Wolna encyklopedia

Skały osadowe (sedymentacyjne) - jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.

Ze względu na sposób powstania wyróżnia się:

• skały okruchowe (klastyczne) - powstałe w wyniku nagromadzenia materiału pochodzącego z rozkruszenia starszych skał, jego przetransportowania i osadzenia przez wodę, wiatr lub lód:
  • skały bardzo drobnookruchowe (pelity): ił, iłowiec, łupek ilasty;
  • skały drobnookruchowe (aleuryty): muł, mułek, mułowiec, łupki osadowe;
  • skały średniookruchowe (psamity): piasek, piaskowiec, arkoza, szarogłaz;
  • skały grubookruchowe (psefity): gruz, żwir, brekcja, zlepieniec;
• skały piroklastyczne - powstałe z materiałów wyrzuconych w powietrze w czasie erupcji wulkanicznej, np. tuf wulkaniczny, tufit;

• skały rezydualne (alitowe, regolit) - zwietrzelina powstała "in situ" (na miejscu) w wyniku wietrzenia skał (przede wszystkim węglanowych):
  • terra rossa, lateryt, boksyt.

• skały chemogeniczne (pochodzenia chemicznego) - powstałe w wyniku rozpuszczenia składników skał starszych i ponownego wytrącenia osadu wskutek parowania lub reakcji chemicznych z udziałem (lub bez) organizmów żywych:
  • węglanowe - wapienie, dolomit, margiel - skała mieszana;
  • krzemionkowe - gejzeryt, kwarcyt, krzemień, rogowiec, martwica krzemionkowa, opoka;
  • żelaziste - żelaziak, ruda darniowa;
  • gipsowe i solne - gips, anhydryt, sól kamienna, sole potasowe;
  • fosforanowe - fosforyt, guano;
  • manganowe, siarkowe (siarka rodzima), strontowe, barytowe, fluorytowe;

• skały organogeniczne (pochodzenia organicznego, biogeniczne) - powstałe ze szczątków organizmów zwierzęcych (skały zoogeniczne) i roślinnych (skały fitogeniczne),
  • kopalne paliwa stałe: węgle kopalne - torf, lignit, węgiel brunatny, węgiel kamienny;
  • kopalne paliwa płynne: ropa naftowa, asfalt, ozokeryt (wosk ziemny);
  • łupki palne, łupki bitumiczne;
  • kreda, wapień numulitowy, wapień rafowy, radiolaryt.

Przykłady skał osadowych

Sól kamienna z Kłodawy - przykład ewaporatu	Sól kamienna z Wieliczki - przykład ewaporatu	Gips - przykład ewaporatu	Krzemienie (pasiasty i konkrecyjny) - przykład skały krzemionkowej
Krzemień - przykład skały krzemionkowej	Szarogłaz - przykład skały okruchowej	Piaskowiec glaukonitowy - przykład skały okruchowej	Mułowiec - przykład skały okruchowej, drobniziarnistej
Skała o frakcji pylasto-ilastej	Sferosyderyt - przykład skały węglanowej,konkrecyjnej	Wapień, dewon (fran) - przykład skały węglanowej organo-chemogenicznej	Wapień (fragment rdzenia wiertniczego), karbon (wizen)
Wapień, jura (kelowej)	Wapień, jura (oksford)	Węgiel kamienny - przykład skały organogenicznej, paliwo kopalne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Skały osadowe