Wolna encyklopedia

Niszczyciele projektu 56
"Soznatielnyj" proj. 56A w 1987
Opis
Producent ZSRR ZSRR
Klasa niszczyciel
Typ Spokojnyj (NATO: Kotlin)
Biedowyj (NATO: Kildin)
Historia
Stocznia nr 190 im. A. Żdanowa
nr 199 im. Leninskogo Komsomoła
nr 445 im. 61 Komunardów
Rozpoczęcie budowy 1953
Zakończenie budowy 1958
Zbudowane okręty 31
Służba
Wejście do służby 1955
Wycofanie ze służby 1993
Użytkownicy
ZSRR (Rosja), Polska

Niszczyciele projektu 56 – seria 31 radzieckich niszczycieli z lat 50. XX wieku. Zostały określone jako typ Spokojnyj, natomiast według nomenklatury NATO otrzymały oznaczenie typu Kotlin. Były to ostatnie radzieckie klasyczne niszczyciele. Spośród nich, 4 okręty ukończono według projektów 56EM i 56M jako pierwsze radzieckie niszczyciele rakietowe, typu Biedowyj, w kodzie NATO: typ Kildin. Część okrętów projektu 56 po przebudowie również stała się niszczycielami rakietowymi. Jedynym zagranicznym użytkownikiem okrętów tego typu była Polska (ORP "Warszawa").

Spis treści

Historia

Po II wojnie światowej w ZSRR podjęto wielkoseryjną budowę niszczycieli projektu 30bis, opartych jeszcze na projekcie przedwojennym, lecz jednocześnie dostrzegano potrzebę nowocześniejszych i większych jednostek tej klasy. Początkowo zaprojektowano i zbudowano w jednym egzemplarzu wielki niszczyciel "Nieustraszimyj" projektu 41, lecz nie spełnił on oczekiwań. Został on uznany za zbyt duży, a przy tym osiągał zbyt małą prędkość, toteż w 1951 zdecydowano zaprojektować w oparciu o jego konstrukcję nieco mniejsze jednostki, o podobnej siłowni. Efektem były duże niszczyciele projektu 56.

Po opracowaniu projektu, od razu rozpoczęto w 1953 budowę serii nowych okrętów. Stępkę pod budowę pierwszej jednostki położono w lutym 1953, pierwszy kadłub wodowano w październiku 1953. Łącznie w tym roku rozpoczęto budowę 10 jednostek. Jako pierwszy został ukończony "Spokojnyj", stając się głównym okrętem typu (od jego nazwy typ ten określany jest także w rosyjskim piśmiennictwie jako typ Spokojnyj). "Spokojnyj" przechodził do 1956 próby morskie, wchodząc do służby 27 czerwca 1956. Już wcześniej jednak, w 1955 do służby weszły trzy inne okręty, jako pierwszy "Swietłyj" 26 września 1955. W 1956 do służby weszło 13, a w 1957 ostatnie 11 jednostek bazowego projektu. Ponadto, w 1958 weszły do służby 4 niszczyciele, ukończone jako rakietowe według zmodyfikowanych projektów 56EM/M. Łącznie zbudowano 31 niszczycieli wersji projektu 56, budowę jeszcze jednego anulowano. Okręty budowano w 3 stoczniach: nr 190 im. A. Żdanowa w Leningradzie, nr 199 im. Leninskogo Komsomoła w Komsomolsku nad Amurem i nr 445 im. 61 Komunardów w Nikołajewie.

Opis

Okręty bazowego projektu 56, oznaczonego w kodzie NATO jako Kotlin,[1] były klasycznymi niszczycielami, których główne uzbrojenie stanowiły 4 działa uniwersalne kalibru 130 mm w dwóch dwudziałowych zamkniętych wieżach na dziobie i rufie, o charakterystycznych dużych rozmiarach. Uzbrojenie przeciwlotnicze uzupełniały 4 poczwórnie sprzężone działka 45 mm (stanowiska na dziobie, rufie i po jednym na każdej burcie). Okręty miały 10 wyrzutni torped w dwóch aparatach w osi symetrii kadłuba. Uzbrojenie przeciwpodwodne było słabe (odpowiadające standardom II wojny światowej), które tworzyły zrzutnie i miotacze bomb głębinowych. Okręty miały architekturę gładkopokładową. Siłownię okrętów zaprojektowano w układzie naprzemiennym – po 2 kotły i 1 turbinie w dwóch przedziałach, rozdzielonych innym w celu zwiększenia przeżywalności. Konsekwencją była sylwetka z dwoma niskimi, pochylonymi i oddalonymi od siebie kominami, co w połączeniu z wysokim wzniosem dziobu (do wysokości 8,35 m) dawało okrętom elegancki wygląd. Główny maszt kratownicowy znajdował się tuż za nadbudówką dziobową, za nim pierwszy komin, drugi niższy maszt znajdował się między kominami.

Próby głównego okrętu wykazały nie najlepsze własności morskie przy złym stanie morza, szczególnie na akwenach zamkniętych, jak Bałtyk i Morze Czarne.[2] Mimo dużego wzniosu dziobu, przy większych prędkościach dziób zalewany był przez fale. Ponadto, przy większych przechyłach i na dużej fali stacje radiolokacyjne i systemy optyczne kierowania uzbrojeniem miały trudność w utrzymaniu namiarów na cele. Załoga na odkrytym pomoście bojowym była również narażona na wpływy atmosferyczne. Systemy kierowania ogniem były także umiarkowanie skuteczne w zwalczaniu celów powietrznych. Mimo to, produkcję serii kontynuowano bez zmian. Na okrętach projektu 56 wzorowano także w pewnym stopniu chińskie niszczyciele typu Luda.

Modyfikacje

Projekt 56PŁO (Kotlin Mod.)

Pierwszą wersją była wersja ze zwiększonymi zdolnościami zwalczania okrętów podwodnych, oznaczona projekt 56PŁO (protiwołodocznyj). Do wersji tej począwszy od 1960 do 1977 roku zmodernizowano 11 okrętów. Obok dziobowego stanowiska działek 45 mm zamontowano dwie 16-lufowe wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-2500 Smiercz. Na rufie zmontowano ponadto dwie sześciolufowe wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych Burun. Zdemontowano rufową wyrzutnię torped i na jej miejscu ustawiono dwa lub cztery podwójnie sprzężone działka plot 25 mm 2M-3M. Dziobową wyrzutnię torped przystosowano do torped przeciw okrętom podwodnym. Natomiast jedynie w niewielkim stopniu zmodyfikowano stację hydrolokacyjną.

Projekty 56K /A /AE (Kotlin SAM)

Mimo opóźnienia do krajów zachodnich w rozwijaniu morskich kierowanych pocisków przeciwlotniczych, od 1956 prowadzono w ZSRR prace nad systemem przeciwlotniczym M-1 Wołna, który miał rozmiary umożliwiające zastosowanie jako uzbrojenie niszczycieli. W celu przetestowania nowego systemu w warunkach morskich, kompleks M-1 z dwupociskową wyrzutnią ZIF-101 został zainstalowany na przebudowanym eksperymentalnie w latach 1959-1960 niszczycielu "Brawyj", który otrzymał oznaczenie projekt 56K. Na okręcie tym system M-1 przechodził w 1962 próby morskie, po czym został przyjęty na uzbrojenie Marynarki ZSRR. Począwszy od 1966 do 1972 roku system M-1 zamontowano na 7 dalszych niszczycielach, które otrzymały oznaczenie projekt 56A, a także na jednym niszczycielu "Sprawiedliwyj" oznaczonym jako projekt 56AE i przeznaczonym na eksport dla Polski (ORP "Warszawa").[3]

Niszczyciel "Wozbużdionnyj" projektu 56A

Przebudowa okrętów projektu 56A, do których zbliżone były jednostki projektów 56K i 56AE, polegała przede wszystkim na usunięciu całości uzbrojenia z rufy i śródokręcia i zastąpieniu go przez ciągłą niską nadbudówkę, z wyrzutnią ZIF-101. Pozostawiono dziobową wieżę dział 130 mm i stanowisko działek 45 mm oraz pierwszą wyrzutnię torped, przystosowaną do torped przeciw okrętom podwodnym. Dodano oprócz tego na dziobie dwie nowe wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-6000. Na "Brawym" pozostawiono ponadto dwa stanowiska działek 45 mm na śródokręciu. Na wszystkich okrętach zamontowano nowy drugi maszt piramidowy o pełnej konstrukcji (różnych kształtów), na którym zamontowano stację kierowania ogniem rakietowym Jatagan. Zastosowano także nowy radar dozoru ogólnego MR-310 Angara oraz zakryty pomost bojowy, a także nowy sonar. W latach 70. wszystkie (lub wg innych źródeł tylko 3) okręty proj. 56A otrzymały cztery podwójne działka przeciwlotnicze 30 mm AK-230 kierowane radarem, po dwa po bokach drugiego komina. Okręt eksportowy proj. 56AE (ORP "Warszawa") różnił się nieco uproszczonym zestawem urządzeń elektronicznych.[4]

Projekty 56EM/ M (Kildin)

W 1955 opracowano pierwszy radziecki kierowany przeciwokrętowy odrzutowy pocisk skrzydlaty KSSzcz (Szczuka) o zasięgu ok. 40 km. Zdecydowano eksperymentalnie zamontować system pocisków na będącym w trakcie budowy niszczycielu "Biedowyj", który został następnie ukończony w 1956 według zmodernizowanego projektu 56EM. W ten sposób "Biedowyj" stał się pierwszym radzieckim niszczycielem rakietowym. Na okręcie tym system KSSzcz przechodził od 1957 do 1958 próby morskie, po czym został przyjęty na uzbrojenie. Zdecydowano ukończyć w tym wariancie jeszcze 3 okręty, jako typ przejściowy przed wejściem do służby docelowych niszczycieli rakietowych projektu 57bis, które to zostały zbudowane właśnie na podstawie kadłuba omawianych okrętów projektu 56. Jednostki te ("Prozorliwyj", "Nieułowimyj" i "Nieudierżimyj") oznaczono jako projekt 56M, różniły się one od eksperymentalnego okrętu w szczegółach i weszły do służby w 1958 (zaliczone w skład Floty Czarnomorskiej dopiero w 1960). W kodzie NATO wszystkie 4 otrzymały odmienne oznaczenie typu: Kildin.[5] W ZSRR początkowo klasyfikowano je jako niszczyciele, od 1966 jako duże okręty rakietowe (BRK).

Niszczyciel projektu 56EM w 1970

Przebudowa okrętów projektu 56EM i M była dość daleko idąca i polegała głównie na usunięciu całości uzbrojenia z rufy, gdzie zainstalowano na miejscu wieży dużą obrotową wyrzutnię szynową z hangarem SM-59-1 pocisków KSSzcz oraz nową dużą nadbudówkę, z magazynem na 7-8 pocisków. Uzbrojenie główne usunięto także z dziobu, a na jego miejscu zainstalowano czwarte czterolufowe stanowisko działek 45 mm, przeniesione z rufy. Dotychczasowe aparaty torpedowe zastąpiono przez dwa podwójne na burtach na śródokręciu, przystosowane do torped przeciw okrętom podwodnym. Dodano oprócz tego na samym dziobie dwie wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-2500 Smiercz. Zmieniono też zestaw urządzeń elektronicznych i radarów. Na okrętach projektu 56M, 16 działek 45 mm zastąpiono przez również poczwórne odkryte stanowiska dział plot 57 mm. Trzy z okrętów później przebudowano według projektu 56U.

Projekt 56U (Kildin Mod.)

Niszczyciel "Prozorliwyj" projektu 56U

Ponieważ pociski przeciwokrętowe KSSzcz nie były nowoczesne już w chwili wejścia do służby i w 1972 zostały ostatecznie wycofane, trzy niszczyciele projektów 56EM/M ("Biedowyj", "Prozorliwyj", "Nieułowimyj") zostały przebudowane w latach 1972-1977 według kolejnego projektu 56U. Przebudowa podniosła ich walory bojowe i zwiększyła uniwersalność. Zdemontowano z rufy wyrzutnie i elementy systemu KSSzcz, instalując tam 4 działa uniwersalne 76 mm w dwóch wieżach AK-726. Na burtach na wysokości drugiego komina zamontowano 4 nieruchome wyrzutnie nowszych pocisków przeciwokrętowych P-15M Tiermit, skierowane w kierunku rufy.[6] Pozostawiono 16 dział przeciwlotniczych 57 mm (45 mm na "Biedowym"), podwójne wyrzutnie torped i wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-2500, przez co okręty miały aż 20 dział. Zmodernizowano zestaw urządzeń elektronicznych i radarów. Zastosowano też zakryty pomost bojowy. W ZSRR klasyfikowano je początkowo jako duże okręty przeciwpodwodne (BPK), a od 1977 jako duże okręty rakietowe (BRK).

Służba

Niszczyciele proj. 56 zostały rozdzielone pomiędzy wszystkie cztery radzieckie Floty: Bałtycką, Czarnomorską, Oceanu Spokojnego i Północną, przy czym wiele z nich zmieniało przydziały. Pod koniec służby w drugiej połowie lat 80. najwięcej jednostek pływało we Flocie Oceanu Spokojnego. Okręty proj. 56 nie brały udziału w działaniach bojowych, aczkolwiek kilka było wysyłanych w rejony wojen lokalnych z pomocą dla zaprzyjaźnionych państw arabskich oraz Angoli. Brały też udział w rejsach zagranicznych. 9 listopada 1970 "Biedowyj" (proj. 56AM) miał niegroźną kolizję na Morzu Śródziemnym z brytyjskim lotniskowcem HMS "Ark Royal".

Pierwszy okręt "Wozmuszczionnyj" został wycofany do rezerwy w 1968, z której już nie powrócił do służby, kilka wycofano w latach 70., ale większość została wycofana dopiero na przełomie lat 80. i 90., ostatni "Dalniewostocznyj Komsomolec" w 1993.

Niszczyciel "Swietłyj" i być może "Wieskij" został w toku służby wyposażony w rufowe lądowisko dla śmigłowca Ka-15, na podniesionej platformie za rufową wieżą 130 mm.

Jedyny niszczyciel projektu 56 wyeksportowany poza ZSRR to "Sprawiedliwyj", doprowadzony do standardu projektu 56AE i sprzedany Polsce w 1970, gdzie służył od 25 czerwca 1970 do 31 stycznia 1986 pod nazwą ORP "Warszawa".[7]

Okręty

Nazwa stocznia położenie stępki wodowanie podniesienie bandery modyfikacja
Swietłyj (Светлый) 190 04.03.1953 27.10.1953 26.09.1955 —
Bliestiaszczij (Блестящий) 445 20.02.1953 27.11.1953 31.12.1955 PŁO
Spiesznyj (Спешный) 190 30.05.1953 07.08.1954 19.12.1955 —
Bywałyj (Бывалый) 445 06.05.1953 31.03.1954 04.01.1956 PŁO
Skromnyj (Скромный) 190 27.07.1953 26.10.1954 11.01.1956 A
Swieduszczij (Сведущий) 190 17.12.1953 17.02.1955 16.02.1956 —
Wieskij (Веский) 199 30.01.1954 31.07.1955 13.04.1956 —
Wyzywajuszczij (Вызывающий) 199 25.07.1953 20.05.1955 20.04.1956 PŁO
Spokojnyj (Спокойный) 190 04.03.1953 28.11.1953 27.06.1956 —
Moskowskij Komsomolec (Московский комсомолец)
(do 1958 Smyszlonnyj (Смышленый))		 190 23.02.1954 24.05.1955 30.08.1956 PŁO
Skrytnyj (Скрытный) 190 25.07.1954 27.09.1955 02.11.1956 A
Biessliednyj (Бесследный) 445 01.04.1954 05.11.1955 06.11.1956 PŁO
Wdochnowiennyj (Вдохновенный) 199 31.08.1954 07.05.1956 12.11.1956 PŁO
Soznatielnyj (Сознательный) 190 25.09.1954 15.01.1956 17.11.1956 A
Sprawiedliwyj (Справедливый) 190 25.12.1954 12.04.1956 27.12.1956 AE
Burliwyj (Бурливый) 445 05.05.1954 28.01.1956 07.01.1957 PŁO
Wozmuszczonnyj (Возмущенный) 199 30.12.1954 08.07.1956 10.01.1957 PŁO
Błagorodnyj (Благородный) 445 05.03.1955 30.08.1956 30.06.1957 PŁO
Niesokruszymyj (Несокрушимый) 190 15.06.1955 20.07.1956 08.07.1957 A
Płamiennyj (Пламенный) 445 03.09.1955 26.10.1956 21.09.1957 PŁO
Nachodcziwyj (Находчивый) 190 19.10.1955 30.10.1956 26.09.1957 A
Wozbużdionnyj (Возбужденный) 199 29.07.1955 10.05.1957 14.11.1957 A
Naporistyj (Напористый) 445 17.08.1955 30.12.1956 22.11.1957 PŁO
Wlijatielnyj (Влиятельный) 199 29.10.1955 10.05.1957 21.11.1957 —
Nastojcziwyj (Настойчивый) 190 03.03.1956 23.04.1957 07.12.1957 A
Dalniewostocznyj Komsomolec (Дальневосточный Комсомолец)
(do 1967 Wydierżannyj (Выдержанный))		 199 30.06.1956 24.06.1957 10.12.1957 —
Brawyj (Бравый) 445 25.07.1953 28.02.1955 28.01.1956 K
Biedowyj (Бедовый) 445 01.12.1953 31.07.1955 30.07.1958 EM → U
Prozorliwyj (Прозорливый) 445 01.09.1956 30.07.1957 30.12.1958 M → U
Nieułowimyj (Неуловимый) 190 23.02.1957 27.02.1958 30.12.1958 M → U
Nieudierżimyj (Неудержимый) 199 23.02.1957 24.05.1958 30.12.1958 M

Dane taktyczno-techniczne

Uzbrojenie

Wyposażenie elektroniczne

Przypisy

  1. ↑ Oznaczenie zaczynające się od litery "K" nadano zgodnie z nomenklaturą przyjętą przez NATO dla radzieckich niszczycieli, pochodzi od bałtyckiej wyspy Kotlin.
  2. ↑ Problem ten dotyczył również niszczyciela "Nieustraszimyj" projektu 41.
  3. ↑ Niszczyciele projektów 56K i 56A, wyposażone w przeciwlotnicze kierowane pociski rakietowe W-600 kompleksu M-1 Wołna, zostały określone w nomenklaturze NATO typem Kotlin SAM od anglojęzycznego terminu surface-to-air missile (SAM), oznaczającego rakietę klasy ziemia-powietrze.
  4. ↑ Było to charakterystyczne dla wielu radzieckich typów okrętów eksportowych.
  5. ↑ Pochodzi podobnie jak Kotlin od nazwy wyspy, w tym przypadku znajdującej się na Morzu Barentsa
  6. ↑ Podobne rozwiązanie z umieszczeniem pocisków P-15 zastosowano w późniejszym czasie na zmodernizowanych niszczycielach rakietowych projektu 61.
  7. ↑ Okręt wszedł w skład 7 dywizjonu niszczycieli, a w 1971 podporządkowano go 3 Flotylli Okrętów.

Bibliografia

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Źródło: „haslo,Niszczyciele_projektu_56”