Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Europie - Wikipedia, wolna encyklopedia

Wolna encyklopedia

Kontakty homoseksualne są obecnie legalne we wszystkich 46 krajach Europy. Pierwszym krajem na kontynencie, który zalegalizował kontakty homoseksualne, była Francja (w 1791 r. – jednocześnie pierwszy kraj na świecie), a ostatnim Bośnia i Hercegowina (w 2000 r. – Republika Serbska, wchodząca w skład federacyjnej B. i H.). Polska zalegalizowała kontakty homoseksualne w 1932 roku, jako 10 kraj na kontynencie.

Obecnie w nielicznych krajach europejskich istnieją przepisy prawne bezpośrednio dyskryminujące mniejszości seksualne. W szczególności chodzi o nierówny wiek dopuszczający kontakty seksualne (wyższy dla homoseksualistów, a niższy dla heteroseksualistów). W niektórych krajach geje w dalszym ciągu są wykluczeni ze służby wojskowej z powodu swojej orientacji seksualnej.

W Europie najbardziej zaangażowane w obronę i promowanie praw mniejszości seksualnych są Unia Europejska i Rada Europy. Przyjęły one wiele rezolucji dotyczących przestrzegania praw homoseksualistów. UE podpisała międzynarodowe porozumienia z krajami Afryki Północnej i kilkoma z Bliskiego Wschodu, zobowiązujące je do przestrzegania praw człowieka, w tym praw homoseksualistów (chociaż seks homoseksualny w dalszym ciągu pozostaje tam nielegalny i grozi za niego kilkuletnie więzienie oraz grzywny), podpisała również porozumienia z Arabią Saudyjską, Jemenem i Pakistanem, zobowiązujące te kraje do zniesienia kary śmierci za kontakty homoseksualne.

W UE lewicowe i centrowe frakcje polityczne jak zieloni, socjaliści i komuniści, a także liberałowie oraz niektórzy chrześcijańscy demokraci popierają prawa osób LGBT. Przeciwna jest im natomiast zdecydowana większość chrześcijańskich demokratów.

Spis treści

1 Ochrona prawna przed dyskryminacją
2 Uznanie związków osób tej samej płci
3 Sytuacja prawna osób LGBT w poszczególnych krajach Europy
4 Życie osób LGBT na kontynencie
5 Zobacz też
6 Linki zewnętrzne

Ochrona prawna przed dyskryminacją

Przepisy zakazujące dyskryminacji przez wzgląd na orientację seksualną istnieją w systemach prawnych zdecydowanej większości krajów europejskich, zazwyczaj zawarte w kodeksach karnych i kodeksach pracy. Tylko jedno państwo na kontynencie, Portugalia, posiada taki zakaz wprost sformułowany w konstytucji; podobny zakaz znajduje się w konstytucji szwajcarskiej, która nie wymienia bezpośrednio w katalogu kategorii chronionych orientacji seksualnej, zastępując ją szerokim pojęciem "sposobu życia".

Unia Europejska chroni mniejszości seksualne przed dyskryminacją w traktacie Amsterdamskim z 1997 roku, a także w Karcie Praw Podstawowych z 2000 roku. Parlament Europejski, przyjął również dwie dyrektywy w 2000 roku, zakazujące dyskryminacji prze wzgląd na orientację seksualną, do których ratyfikacji są zobowiązane kraje członkowskie i kandydujące do Wspólnoty Europejskiej.

Unia Europejska przyjęła również dyrektywę, na mocy której wszystkie kraje członkowskie zobowiązane są do zagwarantowania prawa azylu przez wzgląd na orientację seksualną jako jedną z kategorii chronionych. Obecnie tylko kilkanaście państw Unii Europejskiej, a także USA, Kanada, RPA, Australia i Nowa Zelandia dają taką możliwość.

Uznanie związków osób tej samej płci

Związki par tej samej płci w Europie.

W większości krajów europejskich (niemal w całej Europie zachodniej) związki między osobami tej samej płci już od dawna są prawnie uznawane. Ich uznanie funkcjonuje w trzech typach:

Małżeństwa osób tej samej płci – małżeństwa cywilne, których małżonkowie stanowią osoby tej samej płci. W Europie zalegalizowane do tej pory w Holandii (2001), Belgii (2003), Hiszpanii (2005) oraz Norwegii (2008). Poza tymi krajami odpowiednie ustawy zostały zaproponowane od 2004 roku w Luksemburgu, Niemczech, Szwecji, Francji, Austrii i w Islandii. Większość krajów "starej Unii Europejskiej" (15), a także niektóre w Europie wschodniej, Ameryce, Azji i Oceanii rozważają taką możliwość, chociaż odpowiednie ustawy jeszcze nie powstały bądź nie zostały jeszcze zaproponowane.

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Małżeństwo osób tej samej płci w Holandii, Małżeństwo osób tej samej płci w Belgii, Małżeństwo osób tej samej płci w Hiszpanii, Małżeństwo osób tej samej płci w Norwegii.

Formalne związki partnerskie – dają one zazwyczaj ograniczone prawa w stosunku do tych, jakie mają małżeństwa, często wykluczają adopcję dzieci przez takie pary. W niektórych krajach jednakże związki partnerskie przyznają zawierającym je parom wszystkie prawa przysługujące małżeństwom, np. w Wielkiej Brytanii. Nie mają one charakteru małżeństwa, więc są pozbawione ceremonii ślubnej, świadków, wymiany obrączek, publicznych pocałunków itd. Zawieranie takiego związku często sprowadza się do zwykłej jego rejestracji w Urzędzie Stanu Cywilnego. Najczęściej są dostępne także dla par heteroseksualnych. Wszystko to jednak zależy od kraju, w jakim dana forma związku funkcjonuje. Ich rożne typy są legalne w kilkunastu krajach: Dania (1989), Szwecja (1995), Islandia (1996), Francja (1999), Finlandia (2002), Niemcy, Portugalia (2001), Luksemburg (2004), Wielka Brytania (2005), Słowenia (2005), Andora (2005), Czechy (2006), Szwajcaria (2007), Węgry (2009). Projekty ustaw legalizujących związki partnerskie zostały zaproponowane w wielu krajach europejskich takich jak: Polska, Irlandia, Włochy (na poziomie ogólnokrajowym), Słowacja czy Grecja. W niektórych z tych krajów podobne projekty pojawiały się wielokrotnie, często nie będąc dopuszczonym do głosowania. Wszystkie kraje, w których legalne są małżeństwa homoseksualne, uznają również związki partnerskie.

Konkubinaty – są to nieformalne związki. Konkubenci otrzymują tylko pewną liczbę praw z tych dostępnych małżeństwom. Ta forma legalizacji związku sprowadza się do jego rejestracji, najczęściej w formie aktu notarialnego bądź w każdym przypadku para zwraca się do sądu. Zalegalizowane w większości krajów Europy zachodniej, a także na Węgrzech (1996), Austrii (2003) oraz Chorwacji (2003). W niektórych krajach europejskich konkubinaty są uznawane, ale zapewniają parom zaledwie kilka najważniejszych praw, np. w Grecji, Włoszech, Liechtensteinie czy Irlandii (1996).

Wiele krajów przyznaje parom jednopłciowym także prawo adopcji dzieci: Islandia (2000)¹, Norwegia (2001)¹, Dania (1999)¹, Szwecja (2003)², Finlandia (2001)¹, Wielka Brytania (2002)², Holandia (2001)², Belgia (2000¹/2006²), Francja (2004 – decyzja sądu)¹, Hiszpania (2000¹/2005²), Niemcy (2005)¹. Szereg innych państw, a także wiele z wyżej wymienionych, rozważa taką możliwość, w tym także przyznanie prawa do adopcji dla par niespokrewnionych z dzieckiem.

¹ tylko dzieci partnera
² bez ograniczeń

Parlament Europejski przyjął 14 lipca 2005 roku (stosunkiem głosów 360 za, 272 przeciw, 20 się wstrzymało) dyrektywę zobowiązującą wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej do uznawania małżeństw homoseksualnych, zawartych przez pary tej samej płci nawet jeśli w danym kraju związki homoseksualne nie są uznawane.

Sytuacja prawna osób LGBT w poszczególnych krajach Europy

Kraj	Legalizacja kontaktów homoseksualnych¹	Zrównanie wieku²	Zakaz dyskryminacji³	Związki homoseksualne⁴	Małżeństwa homoseksualne⁵	Adopcja dzieci⁶	Prawo azylu⁷
Albania	1995	-	-	-	-	-	-
Andora	1886	2001	TAK	2005	-	-	-
Austria	1971	2003	2004	2003	-	-	TAK
Belgia	1792	1985	2003	2000	2003	2000 / 2006	TAK
Białoruś	1994	1994	-	-	-	-	-
Bośnia i Hercegowina	2000*	2000	2003	-	-	-	-
Bułgaria	1968	2002	2003	-	-	-	-
Chorwacja	1977	1998	2003	2003	-	-	-
Czarnogóra	1977	1977	-	-	-	-	-
Czechy	1961	1990	1999	2001/2006	-	-	-
Dania	1933	1976	1987	1989	-	1999	TAK
Estonia	1992	2001	2004	-	-	-	-
Finlandia	1971	1998	1995	2002	-	2002	TAK
Francja	1791	1982	2001	1999	-	2004	TAK
Grecja	1952	1987	2005	-	-	-	TAK
Hiszpania	1822	1822	1995	1998 (11 z 17 regionów)	2005	2005	TAK
Holandia	1811	1971	1992	1998	2001	2001	TAK
Irlandia	1993	-	2000	1996	-	-	TAK
Islandia	1940	1992	1996	1996	-	2006	TAK
Kosowo	1970	2006	2001	-	-	-	-
Liechtenstein	1989	2001	1999	TAK	-	-	-
Litwa	1993	2004	2003	-	-	-	-
Luksemburg	1795	1992	1997	2004	-	-	-
Łotwa	1992	2000	2005 (decyzja sądu)	-	2005⁹	-	TAK
Macedonia	1996	1996	-	-	-	-	-
Malta	1973	1973	2003	-	-	-	-
Mołdawia	1995	2002	2005	-	-	-	-
Monako	1793	TAK	TAK	-	-	-	-
Niemcy	1969*	1994*	2005	2001	-	2005	TAK
Norwegia	1972	1972	1981	1993	2008	2001	TAK
Polska	1932	1932	2003	-	-	-	TAK
Portugalia	1983	2005 (decyzja sądu)	2004	2001	-	-	-
Rosja	1993 (z wyjątkiem Czeczenii)	1997	2005 (decyzja sądu)	-	-	-	-
Rumunia	1996	2002	2002	-	-	-	-
San Marino	1864	1864	-	-	-	-	-
Serbia	1994*	2006	-	-	-	-	-
Słowacja	1962	1990	2004	-	-	-	-
Słowenia	1977	1977	1995	2006	-	-	TAK
Szwajcaria	1942	1992	1999	2007	-	-	-
Szwecja	1944	1978	1987	1995	-	2003	TAK
Ukraina	1991	1991	-	-	-	-	-
Watykan⁸	TAK	TAK	-	-	-	-	-
Węgry	1962	2004	2004	1996/2009	-	-	-
Wielka Brytania	1982*	2001	2005	2005	-	2005	TAK
Włochy	1890*	1889	2003	2004 (8/20 regionów)	-	-	-

¹ Ostateczna data legalizacji kontaktów homoseksualnych. W niektórych krajach federacyjnych depenalizacja aktów homoseksualnych postępowała nierównomiernie – uwzględniono datę ostatniego regionu, który je zdepenalizował.
² Ostateczna data zrównania wieku osób legalnie dopuszczających się aktów homo- i heteroseksualnych. W niektórych krajach federacyjnych zrównywanie wieku postępowało nierównomiernie – uwzględniono datę ostatniego regionu, który go zrównał.
³ "Całkowity" tj. w kodeksie karnym, konstytucji bądź innym akcie dającym ogólny zakaz dyskryminacji z powodu orientacji seksualnej we wszystkich dziedzinach życia lub "częściowy" tj. chroni przed dyskryminacją tylko w wybranych, jednej lub więcej dziedzinach życia, np. miejsce pracy, służba w armii itd., ale nie we wszystkich dziedzinach życia.
⁴ "Związki partnerskie" przyznające zazwyczaj większość praw z tych, jakie mają małżeństwa heteroseksualne lub "konkubinaty" przyznające zazwyczaj część lub tylko kilka podstawowych praw z tych, jakie mają małżeństwa heteroseksualne.
⁵ "Małżeństwa par homoseksualnych" przyznające identyczne prawa, jakie przysługują małżeństwom heteroseksualnym.
⁶ Przyznaje prawo do adopcji dzieci dla par niespokrewnionych z dzieckiem lub adopcji tylko dzieci jednego z partnerów.
⁷ Przyznaje prawo do ubiegania się o azyl polityczny z powodu prześladowań przez wzgląd na orientację seksualną we własnym kraju.
⁸ Chociaż homoseksualizm jest prawnie legalny, to nauki Rzymskiego Kościoła Katolickiego są skierowane negatywnie wobec homoseksualizmu.
⁹ Łotwa jako pierwszy kraj w Europie zakazała małżeństw homoseksualnych w swojej konstytucji. Wcześniej, również jako jedyny kraj w Europie, wprowadziła taki zakaz w art. 35.2 prawa cywilnego.

Życie osób LGBT na kontynencie

Parada gejów i lesbijek w Paryżu

W całej Europie akceptacja dla osób o innej orientacji seksualnej niż heteroseksualna jest bardzo wysoka – średnio 64% (2005). Jednak występują znaczne różnice między zachodem i wschodem kontynentu.

Poparcie społeczeństwa wobec wprowadzenia w całej Europie (2006):
Kraj	Małżeństw homoseksualnych	Adopcji dzieci przez pary homoseksualne
Holandia	82	69
Szwecja	71	51
Dania	69	44
Belgia	62	43
Luksemburg	58	39
Hiszpania	56	43
Niemcy	52	42
Czechy	52	24
Austria	49	44
Francja	48	35
Wielka Brytania	46	33
Finlandia	45	24
Unia Europejska (bez Rumunii i Bułgarii)	44	32
Irlandia	41	30
Włochy	31	24
Słowenia	31	17
Portugalia	29	19
Estonia	21	14
Słowacja	19	12
Węgry	18	13
Malta	18	7
Litwa	17	12
Polska	17	7
Bułgaria	15	12
Grecja	15	11
Cypr	14	10
Łotwa	12	8
Rumunia	11	8

Źródło za 2006 (patrz str. 41 i 42)

O wysokim poziomie tolerancji świadczy również liczba państw uznających małżeństwa homoseksualne (4x), związki partnerskie (14x) czy konkubinaty (3x) homoseksualne.

Pomimo wysokiego poziomu tolerancji na kontynencie, przedstawiciele mniejszości seksualnych spotykają się wciąż z nietolerancją, agresją, a nawet zbrodniami na tle uprzedzeń homofobicznych. Incydenty te nie omijają również tak tolerancyjnych państw jak Holandia czy Szwecja. Sprawcami aktów nienawiści są przede wszystkim gangi młodzieży, ultraprawicowi skinheadzi, jak i bojówki skrajnie prawicowych ugrupowań politycznych, prowadzących kampanie anty-homoseksualną, a także coraz częściej imigranci z państw muzułmańskich, zamieszkujących te kraje.

W Europie obok Ameryki funkcjonuje największa scena gejowska na świecie. Na kontynencie znajdują się setki lokali (pubów, barów, dyskotek, saun, hoteli, restauracji itp.) gejowskich i przyjaznych gejom, tzw. gay-friendly.

W samej Europie działa ponad 200 organizacji LGBT z ponad 40 krajów o zasięgu międzynarodowym i regionalnym. Zajmują się one przede wszystkim niesieniem pomocy przedstawicielom społeczności LGTB w zakresie prawnym i psychologicznym, a także walką z nietolerancją czy organizacją imprez kulturowych. W kilku krajach europejskich działają także gejowskie stacje telewizyjne (np. GAY.tv).

Również stanowiska niektórych kościołów, zwłaszcza protestanckich są otwarte. Kościoły skandynawskie (w Norwegii, Szwecji czy Danii) udzielają od 1995 roku błogosławieństw (nie małżeństw) parom homoseksualnym rejestrującym swój związek partnerski. Podobnie Kościół anglikański w Wielkiej Brytanii czy ewangelicki w Niemczech. Niezmienne stanowisko w tej sprawie zajmują: Kościół katolicki oraz Cerkiew prawosławna, które potępiają związki homoseksualne.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Źródło: „haslo,Sytuacja_prawna_i_spo%C5%82eczna_os%C3%B3b_LGBT_w_Europie”

Kategorie: Europa • Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT na poszczególnych kontynentach