Wolna encyklopedia
| Quo vadis : powieść z czasów Nerona | |
| Autor | Henryk Sienkiewicz |
| Kraj wydania | Austro-Węgry (Polska w zaborze) |
| Język | polski |
| Data pierwszego wydania | 1895-96 (czasopismo) 1896 (druk zwarty) |
| Wydawca | Gazeta Polska (1895-96) |
| Typ utworu | powieść historyczna |
Quo vadis. Powieść z czasów Nerona - powieść historyczna Henryka Sienkiewicza.
Najpierw była publikowana w odcinkach w warszawskiej Gazecie Polskiej (lata 1895-96) i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do Gazety, także w krakowskim dzienniku Czas i Dzienniku Poznańskim. Wkrótce powieść została wydana w formie druku zwartego - jej premiera miała miejsce w Krakowie, w 1896 roku. Powieść odniosła światowy sukces i została przetłumaczona na ponad pięćdziesiąt języków. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.
Często (lecz błędnie) uważa się, że za powieść Quo vadis Henryk Sienkiewicz został nagrodzony Nagrodą Nobla. W istocie w 1905 roku Sienkiewicz otrzymał ją za wybitne osiągnięcia w sztuce epickiej.
Tytuł książki to łaciński zwrot, oznaczający: Dokąd idziesz?. Odwołuje się on do słów Quo Vadis, Domine? (Dokąd idziesz, Panie?), wypowiedzianych według legendy, przywołanej również w powieści, przez apostoła Piotra do Chrystusa.
Spis treści |
Miejsce i czas akcji
Akcja rozgrywa się głównie w Rzymie, podczas końcowych 6 lat panowania Nerona (63-66 n.e.), akcja epilogu - ok. 68 r. Wydarzenia pozwalające określić czas akcji to: przybycie Winicjusza do Rzymu po zawarciu pokoju z Armenią (63 r.), pożar Rzymu (64), śmierć Petroniusza (66), śmierć Nerona (68). Rzym był wówczas miastem wielonarodowościowym, bardzo zróżnicowanym.
Fabuła
Głównym wątkiem powieści jest miłość Winicjusza i Ligii. Należą oni do dwóch odrębnych światów: Winicjusz jest patrycjuszem rzymskim, Ligia zakładniczką pochodzącą z barbarzyńskiego plemienia Ligów, a także chrześcijanką. Wątek miłosny, będący w pełni fikcyjnym, posiada liczne zwroty akcji: ucieczkę Ligii, jej poszukiwania przez Winicjusza, próbę porwania, przemianę Winicjusza i przyjęcie przez niego chrztu, wreszcie uwięzienie i cudowne ocalenie na arenie. Kolejny wątek powieści, historyczny, skupia się na osobie rzymskiego cezara Nerona, a także prześladowaniach i szerzeniu się wiary chrześcijańskiej. Istotną dla utworu postacią jest także Petroniusz. Patrycjusz rzymski, bliski doradca Nerona, wyrocznia smaku i elegancji stanowi symbol odchodzącej kultury antycznej. Balansujący na krawędzi życia i śmierci, krytykuje pomysł Cezara i przegrywa. Tak jak zaczął, kończy akcję umierając samobójczo w ramionach ukochanej Eunice. Najbardziej tragiczną i jednocześnie komiczną postacią jest Chilon Chilonides. Nie ma zasad moralnych i jest gotów sprzedać niewinnego. Jednak i w nim zachodzi poważna zmiana, na końcu umiera na krzyżu w obronie tych, których wydał - chrześcijan. Punkt kulminacyjny stanowi walka Ursusa z bykiem. Pokonanie zwierza oznacza szczęśliwe zakończenie. Odtąd Ligia, Winicjusz i Ursus są pod opieką ludu rzymskiego. Ten moment symbolizuje także odwrót sympatii Rzymian od Nerona i zwrócenie się ku chrześcijanom.
Bohaterowie
W powieści pojawiają się:
- Augustianie - najbliżsi z otoczenia Cezara (doradcy)
- Patrycjusze - możne rody rzymskie w senacie, sprawiają najwyższe urzędy, biorą udział w wyprawach wojennych.
- Obywatele rzymscy - ludzie wolni, ale niezbyt bogaci (kupcy, rzemieślnicy, a także wolna biedota)
- Niewolnicy - często to jeńcy wojenni, nie mają żadnych praw wśród nich wyróżniają się gladiatorzy.
Bohaterowie historyczni
- Neron - zwany również: "Miedzianobrody"; "Ruda Małpa"; "Podpalacz Rzymu"; "Matkobójca"; cesarz rzymski
- Petroniusz - poeta, patrycjusz rzymski, epikurejczyk, esteta. Człowiek szlachetny i dobry. Jego postać stanowi kwintesencję pozytywnych cech odchodzącej epoki pogańskiej. W utworze Sienkiewicza jest wujem Marka Winicjusza.
- Tygellin - mierny zausznik Nerona
- Pomponia Grecyna
- Poppea Sabina - druga żona Nerona
- Akte - dawna kochanka Nerona
- Seneka - filozof rzymski- stoik, dawny nauczyciel Nerona
- Lukan- bratanek Seneki, poeta rzymski. Razem z wujem i Petroniuszem popełnia samobójstwo w wyniku intryg Tygelina, który wykorzystując nieudany spisek Pizona pozbywa się ich zarzucając im udział w tym spisku (najprawdopodobniej niesłusznie).
- Święty Piotr Apostoł
- Święty Paweł Apostoł
- Pitagoras
Bohaterowie fikcyjni
- Marek Winicjusz - patrycjusz rzymski, dzielny żołnierz,trybun wojskowy, zakochuje się w chrześcijance Ligii i pod jej wpływem zostaje chrześcijaninem.
- Ligia - córka wodza barbarzyńskiego plemienia Ligów, zakładniczka Rzymu, wychowana przez Aulusa Plaucjusza i Pomponię Grecynę. Chrześcijanka, ukochana Marka Winicjusza. Odmawia zostania kochanką Winicjusza i ucieka od niego. Dzięki niej młody patrycjusz przechodzi przemianę stając się chrześcijaninem. Wówczas Ligia zgadza się go poślubić.
- Ursus - po chrzcie -Urban; służył matce Ligii, po jej śmierci przyrzekł, że będzie bronić jej córkę; pracował w młynie; zabił Krotona (gladiatora); odznaczał się potężną siłą fizyczną; był bardzo ufny i łatwowierny (uwierzył, że Glaukus jest zdrajcą, tylko dlatego, że tak mu powiedział Chilon Chilonides);
- Glaukus - z pochodzenia Grek; lekarz; chrześcijanin; Chilon Chilonides sprzedał w niewolę jego dzieci i żonę; wielokrotnie przebaczał Chilonowi jego czyny, czym w końcu przyczynił się do jego nawrócenia; zginął na stosie;
- Kryspus
- Eunice - niewolnica i kochanka Petroniusza , wybiera śmierć samobójczą z ukochanym zamiast wyzwolenia i życia pośród jego bogactw
- Chilon Chilonides - filozof, grek; żył z nauczania przypadkowych ludzi i oszustw; jest łasy na pieniądze - wydaje chrześcijan Neronowi za posadę i złoto, wcześniej sprzedał rodzinę przyjaciela w niewolę; nawraca się pod koniec powieści (po śmierci Glaukusa)
- German Gulo - niewolnik, wychowawca i nauczyciel Marka Winicjusza
Ekranizacje
Na podstawie książki nakręcono kilka filmów:
- Quo Vadis reż. Enrico Guazzoni, 1912 Włochy (film niemy)
- Quo Vadis reż. Gabriello D'Annunzio i Georg Jacoby, 1924 Włochy (film niemy)
- Quo Vadis reż. Mervyn LeRoy, 1951 USA
- Quo Vadis reż. Franco Rossi, 1985 Włochy (serial telewizyjny)
- Quo vadis reż. Jerzy Kawalerowicz, 2001 Polska.
Literackie nawiązanie
Na Quo vadis Sienkiewicza oparta została fabuła powieści Quo vadis. Trzecie tysiąclecie autorstwa Martina Abrama, której akcja rozgrywa się w XXII wieku.
