Wolna encyklopedia
Luben Karawełow (bułg. Любен Каравелов, ur. 17 listopada 1834 w Kopriwszticy, zm. 21 stycznia 1879 w Ruse) - bułgarski pisarz, prozaik, publicysta i działacz polityczny.
Wychowany w patriarchalnej rodzinie kupieckiej. Od 1857 r. przebywał w Moskwie jako stypendysta Dobroczynnego Komitetu Słowiańskiego. Związawszy się z radykalnymi działaczami ukraińskimi I.G. Priżowem i A.A. Kotlarewskim, wkrótce wyzbył się uwielbienia dla opiekunki Słowian, carskiej Rosji. Chociaż do końca życia zachował iluzję, że narody słowiańskie posiadają odrębną drogę rozwoju, występował przeciwko oficjalnym koncepcjom panslawistów rosyjskich i wdał się w spór z najbardziej konsekwentnym ich zwolennikiem w Bułgarii, Rajkiem Żinzifowem. Studiując w Moskwie, nawiązał kontakt z rewolucyjnymi demokratami, m.in. z Mikołajem Czernyszewskim. W Serbii współpracował z „Omladiną”, podczas pobytu w Bukareszcie 1869-1874 nawoływał na łamach redagowanego przez siebie pisma „Swoboda” do walki z Turcją. Współorganizator Bułgarskiego Komitetu Rewolucyjnego.
Pisał w językach serbskim, bułgarskim i rosyjskim. Uważany jest za współtwórcę realizmu w literaturze bułgarskiej, m.in. w książkach: Bułgarzy dawnych czasów (1872, wydanie polskie 1953), Maminoto detence (1875). Pamiętnik z pobytu w więzieniu Iz mrtwog doma (1871). Opowiadania i małe powieści Karawełowa zaliczane są do najbardziej wartościowych tekstów prozatorskich epoki bułgarskiego odrodzenia narodowego.
Był starszym bratem Petka Karawełowa, premiera i ministra Księstwa Bułgarii.
Twórczość
Stałe felietony z cyklu Czy wiesz, kim jesteśmy? (Znasz li ti koi sme?) w gazetach „Swoboda” i „Nezawisimost”;
- Pasza turecki (Turski pasza);
- Bożko;
- Na cudzym grobie bez łez płaczą (Na czużd grob bez syłzi płaczat);
- Donczo;
- Neda;
- Ataman bołgarskich rozbojnikow, 1860;
- Pamiatniki narodnago byta bolgar, 1861;
- Iz zapisok Bułgara, 1867;
- Opowieść o tym, jak Iwan Iwanwicz pokłócił się z Iwanem Nikiforowiczem;
- Stranicy iz knigi stradanij bułgarskiego plemieni, 1868;
- Czy winien jest los?(Je li kriva sudbina?, 1869;
- Hadżi Niczo, 1870;
- Iż mrtwog doma, 1871;
- Bułgarzy dawnych czasów (Bułgare ot staro wreme),1872;
- Bogaty nędzarz (Bogatijat siromach), 1872;
- Trzy obrazy z bułgarskiego życia (Tri kartini iż byłgarskija żywot), 1875;
- Maminsynek (Maminoto detence).
Bibliografia
Historia literatury bułgarskiej, pod red. T. Dąbek-Wirgowej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980.