Wolna encyklopedia
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Pleonazm (z gr. pleonasmos "nadmiar") – jeden z błędów logiczno-językowych; niepoprawne wyrażenie, w którym jedna część wypowiedzi zawiera te same treści, które występują w drugiej części.
- Przykłady
- masło maślane
- w miesiącu lipcu
- okres czasu
- akwen wodny
- powtórzyć jeszcze raz
- fakty autentyczne
- spadać w dół
- skręcić w bok
- cofać do tyłu
Skrótowce typu:
- artykuły AGD
- numer NIP
- pamięć RAM
- dioda LED
- płyta CD
- numer PIN
- podatek VAT
- wirus HIV
formalnie są pleonazmami, ale językoznawcy uważają je za poprawne, ponieważ weszły do powszechnego użycia. Ze względu na nieodmienność skrótowców zdania typu „Podświetlenie jest zrobione na LED” mogą brzmieć niezręcznie.
Pleonazmy często zawierają wyrazy pokrewne (np. maślane masło) albo wyrazy obce, których twórca wypowiedzi nie rozumie (np. akwen wodny).
Pleonazmem szczególnego rodzaju jest figura retoryczna – wyrażenie, w którym wypowiedź, mająca pewne znaczenie wynikające z jej formy leksykalnej lub gramatycznej, uzupełniana jest niepotrzebnymi słowami niejako zastępującymi te formy, np. dodawanie przysłówka "bardziej" albo "mniej" do form stopnia wyższego przymiotników (np. bardziej częstszy, mniej bogatszy).
Pleonazmy są często stosowane w reklamie w konstrukcjach typu nowy, ulepszony itp.
Zdarzyć się mogą wszakże sytuacje, kiedy wyrażenie na pierwszy rzut oka pleonastyczne tak naprawdę nim nie jest. W szczególności na przykład, jeśli z kontekstu wynika, że wypowiedź może dotyczyć zarówno ministra Lipca, jak i miesiąca, to wyrażenie "mowa jest o miesiącu lipcu" nie jest pleonazmem. Są to jednak na ogół sytuacje wyjątkowe.
