Wolna encyklopedia

Lucjan Malinowski

Lucjan Malinowski
Urodzony 27 maja 1839
Jaroszewice , Lubelskie
Zmarł 15 stycznia 1898
Kraków
Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Lucjan[1] Feliks Malinowski (ur. 27 maja 1839 w Jaroszewicach (woj. Lubelskie), zm. 15 stycznia 1898 w Krakowie) - językoznawca, badacz dialektów śląskich, pierwszy badacz dialektu górnośląskiego, zbieracz i dokumentalista polskiego folkloru , ma szczególny wkład w rozwój regionalizmu [2], podróżnik , profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Akademii Umiejętności .

Spis treści

Praca zawodowa

Był uczniem Schleichera, Webera, Sreznewskiego, Curtiusa i Leskiena. W roku 1887 został dyrektorem Seminarium Słowiańskiego[3]. Zajmował się historią języka polskiego w aspekcie porównawczym oraz etymologią i dialektologią polską, prowadził również zajęcia lituanistyczne. Lucjan Malinowski to współzałożyciel pierwszej na ziemiach polskich slawistycznej jednostki naukowo-dydaktycznej, nazwanej Seminarium Filologii Słowiańskiej. Malinowski głosił wykłady z gramatyki porównawczej języka rosyjskiego i małoruskiego (ukraińskiego), które zapoczątkowały dzieje krakowskiej ukrainistyki. Ustalił specjalny alfabet fonetyczny dla precyzyjnego zapisania gwar. W 1869r., w czasie podróży na Śląsk i Spisz, zgromadził teksy ludowe posiadające ogromną wartość z punktu widzenia folklorystycznego. Zaprzyjaźnił się z Stanisławem Witkiewiczem, ich przyjaźń przeniosła się później na ich synów Bronisława Malinowskiego i Witkacego[4]. Był również miłośnikiem gór .

Biografia

Urodził się w 1839 roku w rodzinie ziemiańskiej na Lubelszczyźnie. Jego rodzice utracili majątek wskutek represji zaborców, ale też własnej niegospodarności, i przenieśli się do Lublina kilka lat po jego narodzinach. Młody Lucjan musiał zarabiać na własną edukację, przerywając ją z braku środków. Gimnazjum ukończył z najwyższymi ocenami z wszystkich przedmiotów. Potem wstąpił do Szkoły Głównej w Warszawie i w roku 1867 skończył studia na Wydziale Historyczno−Filologicznym. Nauki uzupełniał w Berlinie, Jenie, Petersburgu, Moskwie i Lipsku, poświęcając się dialektologii i prowadząc badania językoznawcze na Śląsku oraz Spiszu.

Trasa śląskich podróży Malinowskiego wiodła w 1869 r. przez blisko sto miejscowości Śląska Górnego i Cieszyńskiego. Na Górnym Śląsku uczony odwiedził wszystkie charakterystyczne regiony, od ziemi pszczyńskiej na południu po okolice Kluczborka na północy i od Bierunia na wschodzie po Głubczyce i wsie podopolskie na zachodzie. Na Śląsku Cieszyńskim młody uczony badaniami objął 20 miejscowości w dolinach Wisły, Olzy i Morawki. Był m.in. w Brennej, Ustroniu, Wiśle i Istebnej. Stąd pojechał do Jabłonkowa, gdzie wpadł w zdumienie , ponieważ jego mieszkańcy porozumiewali się po polsku, słowacku i niemiecku, co wtedy było nie do pomyślenia. Penetrując wsie w dolinie Olzy dotarł aż po Nydek u stóp Czantorii. W ostatniej kolejności odwiedził kilka miejscowości w zachodniej części księstwa cieszyńskiego od Morawki pod Ropiczką po Średnią Suchą. Jako bardzo wnikliwy i krytyczny badacz, zbierał wszystkie swoje materiały gwarowe osobiście, przebywając w terenie ponad trzy miesiące. Śląskie badania z zakresu dialektologii stały się później podstawą doktoratu, obronionego w Lipsku w 1873 r. Praca ta (Beiträge zur slavischen Dialectologie: Ueber die Oppelnsche Mundart), wydana w Lipsku w tym samym roku, jest dziś uznawana za pierwszy naukowy opis gwary polskiej na Śląsku.

Od 1870 roku Malinowski związany był do końca życia z Krakowem, poza krótką przerwą na nauczycielską pracę we wsi Ulów, w gminie Tomaszów Lubelski oraz w ówczesnej stolicy Królestwa Kongresowego, Warszawie. Po powrocie uczył języka polskiego i języków klasycznych w gimnazjum św. Anny, kontynuując studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie w 1876 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1877 r. objął Katedrę Filologii Słowiańskiej. W ciągu dwudziestu lat intensywnej pracy stworzył podwaliny pod pierwszą w Polsce szkołę lingwistyczną. Wyszło z niej później wielu wybitnych językoznawców.

Lucjana Malinowskiego historycy nauki nazywają „ojcem polskiej dialektologii”, czego zasadność, poza publikacjami, poświadczają postaci uczniów, m.in. Jana Bystronia i Kazimierza Nitscha[5]. 4 kwietnia 1884 urodził się jego jedyny syn Bronisław Malinowski, który z powodu ciągłych napadów konwulsji i rozdrażnienia wczesne lata życia spędził we wsi Ponice koło Rabki. W 8. roku życia wrócił do Krakowa. Mieszkał wtedy z żoną Józefą z d. Łącką w budynku Bursy Akademickiej. Rodzina była prosta, szczera i surowa. W niedzielę odbywały się zebrania familijne, na których trudne sprawy – awantury i problemy związane z płcią – były rozwiązywane z patriarchalną rozwagą pod starą gruszą. W domu państwa Malinowskich mówiono i czytano po francusku, śpiewano z upodobaniem francuskie piosenki i pielęgnowano frankofilstwo, które syn Malinowskiego, Bronisław określił później jako „fałszywe i nierealistyczne”, uznając zarazem za swoje „trzecie medium kulturowe”. Autorytet i osiągnięcia naukowe językoznawcy ukształtowały ambicje intelektualne u jego syna. W 1890 państwo Malinowscy wybudowali w Zakopanem dom. 15 stycznia 1898 roku zmarł w Krakowie na atak serca. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w kwaterze VIII[6]. Jego miejsce na Katedrze Filologii Słowiańskiej zajął Jan Rozwadowski.

Ciekawostki

Przekonał znanego śląskiego historyka (Augustyna Weltza) , że tworkowianie mówili po morawsku [7]

Ma swoją ulicę w Gliwicach . [8]

Publikacje

Bibliografia

Przypisy

  1. ↑ W niektórych źródłach : Lucian , Łucjan lub Lucyan .
  2. ↑ Problematyka regionalna w tematyce prac dyplomowych studentów państwowej Wyższej szkoły zawodowej w Pile
  3. ↑ KJOII - Historia
  4. ↑ Skąd ta przyjaźń?
  5. ↑ Konserwa i awangarda
  6. ↑ Spis osób pochowanych na Cmentarzu Rakowickim (990)
  7. ↑ Historia gminy Krzyżanowice
  8. ↑ Uchwała Nr XII/359/2007 Rady Miejskiej w Gliwicach
  9. ↑ Z historii Słownika staropolskiego
  10. ↑ http://cadmus.iue.it/dspace/bitstream/1814/1351/1/HEC03-01.pdf
  11. ↑ http://www.brozbar18.webpark.pl/slownik/teks/kresy/swidnica/slask.html Z geograficznych i statystycznych...
  12. ↑ http://www.ruthenia.ru/folklore/sus/biblio.htm
Źródło: „haslo,Lucjan_Malinowski”