Wolna encyklopedia
| Nitrogliceryna | ||||||||||
|
||||||||||
| Ogólne informacje | ||||||||||
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC): | ||||||||||
| triazotan 1,2,3-propanotriolu | ||||||||||
| Inne nazwy | triazotan glicerolu nitroglicerol trójazotan(V) gliceryny triazotan gliceryny |
|||||||||
| Wzór sumaryczny | C3H5N3O9 | |||||||||
| Inne wzory | C3H5(NO3)3 | |||||||||
| SMILES | C(C(CO[N+](=O)[O-])O[N+](=O)[O-])O[N+] (=O)[O-] |
|||||||||
| Masa molowa | 227,0872 g/mol | |||||||||
| Wygląd | gęsta, klarowna, bezbarwna, oleista ciecz | |||||||||
| Identyfikacja | ||||||||||
| Numer CAS | 55-63-0 | |||||||||
|
||||||||||
| Niebezpieczeństwa | ||||||||||
   |
||||||||||
| Klasyfikacja UE | Treść oznaczeń: E - wybuchowy T+ - silnie toksyczny N - groźny dla środowiska |
|||||||||
| Temperatura samozapłonu | 55°C (328,15 K, ±5° - rozkład) | |||||||||
| Zwroty ryzyka | R: 3-26/27/28-33-51/53 | |||||||||
| Zwroty bezpieczeństwa | S: (1/2-)33-35-36/37-45-61 | |||||||||
| Numer RTECS | QX2100000 | |||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa) |
||||||||||
| Klasyfikacja | ||||||||||
| ATC | C 01 DA 02 | |||||||||
Nitrogliceryna, C3H5(ONO2)3 – organiczny związek chemiczny, ester kwasu azotowego i glicerolu, stosowany jako bardzo wrażliwy na uderzenia i inne bodźce materiał wybuchowy oraz lek z grupy nitratów, rozszerzający naczynia krwionośne (głównie żylne) podawany w ostrych napadach choroby niedokrwiennej serca w celu przerwania bólu wieńcowego[1]. Wbrew nazwie potocznej nie jest związkiem nitrowym. ATC: C 01 DA 02.
Nitrogliceryna rozkłada się z wytworzeniem produktów gazowych:
4C3H5(NO3)3 → 6N2↑ + 10H2O↑ + 12CO2↑ + O2↑
Właściwości
- Detonuje z prędkością 8000-8500 m/s w rurach stalowych o średnicy 25 mm
- Może detonować z małą prędkością 1500-2000 m/s
- Duża wrażliwość na bodźce mechaniczne: detonacja przy uderzeniu ciężarka 2 kg z wysokości 4 cm; niektórzy badacze donoszą o detonacji przy uderzeniu ciężarka 1 kg z wysokości 2 cm
- Nie ulega reakcji łańcuchowej podczas normalnej detonacji, przez co ma ograniczone zastosowanie
Po raz pierwszy została otrzymana przez włoskiego chemika Ascanio Sobrero w 1847 r. Wybuchowość tego związku spowodowała, że szybko zakazano jego wytwarzania[potrzebne źródło]. Popularność zdobyła dopiero dzięki wynalazkom dynamitu i żelatyny wybuchowej dokonanym przez Alfreda Nobla w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Otrzymywana jest przez estryfikację gliceryny mieszaniną nitrującą. Uproszczony zapis reakcji:
- C3H5(OH)3 + 3 HNO3 → C3H5(ONO2)3 + 3 H2O
Składnik materiałów wybuchowych np. dynamitu i prochów bezdymnych, a także żelatyny wybuchowej. Ponieważ ma właściwości rozpuszczalnika organicznego, dodatni bilans tlenowy (wybuchając wytwarza pewne ilości tlenu) oraz przy tych właściwościach jest materiałem wybuchowym, stosuje się ją jako rozpuszczalnik lub dodatek do innych materiałów wybuchowych.
Nitrogliceryna i pochodne środki są powszechnie stosowane jako leki (→ nitraty) w chorobach układu krążenia, w niedokrwiennej chorobie serca, gdyż powoduje gwałtowny rozkurcz mięśni gładkich, z których zbudowane są naczynia krwionośne, co powoduje obniżenie wysiłku serca, a także obniża powrót krwi żylnej do serca. Stosowana jest w formie 1% roztworu w etanolu - w większych ilościach może być toksyczna.
| Nitrogliceryna[2] | |
|---|---|
| Rok odkrycia | 1847 |
| Energia wybuchu | 5,8 MJ/kg |
| Zdolność krusząca | 520 cm3 Pb na 10g |
| Maksimum ciśnienia detonacji | 20 GPa |
| Prędkośc detonacji | 7,7 km/s |
| Gęstość odpowiadająca Vdet | 1,60 g/cm3 |
| Temperatura detonacji | 230°C |
| Wrażliwość na uderzenie | duża |
| Objętość produktów gazowych | 716 dm3/kg |
| Temperatura podczas wybuchu | 3100°C |
Przypisy
- ↑ Farmacotherapeutisch Kompas (nl)
- ↑ Małgorzata Galus: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-105-8.
|
Uwaga: Opisane substraty lub produkty są wybuchowe, toksyczne lub łatwopalne, ich nielegalne posiadanie może być przyczyną konsekwencji prawnych z karą pozbawienia wolności włącznie, a eksperymenty z nimi mogą skończyć się poważnymi uszkodzeniami ciała lub nawet śmiercią! |  |
 |
Uwaga: Opisane substraty lub produkty są żrące, parzące i szkodliwe, a eksperymenty z nimi mogą skończyć się poważnymi uszkodzeniami lub poparzeniami ciała, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią! |  |