Wolna encyklopedia

Mchy
Ilustracja "Muscinae" z dzieła Kunstformen der Natur Ernsta Haeckela
Systematyka
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Gromada	mchy
Nazwa systematyczna
Bryophyta A. Braun
pub. 1860
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Mchy (Bryophyta, Musci) - gromada roślin lądowych. Obejmuje ok. 14 tysięcy gatunków, w Polsce ok. 650. W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.

Spis treści 1 Morfologia 1.1 Budowa gametofitu 1.1.1 Splątek 1.1.2 Łodyga 1.1.3 Liście 1.2 Budowa sporofitu 2 Rozmnażanie 3 Znaczenie 4 Systematyka 5 Bibliografia

Morfologia

Budowa gametofitu

W rozwoju haploidalnego gametofitu wyróżnia się fazę splątka, później stadium łodygi i liści. Mchy przytwierdzone są do podłoża za pomocą rhizoidów. Gametangia wykształcają się w skupieniach na łodydze, otoczone okrywą z liści.

Splątek

Wykształca się różnie w różnych taksonach. U prątników jest nitkowaty, z zieloną i asymilującą częścią nadziemną oraz brunatnymi chwytnikami. U torfowców jest początkowo nitkowaty, później blaszkowaty. Naleźliny wykształcają splątek początkowo bulwkowaty, później wyrastają z niego nitki i w końcu tworzy się twór splątany, wstęgowaty.

Łodyga

Łodygi wyrastają z pączków powstających na splątku. Ze względu na kierunek wzrostu i sposób rozgałęziania wyróżnia się łodygi:

• ortotropowe - o symetrii promienistej, rosnące prosto w górę i rozgałęziające się widlasto,
• plagiotropowe - o symetrii dwubocznej, płożące się po ziemi i rozgałęziające się pierzasto.

W budowie anatomicznej łodygi wyróżnia się: skórkę (epidermę), korę sklerodermę), tkankę zasadniczą (parenchymatyczną) i wiązkę środkową.

Liście

Z reguły całobrzegie, siedzące i najczęściej zbudowane z jednej warstwy komórek. Mają kształt zróżnicowany, typowy dla poszczególnych gatunków. Zwykle są większe na łodydze głównej i mniejsze na gałązkach bocznych. Mają podłużne zgrubienie, tzw. żeberko w części środkowej, pełniące funkcję wzmacniającą, a nie przewodzącą jak wiązki przewodzące u roślin naczyniowych. U nasady liścia często występują tzw. uszka powstające z większych od reszty i wypukłych komórek, u niektórych gatunków schodzą one na łodygę i zrastają się z nią (liście zbiegające). Liście ułożone są skrętolegle. U niektórych mchów występują tzw. nibylistki - nitkowate, liściokształtne wyrostki służące do zatrzymywania wody. U płonników liście pokryte są charakterystycznymi, podłużnymi listewkami, na przekroju poprzecznym wyglądającymi jak kolumny z kilku-kilkunastu komórek. Listewki te znacznie zwiększają powierzchnię asymilacyjną liścia i ułatwiają gromadzenie wody.

Budowa sporofitu

Diploidalny sporofit jest pokoleniem krótko żyjącym. Składa się ze stopy, sety, szyjki i puszki.

Rozmnażanie

Plemniki wnikają do wnętrza rodni, a jeden z nich łączy się z komórką jajową i powstaje zygota. Z zygoty powstaje roślina rozmnażająca się bezpłciowo (sporofit). Sporofit rozwija się początkowo wewnątrz rodni, a potem wyrasta ponad nią dźwigając na szczycie puszkę z zarodnikami. Sporofit związany jest stale z gametofitem i odżywia się jego kosztem. Zarodniki padają na podłoże i kiełkują w tzw. splątki. Wyrasta z nich ulistniony i żyjący samodzielnie gametofit. Do rozmnażania mchów konieczna jest obecność wody.

Znaczenie

• Mchy są organizmami pionierskimi. Potrafią kolonizować niegościnne, ubogie siedliska (skały, piaski). Dzięki zatrzymywaniu pyłów i rozkładowi mchów powstaje próchnica, a w konsekwencji możliwy staje się rozwój roślin bardziej wymagających.
• Mchy przystosowane są do gromadzenia dużych ilości wody (za sprawą skupienia łodyg w darń, gęstemu okryciu łodyg liśćmi, chwytnikami i parafiliami, porowatości skórki) chroniąc w ten sposób glebę przed erozją, zmniejszając szybkość i wielkość spływów powierzchniowych. Darnie mchów chronią też glebę przed szybkim wysychaniem i tym samym utrzymują w niej większą wilgotność.
• Głównie dzięki mchom (zwłaszcza torfowcom) możliwy jest rozwój torfowisk, a tym samym odkładanie torfu.
• Na jałowych wydmach mchy utrwalają ruchome podłoże i biorą istotny udział w procesie glebotwórczym.
• Przeciwdziałanie erozji.
• Na łąkach gospodarczych mszaki są elementem niepożądanym, gdyż gromadząc wodę, stają się często przyczyną zabagnień.
• Mchy wchodzą w skład różnych biocenoz wykorzystywanych przez człowieka.
• Mchy wykorzystuje się jako ściółkę, materiał do pakowania oraz podściółkę w uprawach truskawek i poziomek.
• Mchy są wykorzystywane do uszczelniania budynków.

Systematyka

Według wcześniejszych systemów klasyfikacji roślin mchy były klasą z gromady Mszaków. Obecnie mchy klasyfikuje się jako samodzielną gromadę dzieloną na sześć klas:

• Takakiopsida (tylko dwa gatunki rodzaju Takakia)
• torfowce Sphagnopsida (rodzaj torfowiec Sphagnum oraz dwa inne gatunki)
• naleźliny Andreaeopsida
• Andreaeobryopsida (tylko jeden gatunek - Andreaeobryum macrosporum)
• płonniki Polytrichopsida
• prątniki Bryopsida

Bibliografia