Wolna encyklopedia

Madhjamaka, czyli "Droga Środka", jest szkołą teorii i nauk Buddy na temat prawdy konwencjonalnej (relatywnej) i ostatecznej prawdy, tj. Siunjaty, według których istnieje rzeczywistość. Szkoła ta jest akceptowana jako najwyższa teoretyczna wiedza we wszystkich szkołach buddyzmu tybetańskiego. Podobnie jest w innych tradycjach związanych z naukami mahajany.

"Drogi Środka" uznaje, by nauki przedstawiać poza skrajnościami popadnięcia w omylnie rozumiany stan "pustości" (skt. Sunjata) jako nicości (nihilizm), co odpowiada prawdzie ostatecznej oraz omylnie rozumiany relatywizm (inherentnego, wrodzonego i niezależnego istnienia zjawisk), co odpowiada prawdzie relatywnej oraz że relatywny poziom nauk jest równie ważny jak poziom ostateczny nauk. Madhjamika jest "Drogą Środka poza skrajnym poglądem nihilizmu (nic nie istnieje i np. nie podlega się żadnym konsekwencjom swoich czynów) oraz skrajnym poglądem eternalizmu (wszystko istnieje, tak jak się wydaje pojawiać i zanikać, np. że zjawiska i istoty są inherentne, niezależne i trwałe).

Najtrafniej ujmuje to następujące zdanie z dowodzenia Nagardżuny zwanego "Królem wszystkich argumentów":

Wszystko jest współzależne, na poziomie prawdy konwencjonalnej wszystkie zjawiska tworzą się i zanikają pod wpływem odpowiednich dla nich przyczyn i warunków, pomimo że na poziomie prawdy ostatecznej nie można w tych zjawiskach odnaleźć ich inherentnej, wrodzonej i niezależnej egzystencji, jednak gdyż względnie wydają się one tak pojawiać i zanikać, nie ma dlatego również totalnej pustości, jako nicości.

Założycielem madhjamaki był Nagardżuna i głównymi współtwórcami byli Dignaga i Dharmakirti. Podstawą nauk madhjamiki są sutry Buddy związane z naukami Pradżniaparamity, patrz. np. Sutra Serca, Sutra Diamentowa.

Spis treści

Madhjamaka w buddyzmie tybetańskim

Według buddyzmu tybetańskiego dotychczas w madhjamace wyodrębniły się trzy główne podszkoły doktrynalne: Swatantrika, Prasangika i Szentong. Pomimo tego istnieją również inne prezentacje nauk madhajamaki. W tradycji Sakja stosowane jest np. kompleksowe podejście zwane Wolnością od Skrajności (tybetańska nazwa spros bra), które nie podkreśla znacząco różnic pomiędzy poglądem Swatantrika i Prasangika, a Szentong traktuje jako nowatorską tybetańską swoistą fluktuację hinduskich poglądów Czittamatra z madhjamaką. Pogląd na madhjamakę wg tradycji Ningma zbliżony jest do poglądu wg tradycji Kagyu, aby podkreślać nauki Szentong, chociaż np. wielki uczony Ningma i mistrz Dzogczen Longczenpa najbardziej uznawał nauki Prasangiki. W tradycji Gelug szczególną uwagę przykłada się do poglądu Prasangika i opiera się tu na naukach wielkiego Tsongkhapy.

Podział szkół madhjamaki

W buddyzmie tybetańskim tradycja Gelug (tzw. szkoła żółtych czapek) oraz tradycje Kagyu, Nyingma, Sakya i Dzionang (tzw. szkoły czerwonych czapek) odmiennie rozróżniają podszkoły szkoły madhjamika. W szkołach Gelug i Sakja uzyskuje się tytuł naukowy Gesze, a w szkołach Nyingma i Kagju tutuł naukowy Khenpo.

Według niektórych podszkół Kagju, Nyingma oraz wg Dzionang dzieli się ona na trzy podszkoły:

  1. Swatantrika
  2. Prasangika
  3. Szentong

Według tradycji Gelug oraz Sakja Madhjamaka dzieli się na dwie podszkoły:

  1. Swatantrika
  2. Prasangika

Swatantrika i Prasangika nazywane są również jako szkoły Rangtong ("Pustość Siebie"), w przeciwieństwie do Szentong ("Pustość Innego"). Jednak nie należy rozumieć tych dwóch szkół jak zaprzeczających sobie. Szentong służy jako antidotum, jeśli medytujący zbytnio przyzwyczaja się do negowania wszelkich doświadczeń i w efekcie nie dostrzega doskonałych właściwości dharmakaji. Z kolei rangtong jest konieczny wówczas, gdy adept niewłaściwie rozumie sposób, w jaki istnieje natura buddy, prawdziwa pustka, czy mądrość buddy. Więcej patrz artykuł Siunjata.

Źródło różnic:

Powyższe istotne różnice mają swoje źródło w odmiennym rozumieniu cyklu ostatnich nauk Buddy, który nazywa się Trzecim Obrotem Kołem Dharmy. Można to rozpatrzyć na przykładzie szkół Gelug i Kagju.

Według Gelug i Kagyu jednymi z głównych dzieł Trzeciego Obrotu Kołem Dharmy są "Natura Buddy" i "Rozróżnienie zjawisk i czystej istoty" nauczane przez Majtreję poprzez Asangę. Wg szkoły Kagyu są to dzieła popierające Szentong, natomiast wg Gelug odpowiadają one naukom Czittamatra. Szentong w Kagyu opiera się na tych dziełach nie tylko negując mylne poglądy (jak to czyni Prasangika), ale również opisując naturę umysłu jako wolną od konceptualnych wywodów naturę Buddy. Gelug za to udowadnia, że Szentong to po prostu trochę inaczej rozumiana Czittamatra, a ostateczną nauką jednak jest Prasangika Madhjamaka, ale trochę inaczej rozumiana niż w Kagyu.

Zobacz też

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Źródło: „haslo,Madhjamaka”