Wolna encyklopedia
Platonizm – to potężny nurt filozoficzny, rozwinięty przez Platona (427-347 p.n.e.). Uważał on świat realny, rzeczywisty, w jakim żyjemy za ułomne odbicie świata doskonałego, nazwanego światem idei. Zasada ta jest generalna – dotyczy wszelkich przedmiotów. W szczególności duszy: Człowiek oprócz materialnego ciała podlegającego procesowi zniszczenia posiada niematerialną część – duszę, która w chwili śmierci zmierza w kierunku świata idealnego. Dusza nadaje ciału życie, powoduje ruch, jednakże ciało ogranicza ją i stanowi tylko tymczasowe miejsce pobytu. Filozofia ma ułatwić duszy żyjącej w ciele odnalezienie swoich związków ze światem idei. Platonizm wywarł silny wpływ na myśl europejską, a szczególnie na chrześcijańskie myślenie religijne.
Szkoły filozoficzne zaliczane do platonizmu:
- Akademia Platońska
- Platonicy średniowieczni
- Platonicy renesansowi
- Gemistos Plethon (1355-1450) – uczony bizantyjski, odnowiciel badań nad Platonem, utworzył Akademię Platońską we Florencji
- Jan Bessarion (1403-1427) – patriarcha konstantynopolitański, humanista, protektor studiów platońskich
- Marsilio Ficino (1433-1499) – kierownik Akademii Platońskiej, tłumacz pism Platona oraz Plotyna na język łaciński
- Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494
Kierunki platonizmu w starożytności
Platon (ur. 427 r. p.n.e., zm. 347 r. p.n.e.)
Pisma Platona według podziału gramatyka Trazyllosa:
- Pierwsza tetralogia
- Eutyfron, Obrona Sokratesa, Kriton,Fedon
- Druga tetralogia
- Kratyl, Teajtet, Sofista, Polityk
- Trzecia tetralogia
- Parmenides, Fileb, Uczta,Fajdros
- Czwarta tetralogia
- Alkibiades I, Alkibiades II, Hipparch, Rywale
- Piąta tetralogia
- Teages, Charmides, Laches, Lysis
- Szósta tetralogia
- Eutydem, Protagoras, Gorgiasz, Menon
- Siódma tetralogia
- Hippiasz Większy, Hippiasz Mniejszy, Ion, Meneksenos
- Ósma tetralogia
- Klejtofon, Państwo, Timajos, Kritiasz
- Dziewiąta tetralogia
- Minos, Prawa, Epinomis, Listy
- Dzieła które nie wchodzą w skład tetralogii
- Definicje
- O tym co sprawiedliwe
- O cnocie
- Demodokos
- Syzyf
- Eryksjas
- Aksjochos
Pierwsza Akademia (zagubienie "drugiego żeglowania")
- Heraklides z Pontu – kierownik Akademii w czasie nieobecności Platona
- Dior z Syrakuz – szwagier tyrana Dionizjosa Młodszego, odegrał ważną rolę w życiu Platona i jego projektach politycznych
- Erostos z Skepsis
- Eudoksos z Knidos – astronom i matematyk, możliwe że kierował szkołą w czasie podróży Platona na Sycylię
- Arystoteles ze Stagiry – założył swoją szkołę – Perypat
- Eudemos z Cypru – wielki przyjaciel i współpracownik Arystotelesa
- Hermodoros z Syrakuz – matematyk i biograf Platona
- Filip z Opuntu – znany z tego że opublikował Prawa Platona
- Hestiajos z Perintu – znany z tego że opublikował wykłady Platona O Dobru
- Speuzyp z Aten – siostrzeniec i pierwszy następca Platona, kierował akademią w latach 347-339/338 p.n.e.
- Ksenokrates z Chalcedonu (IV w. p.n.e.) – drugi następca Platona
- Pamfilos z Samos – jego wykładów słuchał Epikur
- Polemon z Aten – jako trzeci kierował Akademią w latach 314/313 do 276/275 p.n.e., uczeń Ksenokratesa)
- Krates z Aten – czwarty scholarcha po Platonie
- Krantor z Soloi
Mediaplatonizm
Medioplatonizm (ponowne odkrycie tego co niecielesne)
- Derkylides (II poł. I w. p.n.e.)
- Eudoros z Aleksandrii (II poł. I w. p.n.e.)
- Trazyllos (I poł. I w. n.e.) – podzielił dialogi Platona na tetralogie
- Onasandros (I w. n.e.)
- Strategikos
- Plutarch z Cheronei (I-II w. n.e.)
- Żywoty sławnych mężów
- Moralia
- Ammonios z Egiptu (I-II w. n.e.) – nauczyciel Plutarcha
- Kalvisios Tauros (I-II w. n.e.)
- Gaios (II w. n.e.)
- Celsus (II w. n.e.)
- Słowo prawdy (Alethes logos)
- Herodes Attikos (żył między 101 a 177 r. n.e.)
- Teon ze Smyrny (II w. n.e.) – medioplatonik pitagoryzujący
- Przygotowanie matematyczne do lektury Platona
- Albinos ze Smyrny (II w. n.e.)
- Prolog
- Didaskalikos
- Apulejusz z Madaury (ur. 125 r. n.e.)
- De Platone et eius dogmate (O Platonie i jego nauce) (o metafizyce i etyce)
- De dea Socratis (O bóstwie opiekuńczym Sokratesa) (o demonologii)
- De mundo (O wszechświecie)
- Nigrinos (II w. n.e.)
- Nikostratos Claudius (II w. n.e.)
- Attikos (II w. n.e.)
- Przeciw tym, którzy obiecują interpretować Platona za pomocą Arystotelesa (frag.)
- Harpokration z Argos (II w. n.e.) – uczeń Attikosa
- Maksymos z Tyru (II w. n.e.)
- Mowy
- Sewerus (II w. n.e.)
- Hieraks (II w. n.e.)
- O sprawiedliwości (zach. fragmenty)
- Iunkos
- Lucius (Lucjusz) (II w. n.e.)
- Nigrinos (II w. n.e.)
Neoplatonizm
Szkoła w Aleksandrii (rozwijała się w I poł. III w. n.e.)
- Ammonios Sakkas (II-III w. n.e.) – założyciel szkoły
- Longinos (Cassius Longinus)
- Herenniusz
- Orygenes Poganin
- Orygenes Chrześcijanin
- Plotyn z Likopolis – założył własną szkołę w Rzymie
Szkoła w Rzymie (rozwijała się w II poł. III w. n.e.)
- Plotyn z Likopolis (ur. 205 r., zm. 270 r. n.e.) - założyciel szkoły
- Enneady
- Ameliusz Gentilianus z Etrurii – najwierniejszy naśladowca Plotyna
- Porfiriusz z Tyru (ur. 233/234 r., zm. 305 r. n.e.)
- Żywot Pitagorasa
- O życiu Plotyna
- Grota nimf
- Isagoga
- Komentarz do Kategorii Arystotelesa w pytaniach i odpowiedziach
- Sentencje o inteligibiliach
- O ożywieniu embrionu
- O powstrzymywaniu się od spożywania zwierząt
- List do Marcelli
- Komentarz do hermonika Ptolemeusza
- Wprowadzenie do Apotelesmatike Ptolemeusza
- Gedalios – uczeń Porfiliusza
- Chrysaor – uczeń Porfiliusza
- Jamblich z Chalkis – uczeń Porfiliusza, założył własną szkołę w Syrii
Szkoła syryjska (rozwijała się na początku IV w. n.e.)
- Jamblich z Chalkis (ur. 250/280 r. n.e.) – założyciel szkoły
- Zbiór nauk pitagorejskich
- Misteria egipskie
- Sopatros z Apamei – najważniejszy uczeń Jamblicha
- Teodoros z Assiny
- Deksippos (I poł. IV w. n.e.)
- Aporie i rozwiązania dotyczące Arystetelowskich Kategorii (zach. fragm.)
- Aidesios z Kapadocji – uczeń Jamblicha, założyciel szkoły w Pergamonie
Szkoła pergamońska (rozwijała się w latach 325-363 n.e.)
- Aidesios z Kapadocji – założyciel szkoły
- Maksymos – nauczyciel cesarza Juliana
- Chrysanthios z Sardes – nauczyciel cesarza Juliana
- Priskos z Myndos
- Euzebiusz z Myndos
- Eunapios
- Żywoty (Vitae)
- Julian Apostata (ur. 332 r. n.e.) – cesarz rzymski, próbował stworzyć religię uniwersalną, popierał kulty pogańskie, zwalczał chrześcijaństwo
- Listy
- Mowy
- Biesiada czyli święto Kronosa (dzieło satyryczne)
- Nieprzyjaciel brody (dzieło satyryczne)
- Przeciw Galilejczykom (zach. fragm.)
- Salustios
- O bogach i świecie
- Eunapios z Sardes – uczeń Chrysanthosa, historyk szkoły
- Vitae
- Libanios z Antiochii (IV w. n.e.)
- Mowy
- Himerios z Prusy
- Eustatios z Kapadocji – kierował szkołą w Kapadocji
- Sosipatra z Kapadocji – żona Eustatiosa
- Antoninos z Kapadocji – syn Sosipatry i Eustatiosa, założył swoją szkołę w delcie Nilu, koło Kanobos
Szkoła ateńska (rozwijała się od IV do 529 r. n.e.)
- Plutarch z Aten (IV-V w. n.e.) – syn Nestoriusza, założyciel szkoły
- Syrianos z Aleksandrii (V w. n.e.) – współtworzył z Plutarchem szkołę i objął po nim kierownictwo ok. 431/432 r. n.e.
- Komentarz do Metafizyki Arystotelesa
- Komentarz do Hermogenesa
- Komentarz do Organonu (zach. fragm.)
- Domninos z Laryssy – objął kierownictwo szkoły po Syrianosie
- Podręcznik wprowadzający do arytmetyki
- Jak można wyprowadzić wywód z wywodu
- Proklos z Konstantynopola (ur. 412 r., zm. 485 r. n.e.) – uczeń Plutarcha i Syrianosa, objął kierownictwo szkoły po Domninosie i kierował nią do 485 r. n.e.
- Hymny
- Elementy teologii
- Elementy fizyki
- Teologia Platońska (w 6 księgach)
- Komentarz do Timajosa Platona
- Komentarz do Rzeczypospolitej Platona
- Komentarz do Parmenidesa Platona
- Komentarz do Alkibiadesa I Platona
- Komentarz do Kratylosa Platona
- Dziesięć pytań dotyczących opatrzności
- O opatrzności, fatum i wolności
- Zarys teorii astronomicznych
- Parafraza czterech ksiąg Ptolemeusza
- O zaćmieniach
- O realności rzeczy złych
- Marinos z Neapolis w Samarii – kierował szkołą po Proklosie
- Żywot Proklosa
- Komentarz do Danych Euklidesa
- Hegias – uczeń Proklosa, scholarcha
- Zenodotos – uczeń Proklosa, przejął kierownictwo szkołą po Hegiasie
- Agapios – uczeń Proklosa i Marinosa
- Izydor z Aleksandrii – uczeń Marinosa, scholarcha szkoły ok. 490 r. n.e.
- Damaskios z Damaszku (ur. 470 r., zm. 544 r. n.e.) - kierował szkołą do 529 r. n.e., wyemigrował do Persji
- Problemy i rozwiązania dotyczące pierwszych zasad
- Żywot Izydora (zach. fragm.)
- Komentarz do Parmenidesa
- Eulamios Frygijczyk – należał do grupy filozofów, którzy przenieśli się do Persji
- Hermejas Fenicjanin – przeniósł się do Persji
- Diogenes Fenicjanin – przeniósł się do Persji
- Izydor z Gazy – przeniósł się do Persji
- Priskianos z Lidii – przeniósł się do Persji
- Parafraza Teofrasta
- Rozwiązanie pytań króla perskiego Chosroesa
- Simplikios z Cylicji (VI w. n.e.) – przeniósł się do Persji
- Komentarz do Kategorii Arystotelesa
- Komentarz do Fizyki Arystotelesa
- Komentarz do traktatu Arystotelesa O Duszy
- Komentarz do Podręcznika Epikteta
Druga szkoła aleksandryjska (IV-VII w. n.e.) – wpływy chrześcijańskie
- Hypatia córka Teona – założycielka szkoły, w 415 r. zabita przez chrześcijan
- Synesios z Cyreny – uczeń Hypatii, biskup chrześcijański zm. ok. 413 r. n.e.
- O władzy królewskiej
- O opatrzności
- O darze
- O snach
- Pochwała łysiny
- Dion
- Dwie Mowy
- Dwie Homilie
- Hymny
- Listy
- Hierokles z Aleksandrii (V w. n.e.)
- Komentarz do świętego poematu
- Teosebios – uczeń Hieroklesa
- Eneosz z Gazy
- Teofrast albo o nieśmiertelności duszy i zmartwychwstaniu ciał
- Listy
- Aleksander z Likopolis (IV w. n.e.)
- Hermiasz (Hermejas) z Aleksandrii
- Ammonios – syn Hermiasza
- Asklepios z Tralles
- Komentarz do Metafizyki Arystotelesa
- Komentarz do Wprowadzenia do arytmetyki Nikomachosa
- Olimpiodor z Aleksandrii (Młodszy) (VI w. n.e.)
- Komentarz do Fedona
- Komentarz do Alkibiadesa większego
- Komentarz do Gorgiasza
- Prolegomena do Kategorii Arystotelesa
- Komentarz do Kategorii Arystotelesa
- Komentarz do Meteorologów Arystotelesa
- Eliasz (II poł. VI w. n.e.) – uczeń Olimpiodora
- Komentarz do Isagogi Porfiliusza
- Komentarz do Kategorii Arystotelesa
- Prolegomena do logiki
- Fragmenty
- Dawid Armeńczyk – uczeń Olimpiodora
- Prolegomena philosophiae
- In Porphyrii Isagogen
- Asklepiadotos z Aleksandrii (V w. n.e.)
- Nemesios (Nemezjusz) z Emezy (V w. n.e.)
- O naturze ludzkiej
- Jan Filoponos (VI w. n.e.)
- O wieczności świata przeciw Proklosowi (napisane w. 529 r. n.e.)
- O stworzeniu świata
- Jan Lydos (VI w. n.e.) – chrześcijanin
- Stefan z Aleksandrii (VI-VII w. n.e.)
- Komentarz do Hermeneutyki Arystotelesa
- Komentarz do Retoryki Arystotelesa
Neoplatonicy łacińskiego zachodu (IV-V w. n.e.)
- Kornelius Labeon (III w. n.e.)
- Chalcydiusz (IV w. n.e.)
- Mariusz Wiktoryn (IV w. n.e.)
- Vettius Agorius Praetextatus (zm. 384 r. n.e.)
- Makrobiusz (IV/V w. n.e.)
- Komentarz do snu Scypiona
- Saturnalia
- Fawoniusz Eulogius – uczeń Augustyna
- Martianus Capella (IV/V w. n.e.)
- De nuptiis philologiae et Mercurii – dzieło w 10 księgach, które wywarło ogromny wpływ na średniowiecze
- Boecjusz (V/VI w. n.e.)
- O pocieszeniu jakie daje filozofia
- Traktaty teologiczne
Źródła
- Dodatkowe informacje za zgodą autora ze strony http://www.religieifilozofie.prv.pl
- Giovanni Reale, Historia filozofii starożytnej, tom I-V, Lublin, RW KUL, 1999
- Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii, tom I-III, Warszawa, PWN, 1999