Wolna encyklopedia

Stosunek prawny – regulowany normami prawnymi stosunek społeczny tetyczny (zależność społeczna) między co najmniej dwoma podmiotami prawa.

Podziały stosunków prawnych

• według przedmiotu regulacji (gałąź prawa):
  • stosunek cywilnoprawny;
  • stosunek administracyjnoprawny;
  • stosunek karnoprawny (jego wyodrębnianie jest sporne w doktrynie, a dotyczy obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, obowiązku do przeproszenia osoby pokrzywdzonej i uiszczenia tzw. zadośćuczynienia);
• według trwałości bądź celu:
  • stosunek prawny materialny (materialnoprawny) - (wynika z prawa materialnego, np. co do zasady kodeks cywilny),
  • stosunek procesowy (formalny, formalnoprawny) - podczas trwania postępowania rozstrzygającego o kształcie (istnieniu, nieistnieniu, zmianie) stosunku materialnoprawnego (wynika z prawa procesowego, np. co do zasady kodeks postępowania cywilnego);
• według sposobu określenia strony:
  • stosunek jednostronnie zindywidualizowany - gdy znana jest jedna strona stosunku,
  • stosunek dwustronnie lub wielostronnie zindywidualizowany - gdy znane są dwie lub więcej stron stosunku,
  • obustronnie niezindywidualizowany - gdy nie są znane dwie strony stosunku;
• według powiązań między uprawnieniem jednej strony a obowiązkiem drugiej:
  • prosty - tylko jedna strona jest zobowiązana, a druga tylko uprawniona,
  • złożony - strony pozostają zarówno zobowiązane jak i uprawnione;
• ze względu na podmiotowy zakres obowiązywania:
  • abstrakcyjny (generalny - dotyczący wszystkich),
  • konkretny (nakreślony przez przepisy prawne);

Uwaga: nie należy mylić tego podziału z podziałem umów cywilnoprawnych na abstrakcyjne i kauzalne.

• stosunek zobowiązaniowy - istnieje gdy normy prawne nakazują wykonać określonemu podmiotowi odpowiednie świadczenie na rzecz innego podmiotu;
• stosunek kompetencyjny - istniejący w przypadku gdy jeden podmiot podlega innemu podmiotowi (np. ze względu na wydaną przez podmiot decyzję).

Elementy stosunku prawnego

• podmiot stosunku prawnego
  • osoba fizyczna
  • osoba prawna
  • tzw. ułomna osoba prawna - czyli jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną - art. 33¹ kodeksu cywilnego
• przedmiot stosunku prawnego
  • uprawnienie
  • obowiązek

Treść stosunku prawnego

Uprawnienia i obowiązki podmiotów prawa w ten stosunek uwikłany, wyznaczone przez przepisy prawne.