Wolna encyklopedia

Ludwik IV Bawarski Z bożej łaski Cesarz Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, król Niemiec, książę Bawarii
król Niemiec
Okres urzędowania	od 1314 do 1347
Poprzednik	Henryk VII Luksemburski
Następca	Karol IV Luksemburski
Dane biograficzne
Dynastia	Wittelsbachowie
Urodzony	1287
Zmarł	11 października 1347
Ojciec	Ludwik II
Matka	Mechthild (Matylda)

Złota Bulla Ludwika IV

Alterhof - rezydencja Wittelsbachów w Monachium

Moneta z 1314 z napisami +LVDOVICV•S• REX i +TVRONVS•CIVIS

Klasztor w Ettal, jedna z fundacji Ludwika IV

Ludwik IV Bawarski (Ludwik IV Wittelsbach) (ur. 1287 w Monachium, zm. 11 października 1347 w Puch k. Fürstenfeldbruck) - książę Bawarii od 1294, książę Palatynatu od 1329, król niemiecki od 1314, a cesarz Świętego Cesarstwa Narodu Niemieckiego od 1328. Był pierwszym królem i cesarzem Niemiec z rodu Wittelsbachów.

Konflikt z Habsburgami

Ludwik Bawarski był synem księcia Górnej Bawarii Ludwika II Mocnego Wittelsbacha i jego trzeciej małżonki Matyldy, młodszym bratem Rudolfa I. Po wczesnej śmierci rodziców, dopiero w 1310 otrzymał należny mu nadział po ojcu. Teren Bawarii był wówczas miejscem sporu między Wittelsbachami a Habsburgami. W 1313 Ludwik pokonał wojska habsburskie w bitwie pod Gammelsdorf, w konsekwencji Wittelsbachowie rozszerzyli obszar panowania o Dolną Bawarię. Ten sukces wydawało się Luksemburgom najlepszą rekomendacją dla Ludwika jako kontrkandydata do tronu po zmarłym w 1317 Henryku VII przeciw Fryderykowi Pięknemu. Rywalizacja Habsburgów z Wittelsbachami osiągnęła swoje apogeum w podwójnej elekcji w 1314 i dwóch koronacjach królewskich, a w rezultacie pogrążyło to Rzeszę na osiem lat w zamęcie wojny domowej. Ostateczna konfrontacja reprezentantów zwalczających się dynastii miała miejsce pod Mühldorf w 1322. Górą wyszli Wittelsbachowie.

Konflikt z papieżem

Ludwik od początku ubiegał się o papieską aprobatę, ale Rzym przyjął neutralną postawę wobec walki Habsburgów z Wittelsbachami, co więcej usiłował wykorzystać spór o tron w Rzeszy w celu ograniczenia wpływów cesarstwa na terenie Włoch. W 1316 Ludwik koronował się w katedrze w Akwizgranie na króla niemieckiego. Gdy władca, utwierdziwszy się na tronie podjął starania o przywrócenia praw Rzeszy w Italii, papież Jan XXII wszczął przeciw niemu proces kanoniczny. Powodem było rzekome wspieranie heretyków przez Ludwika. Ponadto papież ekskomunikował monarchę. W odpowiedzi na to Ludwik IV złożył w 1324 apelację w Sachsenhausen, odrzucając prawowierność papieża i w celu rozpatrzenia tej sprawy obwieścił zwołanie soboru. Konflikt króla z głową Kościoła był powodem zmiany polityki Ludwika wobec Habsburgów. W celu wzmocnienia swojej pozycji wobec papiestwa w 1325 w Monachium miało miejsce spotkanie Ludwika IV z Fryderykiem Pięknym, w wyniku tego układu król Niemiec przyznał Habsburgom wszystkie nabytki z czasów wojny. Fryderyk został uznany za współregenta.

Konflikt króla z papieżem nie utrudnił bynajmniej ubiegania się Ludwika Bawarskiego o tron cesarski. Już w 1323 w celach prewencyjnych posłał swoje wojska aby broniły Lombardii przed Królestwem Neapolu które było najmocniejszym obok Francji sojusznikiem papieża. W 1326 w Mediolanie koronował się na króla Włoch. Dwa lata później podjął wyprawę do Rzymu, gdzie przyjął Koronę Rzeszy z rąk Sciarra Colonny - przedstawiciela ludu rzymskiego. Usunął z urzędu Jana XXII i powołał antypapieża Mikołaja V. Powtórzono więc ceremonię koronacji, natomiast pozycja cesarza na arenie politycznej wzrosła na tyle że w 1338 r. kolegium elektorów w Rhense uznało iż wybrany przez nich monarcha i cesarz nie potrzebuje aprobaty papiestwa, które zresztą wówczas nie urzędowało w Rzymie lecz w Awinionie.

Na ten czas przypada umocnienie pozycji Wittelsbachów, na terenie Europy. Ich nową rezydencją zostało Monachium, które stało się największym miastem Bawarii. Wewnętrzna polityka cesarza zakładała wzmocnienie dziedzicznych posiadłości i budowaniu o nie pozycji monarchy w Rzeszy. Umacniał pozycję wolnych miast Rzeszy, oraz rycerstwa. Polityka dynastyczna oparta na małżeństwach wzbogaciła dynastię Ludwika IV o Tyrol, Fryzję, Holandię, oraz Brandenburgię, którą nadał w lenno swojemu synowi Ludwikowi. Ludwik IV znany był również jako mecenas kultury i sztuki. Jedną z ważniejszych fundacji było opactwo w Ettal poświęcone 28 kwietnia 1330 czy Alter Hof w Monachium. Wśród notabli i intelektualistów rezydujących na dworze władcy byli filozofowie tacy jak Michael z Ceseny, Marsyliusz z Padwy i William Ockham.

Konflikt z Luksemburgami

Polityka Ludwika IV nie spotkała się z pełną aprobatą wśród książąt niemieckich. W latach czterdziestych nastąpiło zerwanie układów z Luksemburgami. Wśród powodów takiej sytuacji był fakt iż Ludwik Bawarski unieważnił małżeństwo Jana Henryka Luksemburskiego z dziedziczką Tyrolu, Małgorzatą Maultasch i zaślubił ją z własnym synem Ludwikiem V Brandenburskim. Nowy papież Klemens VI żądał wyboru nowego króla, co zaaprobowali Luksemburgowie. W wyniku tego za życia Ludwika wybrano Karola IV na antykróla, którego koronacja odbyła się w bońskiej katedrze.

Cesarz zmarł w 1347. Synowie Ludwika wspierali rywala Karola IV w walce o koronę - Günthera z Schwarzburga lecz po jego wczesnej śmierci w 1349 dominacja Luksemburgów w Niemczech została uznana przez Wittelsbachów.

Małżeństwa i potomstwo

Pierwszą żoną Ludwika IV była Beatrycze Świdnicka, córka Bolka I Surowego. Ich dziećmi byli:

1. Matylda Bawarska (po 21 czerwca, 1313 – 2 lipca, 1346, w Miśni), poślubiła dnia 1 lipca, 1329 w Norymberdze Fryderyka II, margrabiego Miśni (zm. 1349)
2. nieznane (ur. wrzesień 1314)
3. Anna (ok. 1316 – 29 stycznia 1319 w Kastl)
4. Ludwik V Brandenburski (1316–1361), książę Górnej Bawarii, margrabia brandenburski, książę Tyrolu
5. Agnieszka (ur. ok. 1318)
6. Stefan II (1319–1375), książę Dolnej Bawarii.

Drugą żoną (małżeństwo w 1324) Ludwika Bawarskiego była Małgorzata z Hainaut, księżniczka Hainaut i Holandii.

Ich dziećmi byli:

1. Małgorzata (1325–1374), która poślubiła:
   1. w 1351 w Ofen Szczepana II, księcia Slawonii (zm. 1354);
   2. 1357/58 Gerlacha von Hohenlohe.
2. Anna (ok. 1326 – 3 czerwca, 1361, Fontenelles) poślubiła Jana I księcia Dolnej Bawarii (zm. 1340)
3. Ludwik IV Rzymianin (1328–1365), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
4. Elżbieta (1329 – 2 sierpnia, 1402 w Stuttgartcie), która poślubiła:
   1. Cangrande II della Scala, władcę Werony (zm. 1359) w Weronie 22 listopada, 1350;
   2. księcia Ulryka von Württemberg (zginął w 1388 w bitwie pod Döffingen) w 1362.
5. William V (1330–1389), jako William I książę Dolnej Bawarii, jako William III count of Hainaut
6. Albrecht I Bawarski (1336–1404), książę Dolnej Bawarii, Hainaut i Holandii
7. Otto V Bawarski (1340–1379), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
8. Beatrycze Bawarska (1344 – 25 grudnia, 1359), poślubiona 25 października 1356 z Erykiem XII, królem szwedzkim.
9. Agnieszka (1345 – 11 listopada, 1352, Monachium)
10. Ludwik (październik 1347 – 1348)

Poprzednik Rudolf I z Bawarii

książę Bawarii 1294-1347

Następca Stefan II z Bawarii

Poprzednik Henryk VII Luksemburski

król Niemiec 1314-1347

Następca Karol IV Luksemburski

Poprzednik Henryk VII Luksemburski

cesarz rzymski 1328-1347

Następca Karol IV Luksemburski

Poprzednik Henryk II

margrabia brandenburski 1319-1320

Następca Ludwik V Bawarski