Wolna encyklopedia
| Magdeburg | |||||
|
|||||
| Państwo |  Niemcy |
||||
| Kraj związkowy | Saksonia-Anhalt | ||||
| Powierzchnia | 201 km² | ||||
| Populacja (31.12.2004) - liczba ludności - gęstość |
226 610 1130 osób/km² |
||||
| Położenie | 52°10' N 11°40' E |
||||
| Burmistrz | Lutz Trümper (SPD) | ||||
| Tablice rejestracyjne | MD | ||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Magdeburg (dolnniem. Meideborg, pol. hist. Dziewin[1]) - miasto w Niemczech, stolica kraju związkowego Saksonia-Anhalt. Miasto na prawach powiatu. Magdeburg jest siedzibą zarówno biskupstwa ewangelickiego, jak i katolickiego. Działają tu dwie uczelnie wyższe: Uniwersytet Otto-von-Guericke i Wyższa Szkoła Magdeburg – Stendal. W roku 2005 Magdeburg obchodził 1200 lat swego istnienia.
Spis treści |
Geografia
Położenie
Magdeburg leży nad Łabą w północno-środkowej części Niemiec, na wschodnim brzegu Magdeburger Börde. Do Berlina jest około 130 kilometrów, do Brunszwiku około 75 kilometrów, a do Halle około 80 kilometrów.
Klimat
Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 8,7°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 494 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (17,5°C) i sierpień (17,3°C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,4°C) i luty (0,5°C).
Podział administracyjny
Miasto jest podzielone na 40 dzielnic ("Stadtteile").
|
|
|
|
Historia
Średniowiecze
W 919 król Henryk I Ptasznik ufortyfikował osadę w obronie przed Węgrami i Słowianami. W 929 miasto przeszło w ręce córki Edwarda Starszego Edyty, dzięki jej ślubowi z Ottonem I. Znane ze źródeł nazwy Magadoburg, Morgengabe – oznaczają nie tylko zamek, lecz także dar, który zgodnie z niemieckim zwyczajem był wręczany pani młodej z rąk pana młodego i jego rodziny w ramach ślubu, co zgodne jest z przesłankami historycznymi. Pierwsza żona Ottona I wybrała Magdeburg jako miejsce swojej rezydencji, po śmierci została pochowana w późniejszej katedrze. W 937, Magdeburg był miejscem narad królewskich. Otton I ufundował benedyktynom opactwo pw. Świętego Maurycego z kościołem (który wkrótce stał się katedrą) nadał im włości na terenie okolic Magdeburga, oraz prawa korzystania z różnych dochodów pochodzących m.in. z dziesięcin i pańszczyzny. Otto I został także pochowany w magdeburskiej katedrze.
Arcybiskupstwo zostało założone w 968 na synodzie w Rawennie; pierwszym arcybiskupem został Adalbert. W skład arcybiskupstwa weszły biskupstwa Havelbergu, Brandenburgu, Merseburga, Miśni, oraz Zeitz-Naumburga. Arcybiskupstwo odgrywało kluczową rolę w niemieckiej kolonizacji ziem słowiańskich na wschód od Łaby.
W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastom prawo to handlu i zjazdów, co było podwaliną niemieckiego prawa miejskiego znanego jako prawa magdeburskie. Prawo magdeburskie było powszechne w następnych stuleciach na terenie środkowej i wschodniej Europy. Magdeburskie prawo miejskie (łac. Ius Municipale Magdeburgense) stało się wzorem upowszechnionym od XIII wieku w znacznej części środkowej i wschodniej Europy. Miasto dzięki przybyszom z różnych stron kontynentu urosło do potęgi gospodarczej. W 1118 większa część miasta padła ofiarą pożaru.
W XIII w. Magdeburg stał się członkiem Ligi Hanzeatyckiej. Wraz z takimi ośrodkami będącymi wówczas na terenie cesarstwa rzymskiego jak Bruksela, Antwerpia, Kolonia, Norymberga, Lubeka, Padwa, Mantua, Cremona, Werona, Piacenza, Mediolan, Genua, Florencja, Metz i Strasburg, Magdeburg liczył ponad 20 000 mieszkańców. Miasto prowadziło handel zewnętrzny m.in. z miastami portowymi Flandrii, a także handel wewnętrzny (np. z Brunszwikiem). Wzrosła pozycja mieszczaństwa, które stale walczyło z arcybiskupem o niezależność od niego, którą osiągnęło pod koniec XV wieku.
Czasy nowożytne
W 1524 Marcin Luter został powołany do Magdeburga, gdzie głosił swoje nauki, które przekonały mieszkańców do przejścia z katolicyzm na nową religię. Idee reformacji znalazły licznych zwolenników w mieście, w którym zresztą Luter żył będąc szkolnym uczniem. Interwencje cesarza Karola V który usiłował pozbawić miasto ze swoich praw, nie przyniosły skutku, co więcej miasto przyłączyło się do sojuszu w Torgau i związku szmalkaldzkiego. W konsekwencji, podczas I wojny szmalkaldzkiej miasto zostało oblężone (1550-1551) przez Maurycego, elektora Saksonii byłego protestanta który dał się przekonać cesarzowi. Dzięki odparciu najeźdźców miasto zachowało swoją niezależność. Na miejscu arcybiskupa powoływano administrację, w której w skład wchodzili członkowie z dynastii protestanckich. W następnych latach Magdeburg zyskał renomę jako twierdza protestantyzmu, stało się pierwszym i głównym miejscem publikacji pism Lutra. W Magdeburgu, Matthias Flacius i jego zwolennicy napisali szereg broszur, pamfletów o wymowie antykatolickiej oraz tzw. Centurie Magdeburskie, w których Kościół rzymskokatolicki został nazwany królestwem antychrysta.
W okresie wojny trzydziestoletniej, Magdeburg był zdominowany przez protestantów. Miasto stawiło opór w 1629 podczas oblężenia przez wojska Albrechta Wallensteina. W 1631, wojska cesarskie pod dowództwem Tilly'ego zaatakowały miasto, po jego zdobyciu żołnierze dokonali rzezi w wyniku której zginęło ok. 20 000 mieszkańców, zaś majątki zostały złupione, a miasto spalone. Wydarzenia te znane są jako Magdeburgs Opfergang. Zgodnie z pokojem westfalskim (podpisanym w 1648), Magdeburg został przydzielony Brandenburgii-Prusy, po śmierci ówczesnego administratora, Augusta von Saxe-Weissenfels (1680) zostało siedzibą jako półautonomicznego księstwa Magdeburga.
XIX i XX w.
Podczas rządów pruskich miasto zostało zamienione w cytadelę. W dobie wojen napoleońskich, twierdzę oblegały wojska francuskie w 1806. W 1807 na mocy pokoju w Tylży miasto weszło w skład Królestwa Westfalii podporządkowanego Napoleonowi. Burmistrzem miasta został powołany przez Hieronima Bonaparte książę Heinricha von Blumenthal. W 1815, po kongresie wiedeńskim, Magdeburg został główną siedziba prowincji Saksonia podporządkowanej królestwu pruskiemu. W 1912, rozebrano starą twierdzę.
W dobie III Rzeszy miasto stało się stolicą Prowincji Magdeburg utworzonej w 1941. Liczył ok. 340 000 mieszkańców. Działania wojenne nie oszczędziły Magdeburga, które stało się celem alianckich nalotów dywanowych w 1943 oraz 16 stycznia 1945. 80% zabudowy uległo zniszczeniom, głównie na terenie historycznego centrum. Po zdobyciu miasta przez wojska amerykańskie i radzieckie zarząd miasta został przejęty przez Sowietów. Od 1949 znalazło się w granicach Niemieckiej Republiki Demokratycznej.
Podczas odbudowy miasta większość historycznego centrum otrzymało zabudowę w duchu socrealizmu. Wyburzono przy tym wiele zabytków, których zniszczenia nie były wielkie, np. kościół Św. Ulryka, liczne kamienice, natomiast pieczołowicie odbudowano katedrę, wraz z najbliższym otoczeniem, niektóre kościoły oraz częściowo rynek. W 1990 po Zjednoczeniu Niemiec Magdeburg stał się stolicą kraju związkowego Saksonia-Anhalt. W 1994 miała miejsce reaktywacja katolickiego biskupstwa podporządkowanego arcybiskupstwa w Paderborn. Siedzibą został kościół Św. Sebastiana. Dokonano licznych inwestycji, które nadały miastu nowoczesny charakter.
Kalendarium
- znane od IX wieku (ośrodek handlu z krajami słowiańskimi)
- w X wieku miasto i centrum kultury (ośrodek tzw. odrodzenia Ottońskiego)
- 973 w katedrze pochowany zostaje cesarz Otton I Wielki
- od 968 arcybiskupstwo magdeburskie (sekularyzowane 1648)
- jedno z największych i najbogatszych niemieckich miast średniowiecza, członek Hanzy
- w czasie wojny trzydziestoletniej zniszczony przez Johana von Tilly
- od 1680 pod panowaniem elektorów brandenburskich
- od początku XVIII wieku budowa twierdzy, do swojej likwidacji w 1912 jednej z najpotężniejszych w Prusach i Niemczech
- w latach 1806-1813 pod panowaniem Francji
- od 1816 stolica pruskiej prowincji Saksonia
- w XX wieku, rozwój przemysłu
- II wojna światowa a szczególnie anglo-amerykańskie bombrdowanie miasta,16 I 1945 r. zniszczyło 80% zabudowy miasta.
- 1949 Magdeburg został wcielony do NRD
- 1953 w mieście miało miejsce powstanie robotnicze
- 1954-1956 budowa nowego centrum miasta w duchu socrealizmu. zburzono wiele zabytków, w tym niemal nietknięty podczas wojny Kościół Św. Ulryka.
- 1990 – po zjednoczeniu Niemiec Magdeburg zostaje stolicą landu Saksonia-Anhalt.
Gospodarka
Już w połowie XIX wieku Magdeburg był ważnym miastem przemysłowym. Przemysł maszynowy i przemysł metalowy były najważniejszymi branżami.
W czasach NRD najważniejszymi branżami były nadal przemysł maszynowy i przemysł metalowy oraz przemysł chemiczny i przemysł spożywczy.
Po zjednoczeniu Niemiec wiele dużych zakładów zostało zamkniętych. Zostały tylko mniejsze firmy.
Transport
Magdeburg jest węzłem komunikacji drogowej i kolejowej Saksonii-Anhalt.
Dworce kolejowe
Najważniejszym dworcem jest dworzec główny ("Magdeburg Hauptbahnhof"). Tam zatrzymują się pociągi IC oraz ICE – ostatni jednak tylko dwa razy na dobe. Pociągi IC na trasie Lipsk-Norddeich i Lipsk-Kolonia jadą przez Magdeburg natomiast ICE można tylko dojechać do Berlina i Hanoweru. Tzw. "pociągi regionalne" ("Regionalbahn/Regionalexpress") z m.in. Stendal, Uelzen, Halle i Brunszwiku zatrzymują się także na mniejszych dworcach "Magdeburg-Neustadt", "Magdeburg-Buckau", Magdeburg-Eichenweiler i "Magdeburg-Südost".
Autostrady
Kultura
Zabytki
- Najważniejszym zabytkiem Magdeburga jest Katedra ŚŚ. Katarzyny i Maurycego, gotycka, wzniesiona od 1209 do 1509 r. Wraz z katedrą w Naumburgu i Bambergu stanowi najlepszy przykład wczesnogotyckiej architektury w Niemczech.
Inne zabytki sakralne to;
- Zespół klasztorny norbertanów, z romańskim kościołem NMP. Wzniesiony w dwóch fazach od 1120 r. do 1240 r. jako trójnawowa bazylika z potężnym masywem wieżowym Późnoromański klasztor umieszczony został wbrew regule zakonnej, na północy od kościoła jest jedną z siedzib Kulturhistorishe Museum gdzie się znajduje się liczny zbiór rzeźby średniowiecznej z regionu oraz oryginał Jeźdźca Magdeburskiego – najstarszy tego typu pomnik w Niemczech, datowany na połowę XIII wieku.
- Zespół dwóch kościołów w północnej części Starego Miasta: Augustianów (tzw. Waloński) Konsekrowany w 1366 r. kościół halowy o typowej dla dojrzałego gotyku surowej architekturze mendykanckiej, Św. Piotra, jest to kościół katolicki, gotycki, halowy (przebudowa w 1400 r.), z zachowaną wcześniejszą romańską wieżą. Od strony południowej do kościoła przylega malownicza kamienno-ceglana kruchta zwieńczona schodkowym szczytem. . Obok, niewielka datowana na 1315 r. kaplica św. Marii Magdaleny.
.jpg.jpeg)
- Kościół Św. Jana. Gotycki z XIV wieku z elementami XV-wiecznymi(piękna gotycka kruchta z trzema portalami). Potężnie zniszczony podczas ostatniej wojny, następnie stał się wielkim placem badawczym dzięki czemu odkryto relikty kościoła z czasów ottońskich.
- Kościół Św. Sebastiana. Zachował liczne fragmenty romańskie, jest trzecim na tym miejscu kościołem, w XIV w. otrzymał chór, przebudowany w XV wieku na halę zachował do dziś dwa XV-wieczne tryptyki, krucyfiks, oraz kilka wcześniejszych witraży. Jest katedrą biskupstwa katolickiego.
Z budownictwa świeckiego wyróżnia się m.in.
- Ratusz który istnieje od przełomu XII i XIII w.(obok obecnego ratusza zachowało się fragmentarycznie jedno z pomieszczeń), obecną barokową formę przyjął w 1689 r., w stylu baroku niderlandzkiego, zwieńczonym wieżą z carillonem
Przed ratuszem stoi w barokowej galeryjce z baldachimem kopia Jeźdźca Magdeburskiego
- "Grüne Zitadelle" (Zielona Cytadela) budynek planowany przez Friedensreicha Hundertwassera został wybudowany w latach 2004/2005. Budowa wywoła kontrowersyjne dyskusje, bo budynek jest w bezpośrednim sąsiedztwie katedry i budynku Landtagu.
Teatry i muzea
W Magdeburgu jest kilka teatrów, m. in. miejski "Opernhaus" oraz "Schauspielhaus", Teatr Lalki "Puppentheater" i kilka kabaretów oraz sceny mlodziezowe. Ponadto jest kilka muzeów, w tym "Kulturhistorisches Muzeum", muzeum techniki, i muzeum sztuki w kosćiele NMP.
Parki
W mieście jest "Stadtpark" oraz "Elbauenpark", w którym w 1999 roku odbyła się federalna wystawa ogrodnicza. Ponadto jest kilka mniejszych parków, jak np. "Nordpark".
Osobistości
- Otto von Guericke – burmistrz, wynalazca
- Georg Philipp Telemann – kompozytor
- Friedrich Wilhelm von Steuben – amerykański generał
- Richard Aßmann – meteorolog
- Lothar von Trotha – pruski generał
- Hugo Vogel – malarz
- Erich Weinert – pisarz
- Henning von Tresckow – generał Wehrmachtu, uczestnik spisku
- Erich Ollenhauer – polityk SPD
- Karin Balzer – lekkoatletka
- Christiane Nüsslein-Volhard – biolog, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny
- Nadine Kleinert – lekkoatletka
- Martin Agricola – kompozytor
- Wilhelm Raabe – pisarz
- Bruno Taut – architekt
- Klaus Thunemann – fagocista
- Jens Ackermann – polityk FDP
- Martin Hoffmann – piłkarz
- Christian Lenze – piłkarz
- Gustav Schäfer – członkek zespołu Tokio Hotel (Perkusista)
Miasta partnerskie
Sarajewo, Bośnia i Hercegowina od 1977
Brunszwik, Niemcy od 1987
Nashville, Stany Zjednoczone od 2003
Radom, Polska od 2008
Zaporoże, Ukraina od 2008
Harbin, Chiny od 2008
Przypisy
.svg){kind=small}
Miasta na prawach powiatu: Dessau-Roßlau • Halle (Saale) • Magdeburg
Powiaty: Anhalt-Bitterfeld • Burgenland • Börde • Harz • Jerichower Land • Mansfeld-Südharz • Saale • Salzland • Salzwedel • Stendal • Wittenberga
.svg){kind=small}
