Wolna encyklopedia

Pismo gurmukhi (z pendżabskiego gurmukhi = 'z ust guru') – pismo używane przede wszystkim w Indiach, we Wchodnim Pendżabie, do zapisu języka pendżabskiego. Używają go głównie Sikhowie, stąd jego potoczna nazwa 'pismo Sikhów'. Jego oficjalna nazwa nawiązuje do twórcy sikhizmu – Guru Nanaka (1469-1538). Gurmukhi zostało przystosowane do pisania w innych językach, takich jak bradź bhasza, khariboli (oraz inne hinduskie dialekty), sanskryt i sindhi.

Ta abugida rozwinęła się z późnej szardy, która wywodzi się z pisma Brahmi. Zostało ujednolicone przez drugiego guru Sikhów, Angada, w XVI w. Wszystkie 1430 strony świętej księgi Sikhów są zapisane pismem Gurmukhi. Nazwa Gurmukhi wywodzi się ze starego pendżabskiego terminu "guramuki", które oznacza "z ust nauczyciela".

Współczesne Gurmukhi ma 41 spółgłosek (vianjan), dziewięć samogłosek (lāga mātrā), dwa symbole służące do zaznaczenia głoski nosowej (bindī and ṭippī), oraz jeden symbol, który podwaja dźwięk dowolnej spółgłoski (addak).

Znaki podstawowe

Nazwa		Wymowa	Nazwa		Wymowa	Nazwa		Wymowa	Nazwa		Wymowa	Nazwa		Wymowa
ੳ	Ura		ਅ	Aira		ੲ	Iri		ਸ	Sussa	Sa	ਹ	Haha	Ha
ਕ	Kakka	Ka	ਖ	Khukha	Kha	ਗ	Gugga	Ga	ਘ	Ghugga	Gha	ਙ	Ungga	Nga
ਚ	Chuchaa	Ca	ਛ	Chhuchha	Cha	ਜ	Jujja	Ja	ਝ	Jhujja	Jha	ਞ	Neya	Nya
ਟ	Tainka	Tta	ਠ	Thutha	Ttha	ਡ	Dudda	Dda	ਢ	Dhudda	Ddha	ਣ	Nahnha	Nna
ਤ	Tutta	Ta	ਥ	Thutha	Tha	ਦ	Duda	Da	ਧ	Dhuda	Dha	ਨ	Nunna	Na
ਪ	Puppa	Pa	ਫ	Phupha	Pha	ਬ	Bubba	Ba	ਭ	Bhubba	Bha	ਮ	Mumma	Ma
ਯ	Yaiyya	Ya	ਰ	Rara	Ra	ਲ	Lulla	La	ਵ	Vava	Va	ੜ	Rharha	Rha

Znaki dodatkowe

Znaki ze znakiem diakrytycznym (kropką "bindi"), używane do zapisu wymowy słów pochodzenia perskiego:

Nazwa		Wymowa
ਸ਼	Sussa pair bindi	Sha
ਖ਼	Khukha pair bindi	Khha
ਗ਼	Gugga pair bindi	Ghha
ਜ਼	Jujja pair bindi	Za
ਫ਼	Phupha pair bindi	Fa
ਲ਼	Lulla pair bindi	Lla

Zobacz też: Gumurkhi w Unikodzie

Linki zewnętrzne

• Alfabet gurmukhi