Wolna encyklopedia

Mapa polskiej Suwalszczyzny
Suwalszczyzna na mapie etnograficznej Litwy (kolor pomarańczowy)
Typowy krajobraz północnej Suwalszczyzny
Jezioro Hańcza
Zachód słońca nad jeziorem Wigry
Szlak kajakowy Rospudą, Blizną i Czarną Hańczą
Kurhan na terenie Cmentarzyska Jaćwingów w okolicy Suwałk
Wiadukt w Stańczykach

Suwalszczyzna (łac. Sudovia,lit. Suvalkija) – kraina historyczna powstała w XV w. w wyniku najazdów i wojen zakonu krzyżackiego, Polski i Litwy przeciwko Jaćwieży, które doprowadziły do kompletnej eksterminacji bądź asymilacji Jaćwingów. Suwalszczyzna obejmuje swym zasięgiem tereny w północno-wschodniej Polsce oraz w południowo-zachodniej Litwie, gdzie stanowi jeden z pięciu regionów etnograficznych. W Polsce tradycyjnie zalicza się do niej ziemie położone na północ od Biebrzy, na północny wschód od rzeki Ełk oraz na wschód od linii Gołdap – Olecko – Ełk, natomiast na Litwie okolice Mariampola ograniczone od północy i wschodu przez rzekę Niemen. Głównym miastem polskiej Suwalszczyzny są Suwałki, a litewskiej - Mariampol.

Spis treści

Przyroda

Rzeźba terenu Suwalszczyzny jest mocno zróżnicowana. Na północy charakterystyczne są polodowcowe morenowe wzniesienia, liczne jeziora i oczka wodne; na wschodzie i w południowej części równiny; a na samym południu leży silnie zabagniona dolina biebrzańska o wysokiej lesistości. Gleba jest średniej bądź słabej jakości. Temperatury są rekordowo zimne jak na polskie warunki, zimy zwłaszcza na północy długie. Tym niemniej lata są kontynentalne, ciepłe i z ograniczoną ilością opadów. Liczne jeziora i rzeki, jak i duże kompleksy leśne (zwłaszcza Puszcza Romincka i Puszcza Augustowska) sprawiają, że region ten uchodzi za najbardziej atrakcyjną ekologicznie część Polski. Na Suwalszczyżnie występują złoża żelaza i tytanu, jednak ze wzglęgu na ich bardzo głębokie położenie pod ziemią, niską zawartością rudy i związaną z tym nieopłacalność wydobycia oraz ze względu na sprzeciw ekologów nie są one eksploatowane.

Historia

Dzieje osadnictwa na Suwalszczyźnie po rozbiciu Jaćwingów opierały się o kilka zasadniczych elementów. Pierwszy z nich stanowiły wielkie dobra kościelne, zwłaszcza kamedułów znad Wigier, drugim był ważny dla Rzeczypospolitej szlak Warszawa-Wilno, trzecim powstałe od XVI w. miasta (Bakałarzewo, Berżniki, Przerośl, Filipów, Sejny, Suwałki itd.), w których rozwijała się gospodarka oraz handel w dużej mierze dzięki osadnikom żydowskim. W latach 1775-1807 Suwalszczyzna znalazła się w zaborze pruskim, następnie weszła w skład Księstwa Warszawskiego i, po przemarszu przez nią wojsk napoleońskich, od 1815 r. stała się częścią Królestwa Polskiego. Po I wojnie światowej pełniła rolę marchii w odzyskaniu dla Polski Wileńszczyzny. W czasie II wojny światowej była z początku wcielona do Rzeszy. W okolicach Suwałk Niemcy założyli kilka obozów pracy i jenieckich, w których zginęło ponad 45 000 osób - Stalag I/F i Oflag 68 (głównie jeńców sowieckich).

Ludność

Na Suwalszczyźnie Polskiej występują trzy zwarte skupiska mniejszości narodowych: litewskie w rejonie Puńska i Sejn, białoruskie w okolicach Lipska oraz kilka starowierskich wsi potomków dawnych rosyjskich imigrantów (powiat augustowski).

Parki narodowe i krajobrazowe

Najważniejsze miasta

Atrakcje turystyczne Suwalszczyzny

Źródła

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Regiony etnograficzne Litwy

Auksztota • Dzukia • Litwa Mniejsza • Suwalszczyzna • Żmudź

 
Źródło: „haslo,Suwalszczyzna”