta, nie zezwoliły na używanie dawnego herbu. W okresie międzywojennym, jak również zaraz po II wojnie światowej, używano herbu przedstawiającego całą figurę jednorożca. Mieszkańcy po powrocie do macierzy w 1920 roku, na skutek dawnej propagandy pruskiej, byli skłonni wierzyć w słuszność takiego herbu. Szkoda, że nikt nie podjął się wtedy ustalenia prawdziwości herbu. Od czego natomiast pochodzi herb miasta nie daje się w ogóle ustalić, po prostu z braku jakichkolwiek przesłanek. Jeśli chodzi o pierwotny kolor tarczy i głowy jednorożca to przypuszcza się, że tarcza była błękitnego, zaś głowa żółtego. Taki właśnie herb dla Lidzbarka zatwierdziło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej.

Architektura

Zabytki

Gospodarka

Przemysł

Główne zakłady przemysłowe: fabryka mebli "Wolność" , fabryka pustaków "H+H", fabryka tkanin "SE-DA". Ponadto przetwórstwo skór "Skórpol" i drewna.

Komunikacja

Kolej

Przez Miasto Lidzbark przebiega linia kolejowa, obsługująca zarówno transport pasażerski jak i towarowy Nr 208 Chojnice – Działdowo, należąca do linii o państwowym znaczeniu linia pierwszorzędna (jednotorowa). Na terenie miasta przy linii kolejowej usytuowane są 2 stacje kolejowe. Obecnie kolejowy ruch pasażerski został wyparty przez komunikacje autobusową publiczną i prywatną. w grudniu 2008r. zatrzymywały się tu 2 pociągi na dobę.

Drogi

Lidzbark położony jest przy drogach:

Drogi wojewódzkie na terenie miasta:

Oddalony jest od:

Sąsiednie miasta

W sąsiedztwie 'Lidzbarka' znajdują się następujące miejscowości:
Nowe Miasto Lubawskie Lubawa Nidzica
Brodnica
N
W E
S
Działdowo
Górzno Żuromin Mława

Turystyka

Położenie miasta, bliskość jezior i dużego kompleksu leśnego oraz zabytkowy układ urbanistyczny, estetyka i kameralność, stwarzają dobre warunki do rekreacji i wypoczynku. Okolice miasta, jak i Gmina Lidzbark charakteryzują się wysokimi walorami przyrodniczymi. Stanowią wymarzone miejsce wypoczynku i rekreacji dla miłośników wędkarstwa, kajakarstwa, grzybobrania, wycieczek pieszych , rowerowych, a także konnych.

Gmina spełnia warunki dla rozwoju turystyki i agroturystyki. Posiada ciekawe tereny, które przyciągają widokami, bazę noclegową i gastronomiczną, a także bazę agroturystyczną. Na terenie gminy zlokalizowane są ośrodki wczasowe na około 850 miejsc. Charakterystyczną cechą regionu jest różnorodność cech środowiska przyrodniczego, co uwidacznia się w bogactwie flory i fauny oraz w zróżnicowaniu krajobrazu. Ważnym elementem przyrodniczym regionu są jeziora. Są to jeziora polodowcowe, głównie typu rynnowego. Najczęściej są one długie, wąskie o stromych brzegach, znacznych głębokościach i nie wyrównanym dnie. Układają się one w ciągi połączone ciekami. Większość jezior leży w ciągu rzeki Wel. Jeziora w zdecydowanej większości należą do zbiorników eutroficznych, czyli bogatych w substancje odżywcze. Największy ruch turystyczny obserwuje się nad jeziorami: Lidzbarskim, Rumian i Kiełpińskim, wokół których zlokalizowano ośrodki wczasowe.

Na obszarze parków krajobrazowych, w poszczególnych Nadleśnictwach wyznaczone zostały również dydaktyczne ścieżki przyrodnicze.

Zaplecze turystyczne

Uzupełnieniem bazy noclegowej na terenie gminy są istniejące campingi oraz gospodarstwa agroturystyczne, między innymi:

Edukacja

Kultura

Muzea

Organizacje, stowarzyszenia

Kościoły

W Lidzbarku funkcjonują dwie parafie Kościoła Rzymskokatolickiego oraz dwa zbory protestanckie. Jeden z nich należy do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, drugi jest częścią Wspólnoty Kościołów Chrystusowych.

Sport

W mieście działa klub sportowy Wel Lidzbark prowadzący sekcje kajakarską, piłkarską i tenisa stołowego, z czego największe sukcesy osiągają kajakarze

Znani ludzie związani z miastem

Zobacz też

Linki zewnętrzne

p • d • e
Miasta województwa warmińsko-mazurskiego
Miasta powiatowe Herb województwa warmińsko-mazurskiego
Miasta gminne
Powiat działdowski
Herb gminy

Miasta: Działdowo • Lidzbark
Gminy miejskie: Działdowo
Gminy miejsko-wiejskie: Lidzbark
Gminy wiejskie: Działdowo • Iłowo-Osada • Płośnica • Rybno

 
Źródło: „haslo,Lidzbark”