Wolna encyklopedia

Tl - Pb - Bi Sn Pb   Układ okresowy
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.*	Ołów, Pb, 82
Własności metaliczne	metal grup głównych
Grupa, okres, blok	14 (IVA), 6, p
Gęstość, twardość	11340 kg/m3, 1,5
Wygląd
Kolor	niebieskawoszary
Własności atomowe
Masa atomowa	207,2 u
Promień atomowy (obl.)	180 (154) pm
Promień kowalencyjny	147 pm
Promień van der Waalsa	202 pm
Konfiguracja elektronowa	[Xe]4f145d106s²6p²
e- na poziom energetyczny	2, 8, 18, 32, 18, 4
Stopień utlenienia	4, 2
Własności kwasowe tlenków	średnio zasadowe
Struktura krystaliczna	regularna ściennie centrowana
Własności fizyczne
Stan skupienia	stały
Temperatura topnienia	600,61 K (327,46 °C)
Temperatura wrzenia	2022 K (1749°C)
Objętość molowa	18,26×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	177,7 kJ/mol
Ciepło topnienia	4,799 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	4,21×10-7 Pa (600 K)
Prędkość dźwięku	1260 m/s (293,15K)
Pozostałe dane
Elektroujemność	2,33 (Pauling) 1,55 (Allred)
Ciepło właściwe	129 J/(kg*K)
Przewodność właściwa	4,81×106 S/m
Przewodność cieplna	35,9 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	715,6 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny	1450,5 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny	3081,5 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny	4083 kJ/mol
V Potencjał jonizacyjny	6640 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy*
izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 202Pb {syn.} 5,25×104 lat w.e. 0,050 202Tl α 2,598 198Hg 204Pb 1,4% >1,4×1017 lat α 2,186 200Hg 205Pb {syn.} 1,53×107 lat w.e. 0,051 205Tl 206Pb 24,1% stabilny izotop z 124 neutronami 207Pb 22,1% stabilny izotop z 125 neutronami 208Pb 52,4% stabilny izotop z 126 neutronami 210Pb {syn.} 22,3 lat α 3,792 206Hg β- 0,064 210Bi
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu

Ołów (Pb, łac. plumbum) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku p w układzie okresowym.

Spis treści 1 Charakterystyka 2 Występowanie 3 Zastosowanie 4 Toksyczność 5 Zobacz też 6 Bibliografia 6.1 Źródła drukowane

Charakterystyka

Ołów jest miękkim metalem barwy niebieskawoszarej. Czysty ołów pokrywa się na powietrzu warstwą wodorotlenku i węglanu. Halogenki (PbCl₂, PbBr₂, PbI₂) oraz siarczan(VI) są trudno rozpuszczalne, z tego względu ołów praktycznie nie rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach siarkowym (VI), chlorowodorowym, bromowodorowym i jodowodorowym. Stężony kwas solny roztwarza ołów, dzięki tworzeniu się kompleksów chlorkowych, podobnie, gorący, stężony kwas siarkowy(VI), w niewielkim stopniu, wprowadza jony Pb²⁺ do roztworu, na skutek tworzenia się rozpuszczalnego wodorosiarczanu(VI).

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem solnym:

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem siarkowym(VI):

Ołów rozpuszcza się całkowicie w rozcieńczonym kwasie azotowym(V), z wydzieleniem tlenku azotu(II), a także w kwasie octowym, z wydzieleniem wodoru i utworzeniem octanowego kompleksu ołowiu(II).

Reakcja ołowiu z rozcieńczonym kwasem azotowym(V):

Reakcja ołowiu z kwasem octowym:

Wodorotlenek ołówiu(II) jest amfoteryczny. Kationy Pb²⁺ należą do I grupy kationów, a także częsciowo do grupy IIa.

Występowanie

Ołów występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,6 ppm. Najważniejszymi minerałami ołowiu są:

• galena PbS
• anglezyt PbSO₄
• cerusyt PbCO₃
• piromorfit Pb₅(PO₄)₃Cl
• mimetezyt Pb₅(AsO₄)₃Cl

Zastosowanie

Ołów znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle. Stosowany jest do produkcji:

• płyt akumulatorowych, baterii
• kabli, rur
• amunicji (rdzeni pocisków), śrutu myśliwskiego i do wiatrówek
• farb – białych i czerwonych
• szkła ołowiowego "kryształowego"
• dodatku przeciwstukowego do benzyn (czteroetylku ołowiu)
• w przemyśle drukarskim do wyrobu stopu czcionek
• do wykładania komór, wież i wanien przy produkcji kwasu siarkowego
• stosuje się go jako ekrany zabezpieczające przed promieniowaniem rentgenowskim i promieniowaniem gamma
• mimo swojej toksyczności, jeszcze pod koniec XX w. mosiądz ołowiowy MO59 był używany do produkcji rur wodociągowych.

Tetraetyloołów Pb(C₂H₅)₄ (dawna nomenklatura: czteroetylek ołowiu) był stosowany jako środek podnoszący liczbę oktanową benzyn silnikowych, Związek ten był głównym sprawcą emisji tlenków ołowiu do atmosfery w postaci aerozolu. Ostatnio dodatek tetraetyloołowiu w paliwach został praktycznie wyeliminowany.

Toksyczność

Sole i tlenki tego pierwiastka są trucizną kumulującą się w organizmie. Toksyczne skutki działania ołowiu na organizm ludzki określa się nazwą ołowica. Zaabsorbowane związki ołowiu przenikają do krwiobiegu, gdzie ołów wbudowuje się do czerwonych krwinek - średni czas przebywania wynosi 30 dni. Stąd 25-40% jego zawartości przenika do tkanek miękkich, około 15% do kości, a pozostała ilość jest wydalana. Czas przybywania w tkankach miękkich wynosi około 30 dni, a w kościach 40-90 lat u dorosłego człowieka. W kościach kumulowany jest w postaci związków koloidalnych i krystalicznych, może być z nich uwalniany pod wpływem zaburzeń metabolicznych lub stresu. Ołów silnie wiąże się z wieloma biopolimerami, takimi jak: białka, enzymy, RNA, DNA. w ten sposób ulega zaburzeniu wiele przemian metabolicznych. Skutkami toksyczności są: zaburzenia tworzenia krwi, nadciśnienie tętnicze, neuropatia, a także uszkodzenia mózgu.

Udowodniono wchłanianie ołowiu przez skórę. Alkilowe związki ołowiu łatwiej wchłaniają się przez skórę niż nieorganiczne związki ołowiu.

Sam ołów jest substancją toksyczną. Po wprowadzeniu go do organizmu pojawia się znużenie, zmęczenie, porażenie mięśni, szara obwódka wokół zębów, kolka ołowicza. Jednocześnie występuje białkomocz, krwiomocz oraz zaburzenia mózgowe. Leczenie jest głównie szpitalne i polega na podawaniu odtrutek i wysokich dawek witaminy B1 i B12. Jednak najważniejsze znaczenie ma odpowiednia higiena pracy i właściwe odżywianie.

Zobacz też

• galena
• glejta
• minia
• rafinacja ołowiu
• ołów surowy

Bibliografia

Źródła drukowane

• Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna - 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2