Wolna encyklopedia
Nacjonalizacja przemysłu - jest to proces mający na celu upaństwowienie (nacjonalizację) sektora przemysłowego na obszarze danego państwa, poprzez przejęcie majątków i zasobów naturalnych w postaci ziemi i surowców mineralnych oraz kapitału budynków i maszyn przez państwo. Nacjonalizacja przemysłu wiązała się z wprowadzaniem bądź odradzaniem się na danym terenie reżimu o podstawie socjalistycznej (np. komunizm), który to reżim zakładał uwspólnotowienie własności nie tylko rolnej czy przemysłowej ale również innych dziedzin (kultura, nauka itd.).
Główne cechy przemysłu znacjonalizowanego:
- pełna kontrola państwa nad sektorem gospodarki
- kierowanie poziomem i kierunkiem transakcji na rynku
- ustalanie cen i wartości marginalnych (podatki, opłaty dodatkowe, subsydia)
- kontrola wejścia i wyjścia
- mechanizm rynkowy nie występuje lub jest bardzo ograniczony
- większość lub całość własności kapitału firm sfery przemysłowej jest w posiadaniu państwa
- państwo decyduje o wielkości podaży
- występuje wzmożona kontrola importu i eksportu towarów
- przemysł jednostkowy (prywatny) nie występuje lub jest bardzo ograniczony
Nacjonalizacja przemysłu prowadzi do destabilizacji równowagi na rynku i w czasach przewagi kapitalizmu do nierówności i dysproporcji wobec państw o gospodarce wolnorynkowej.
Nacjonalizacja w Polsce
W Polsce nacjonalizacja przemysłu miała największy wyraz podczas reform i zmian wprowadzanych wraz ze stabilizacją władz komunistycznych po II wojnie światowej. W Polsce o nacjonalizacji mówiła ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej [1], a zmienił ją dekret Rady Ministrów z mocą ustawy z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej [2].
Na mocy uchwały Rady Ministrów [3], spod ustawy wyłączono przedsiębiorstwo komunikacyjne stanowiące własność "Międzynarodowego Towarzystwa Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich".
Przypisy
- ↑ Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17)
- ↑ Dekret z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz. U. z 1946 r. Nr 72, poz. 1394)
- ↑ Uchwała Rady Ministrów z dnia 27 marca 1947 r. w sprawie wyłączenia przedsiębiorstwa stanowiącego własność "Międzynarodowego Towarzystwa Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich" spod działania art. 3 ust. 1 (mówiącego o nacjonalizacji przedsiębiorstwa za odszkodowaniem) ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (M.P. z 1947 r. Nr 55, poz. 399)