Wolna encyklopedia

Sygryda Storråda Królowa Szwecji, Danii i Norwegii Księżniczka Polska
Królowa Szwecji
Okres urzędowania	od 980/984 do 995
Poprzednik	nieznana z imienia kobieta
Następca	Adu Håkansdotter
Królowa Danii
Okres urzędowania	od 996 do 1014
Poprzednik	Tove
Następca	nieznana z imienia kobieta
Królowa Norwegii
Okres urzędowania	od 1000 do 1014
Poprzednik	Tyra Haraldsdotter
Następca	Astryda Olofsdotter
Dane biograficzne
Dynastia	Piastowie
Urodzona	960/972
Zmarła	po 1016
Ojciec	Mieszko I
Matka	Dobrawa Przemyślidka
Mąż	Eryk Björnsson Swen Haraldsson
Dzieci	z Erykiem Björnssonem: Olof Eriksson ze Swenem Haraldssonem: Harald Svensson Kanut Svensson Gyda Svensdotter Estryda Małgorzata Svensdotter Świętosława Svensdotter

Sygryda Storråda, Świętosława, Saum-Aesa (szw. Sigrid Storråda, w Danii jako Gunhild czyli Gunhilda, po słowiańsku Świętosława) (ur. między 960 - 972, zm. po 1016) - królowa Szwecji, Danii i Norwegii. Córka Mieszka I i prawdopodobnie Dobrawy, siostra Bolesława Chrobrego w sagach skandynawskich zwanego jako "Burisleif lub Burislafr, potężny konung Windlandii".

Spis treści 1 Kwestia historyczności 2 Życie 3 Kroniki historyczne 4 Szwedzkie źródła 4.1 Odmowa małżeństwa z Olafem Tryggvasonen 4.2 Przydomek "Storråda" 5 Polskie źródła 6 Sygryda w kulturze popularnej 7 Literatura 8 Przypisy 9 Bibliografia

Kwestia historyczności

Świętosława jest postacią, która pojawia się w wielu nordyckich sagach i kronikach historycznych. Nie jest do końca pewne, czy żyła naprawdę, czy też postać ta jest połączeniem kilku innych kobiet żyjących w tamtym okresie. Istnieje możliwość, że Sygryda, druga żona króla Danii Swena Widłobrodego, córka szwedzkiego wodza Skagula Tostea została pomylona z pierwszą żoną Swena, księżniczką polską Świętosławą, która po ślubie zmieniła imię na Gunhilda.

Życie

Data urodzin niepewna. Przyszła na świat między rokiem 960 a 972. Źródła nie mówią wprost o imieniu jej matki, ale w tym czasie jedyną żoną Mieszka była Dobrawa Przemyślidka i to ona zapewne byłą matką Świętosławy. Nie znane są żadne informacje na temat jej dzieciństwa i wychowania.

Pomiędzy rokiem 980 a 984 ojciec wydał ją za Eryka Zwycięskiego, króla Szwecji. Najprawdopodobniej było to małżeństwo polityczne, wymierzone przeciw Danii, które miało umożliwić Mieszkowi umocnienie swej władzy na Pomorzu Zachodnim. Jedynym znanym dzieckiem z tego małżeństwa był Olaf Skötkonung, późniejszy król Szwecji. Sygryda owdowiała około 995 roku. Olaf sprawował już wówczas pełnię władzy. Królowa doprowadziła w tym czasie do zawarcia sojuszu szwedzko-duńskiego wymierzonego przeciw Norwegii pieczętując go swoim małżeństwem z królem Danii i Norwegii - Swenem Widłobrodym, który powrócił z wygnania. Małżeństwo to zostało zawarte około 996 roku. Z tego związku urodziło się co najmniej pięcioro dzieci, w tym dwaj kolejni duńscy królowie: Harald II Svensson i Kanut II Wielki oraz trzy córki, w tym wspomniana już Świętosława. Gdy Swen około 1002^[1] wypędził żonę, schroniła się ona u brata, Bolesława Chrobrego w Polsce. Po śmierci duńskiego króla Swena ich synowie Harald i Kanut przybyli do Polski prosząc ją aby wróciła do Danii. Ostatnim pewnym faktem z jej życia jest powrót do Danii. Prawdopodobnie żyła jeszcze w 1016 roku. Miejsce i data śmierci nieznane.

Kroniki historyczne

Kroniki historyczne twierdzą, że Sygryda była córką mitycznego Burysława (zapewne chodzi tu o Mieszka I). Średniowieczne kroniki wpółczesne Sygrydzie podtrzymują tezę, że była ona córką Mieszka i Dobrawy.

Kilka średniowiecznych kronik stoi na stanowisku, że matka Haralda II i Kanuta Wielkiego wywodziła się z plemienia Polan lub innego blisko z nimi spokrewnionego plemienia słowiańskiego. Ten rodowód Sygrydy potwierdzają:

• Thietmar z Merseburga wspomina, że córka Mieszka I, a siostra Bolesława Chrobrego wyszła z mąż za Swena Widłobrodego i urodziła mu dwóch synów, Haralda II i Kanuta Wielkiego. W przekazie tym nie ma jednak żadnej wzmianki na temat jej imienia. Thietmar miał prawdopodobnie największą wiedzę spośród wszystkich średniwiecznych kronikarzy na temat wydarzeń mu współczesnych, ponadto był dosyć dobrze zaznajomiony z sytuacją w Polsce i Danii w tamtym czasie.
• Adam z Bremy pisze, że polska księżniczka była żoną Eryka Zwycięskiego i matką Haralda II oraz Kanuta Wielkiego. Informacja ta jest uważana przez niektórych historyków za niepewną.
• Encomium Emmae Reginae zawiera wzmiankę, że Kanut Wielki i jego brat przybyli na ziemie Słowian po swoją matkę, żeby zabrać ja z powrotem do Danii. Informacja ta nie przesądza o tym jakoby Sygryda wywodziła się z plemion słowiańskich, jednak kronika mocno to sugeruje.
• Liber vitae of the New Minster and Hyde Abbey Winchester zawiera zapis mówiący, że siostra króla Kanuta nosiła imię Santslaue (Santslaue soror CNVTI regis nostri), które bez wątpienia jest imieniem słowiańskim. J. Steenstrup sugeruje, że siostra Kanuta została tak nazwana po swojej matce, stąd hipoteza (odtąd uważana za słuszną), że słowiańską wersją imienia Sygryda jest Świętosława. To stwierdzenie pokrywa się z tezą, jakoby Sygryda byłą córką Mieszka.

Twierdzenie, że matką Kanuta była siostra Bolesława Chrobrego wyjaśnia kilka zagadkowych zapisów w średniowiecznych kronikach, jak choćby to, że polscy wojownicy brali udział w podboju Anglii.

Pogląd jakoby imię Świętosławy było zmieniane dwukrotnie jest mało prawdopodobny. Tylko skandynawskie źródła nazywają ją Sygrydą Storrådą. Imię Gunhilda zostało jej nadane, gdyż Świętosława było trudne do wymówienia w języku duńskim. Jednakże niektórzy historycy podają w wątpliwość fakt, aby autorzy sag, żyjący kilka pokoleń po opisywanych wydarzeniach byli mieli tak szczegółową wiedzę na temat jej imienia. Świętosława występuje w sagach po imieniem Sygryda prawdopodobnie dlatego, że osoby je spisujące miały trudności z wymówieniem i zapisaniem tego trudnego imienia.

Szwedzkie źródła

Według nordyckich sag, a więc utworów po części historycznych, po części fantastycznych, Sygryda była córką szwedzkiego wikinga Skagula Tostea. Poślubiła króla Szecji Eryka Zwycięskiego, z którym miała syna Olofa Skötkonunga. Rozwiodła się z nim, a w lenno otrzymała Götalandię. Już po śmierci Eryka wyszła ponownie za mąż za króla Danii Swena Widłobrodego.

Duński historyk Saxo Grammaticus potwierdza część informacji zawartych w sagach, pisząc, że wdowa po Eryku Zwycięskim wyszła za Swena Widłobrodego po tym jak odrzuciła zaloty Olafa Trygvassona.

Odmowa małżeństwa z Olafem Tryggvasonen

Około 998 r. Sygrydzie zaproponowano małżeństwo z królem Norwegii Olafem Tryggvasonen, odmówiła jednak, gdyż wymagałoby to od niej przejścia na chrześcijaństwo. Królowa odpowiedziała Olafowi: Nie porzucę wiary, którą wyznawali moi przodkowie. We wściekłości Olaf uderzył ją, a ona spokojnie powiedziała mu: Któregoś dnia to może doprowadzić do twojej śmierci. Królowa nadal unikała małżeństwa, a zajmowała się montowaniem koalicji przeciwko Olafowi, której celem było całkowite jego pogrążenie. Zrealizował swój plan sprzymierzając Szwecje i Danie przeciwko Norwegii, finalnym wydarzeniem była przegrana Olafa w bitwie pod Svold. Tego dnia królowa Sygryda dopełniła swojej zemsty, a Olaf patrząc na porażkę swoich wojsk wolał rzucić się do morza, niż dostać się do niewoli wroga.

Przydomek "Storråda"

Storråda oznacza osobę mocną w słowach, dumną. Sygryda otrzymała ten skandynawski przydomek kiedy spaliła żywcem króla Vestfoldii Haralda Grenske, aby przestrzec innych "mało ważnych" królów przed proponowaniem jej małżeństwa.

Polskie źródła

Niemal wszyscy polscy historycy uważają, że Świętosława i Sygryda to ta sama osoba. W polskich encyklopediach imię Sygryda jest prezentowane jako druga forma imienia Świętosława. Większość polskiej historycznej literatury naukowej uważa, że Sygryda była Polką, a forma imienia Sygryda była stworzona przez osoby spisujące sagi nordyckie.

Sygryda w kulturze popularnej

Od 1835 r. do 1977 r. szczątki kobiety Haraldskær Woman z epoki żelaza (początek XI w.) odkryte na Półwyspie Jutlandzkim były mylnie przypisywane Sygrydzie. Dopiero gdy szczątki poddano datowaniu metodą radiowęglową okazało się, że ta hipoteza była błędna. Ten błąd to jeden spośród wielu niejasności na temat skandynawskich królów i szlachty w tamtym okresie.

Literatura

Henry Wadsworth Longfellow napisał poemat pod tytułem Królowa Sygryda Storråda, którego pierwsze wersy to:

Królowa Sygryda Storråda usiadła dumnie i wysoko
W komnacie, z której spoglądała na łąkę i zagrodę.
O serce najdroższe,
Czemu ogarnia Cię żal taki?

Karen Blixen w krótkim opowiadaniu Potop w Norderney wydanym w zbiorze Siedem Gotyckich Opowieści opisuje jak Sygryda zaprosiła do domu konkurentów do swojej ręki i spaliła ich żywcem, aby zniechęcić innych zalotników.

Ponadto uwieczniono ją w kilku sagach, w tym w XII-wiecznej, jako jedną z osób, które doprowadziły do śmierci króla Norwegii Olafa Tryggvassona.

Przypisy

Bibliografia

• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895.
• Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 1, 35 i 38.
• Andrzej Feliks Grabski, Bolesław Chrobry. Zarys dziejów politycznych i wojskowych, Warszawa 1964.
• Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa-Wrocław (1992).