Literatura rosyjska - Wikipedia, wolna encyklopedia

Wolna encyklopedia

Wikipedyści rozważają usunięcie tego artykułu w poczekalni stron do usunięcia.

Jeśli nie zgadzasz się z tą propozycją, odnieś się do uwag zawartych w zgłoszeniu i popraw treść artykułu.
Tego szablonu nie należy usuwać do czasu rozstrzygnięcia dyskusji.

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po likwidacji wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Rosyjski Instytut Literacki w Sankt Petersburgu.

Literatura rosyjska (ruska) - jedna z słowiańskich literatur europejskich powstała na przełomie X-XI wieku w związku z rozwojem piśmiennictwa i kultury feudalnej Rusi.

Historia

Okres staroruski (X-XV wiek)

Ewangeliarz Ostromira - najstarszy zachowany zabytek piśmiennictwa ruskiego pochodzący z lat 1056-1057. Zbiory Rosyjskiej Biblioteki Narodowej.

Fundamentem literatury rosyjskiej jest ustna twórczość ludowa - tzw. byliny, skazy, pieśni, legendy i inne przejawy folkloru. W rozwoju staroruskiej literatury XI-XIV w. znaczną rolę odegrały integralne związki Rusi z Bizancjum i kulturą południowosłowiańską, skąd przeniesione zostały na Ruś m.in. wzorce literatury religijnej. W okresie staroruskim powstała literatura ruska a następnie rozwijała się odmiennie w różnych częściach Rusi na skutek rozbicia dzielnicowego kraju. Największy wpływ na rozwój języka rosyjskiego wywarła północno-wschodnia część kraju (księstwa: Włodzimierskie, Suzdalskie, Rostowskie, Moskiewskie, Białojezierskie, Twerskie, Muromskie, Galickie i inne). Do najważniejszych zabytków literackich okresu staroruskiego należą m.in.: Ewangeliarz Ostromira (1056-1057), Powieść minionych lat autorstwa Nestora (1113), Słowo o wyprawie Igora (ok. 1186), Modlitwa Daniela więźnia (XII lub XIII w.), Żywot Aleksandra Newskiego (XIII w.), oraz Zadońszczyzna autorstwa Sofoniusza (XIV w.).

Okres zjednoczeniowy (XV-XVII wiek)

W okresie zjednoczeniowym, zwanym również "okresem moskiewskim" aspiracje zjednoczeniowe Księstwa Moskiewskiego doprowadziły do odbudowy ponadlokalnej, ogólnoruskiej literatury. W okresie tym zanikął ruski język literacki w Wielkim Księstwie Litewskim, ustąpując polskiemu językowi literackiemu.

W XV w. najbardziej wyróżniającymi się osobowościami w literaturze rosyjskiej byli Afanasy Nikitin, autor dzieła, pdt. Podróż za trzy morza (1466-1472) oraz Pachomiusz Logofet, autor Opowieści o książętach Włodzimierskich. Pod koniec XV w. została również sformułowana przez Filoteusza Teoria trzech Rzymów. Najważniejszymi zabytkami literatury XVI-wiecznej są monumentalne, wielotomowe dzieła Wielkie Czetji Mineje oraz Zwód Nikonowski, które stały się oficjalnymi kronikami ówczesnej Rosji^[1]. W XVII w. do najznaczniejszych pisarzy należał Awwakum Pietrow, autor pierwszego dzieła autobiograficznego w jęzku rosyjskim, pdt. Żywot protopopa Awwakuma (1672-1673) oraz Symeon Połocki, twórca rosyjskiego wiersza sylabicznego. Z XVII w. pochodzi także inny zabytek literatury rosyjskiej - Synopsis Kijowski (1674). W latach 1675-1677 pisarz i poseł carski Mikołaj Spyfarij napisał dziennik z podróży do Chin, pdt. Podróż przez Syberię do granic chińskich a także Opis Chin oraz Dokument państwowy poselstwa Mikołaja Spyfarija w Chinach. Prace te obok dziennika Marco Pola były jednym z najważniejszych źródeł informacji o Chinach w ówczesnej Europie.

Aleksander Puszkin - portret pędzla Wasyla Tropinina z 1827 r. Zbiory Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie.

Fiodor Dostojewski

Anton Czechow

Okres brązowy (XVIII wiek)

W XVIII wieku, w okresie oświecenia, doszło w Rosji do dynamicznego rozwoju wszystkich dziedzin kultury. Utworzono nowe szkoły i uniwersytety zorganizowane na wzór nowowieko-europejski. Okres ten nazywany jest "brązowym" w literaturze rosyjskiej. Do najważniejszych pisarzy tego okresu należą m.in. Antioch Kantemir, Aleksander Sumarokow, Michaił Łomonosow, Wasilij Trediakowski, Aleksander Radiszczew, Denis Fonwizin, Gawriła Dierżawin, Aleksander Gribojedow, Nikołaj Karamzin i Iwan Kryłow.

W XVIII wieku rozwija się również literatura rosyjska w łacinie. Do najznaczniejszych rosyjskich pisarzy łacińskich należy Dymitr Kantemir, który także tworzył w językach rosyjskim i mołdawskim.

Okres złoty (XIX wiek)

Wiek XIX nazywany jest często "złotym" w literaturze rosyjskiej. W okresie tym pisali swe dzieła m.in. Aleksander Puszkin, Fiodor Dostojewski, Michaił Lermontow, Lew Tołstoj, Mikołaj Gogol, Aleksander Ostrowski, Iwan Turgieniew, Mikołaj Niekrasow, Aleksander Hercen, Wasilij Żukowski, Fiodor Tiutczew, Michaił Sałtykow-Szczedrin, Wissarion Bieliński i Taras Szewczenko (piszący także po ukraińsku). Filozofami, którzy w tym czasie mieli istotny wpływ na życie kulturowe Rosji, także na literaturę byli m.in. Nikołaj Danilewski, Maksim Kowalewski i Michał Bakunin.

W XIX wieku na bazie dialektów zachodnioruskich powstały nowe języki literackie: ukraiński i białoruski, które nawiązywały do tradycji ruskich z byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Okres srebrny (1880-1917)

Okres od 1880 do 1917 r. jest nazywany "srebrnym". Ważni pisarze i poeci rosyjscy to m.in.: Anton Czechow, Leonid Andrejew, Aleksander Błok, Iwan Bunin, Andriej Bieły, Walerij Briusow, Marina Cwietajewa, Siergiej Jesienin, Mikołaj Gumilow, Anna Achmatowa, Welimir Chlebnikow, Konstantin Balmont, Dymitr Mereżkowski, Zinaida Gippius i Fiodor Sołogub. W okresie tym tworzył również w języku rosyjskim polski poeta Bolesław Leśmian.

Okres radziecki (1917-1991)

Wielki wpływ na kulturę rosyjską wywarł okres radziecki, w którym w znaczny sposób odstąpiono od tradycyjnych form kultury, usiłując zastąpić je nowymi, socjalistycznymi treściami.

Od 1917 roku zaczyna dominować literatura o tematyce rewolucyjnej, z której następnie rozwinęła się rosyjska literatura radziecka. Do najsławniejszych pisarzy okresu radzieckiego należeli m.in.: Włodzimierz Majakowski, Ilja Erenburg, Izaak Babel, Michaił Bułhakow, Maksim Gorki, Michaił Szołochow, Borys Pasternak, Władimir Nabokow, Bułat Okudżawa i Włodzimierz Wysocki.

Współczesność

Po rozwiązaniu ZSRR widoczny jest powrót do starych tradycji ruskich przy czym jednocześnie nie próbuje się odrzucać dziedzictwa kulturowego okresu radzieckiego. Po zniesieniu cenzury zaczęły być wydawane teksty do tej pory nieopublikowane w Rosji, m.in. niektóre utwory Aleksandra Sołżenicyna czy Wieniedikta Jerofiejewa. Do obecnie tworzących pisarzy należą m.in.: Władimir Sorokin, Wiktor Pielewin, Boris Akunin, Dmitrij Prigow, Siergiej Łukjanienko i Wiktor Jerofiejew.