Wolna encyklopedia
Szybkowar to szczelny garnek, w którym w czasie gotowania potraw następuje wzrost ciśnienia. Powoduje to wzrost temperatury wrzenia wody i przyspieszenie procesu gotowania.
Szybkowar jest naczyniem, wykonanym najczęściej ze stali nierdzewnej lub aluminium. Pokrywa wyposażona jest w uszczelkę i mocowana jest do naczynia za pomocą zazębień (pokrywy okrągłe, patrz zdjęcie) lub przez docisk (pokrywy owalne). Ciśnienie pary dodatkowo dopycha pokrywę do kołnierza naczynia, zapewniając dużą szczelność połączenia. Szybkowar nie jest jednak całkowicie szczelny, gdyż to doprowadziłoby do jego rozerwania w wyniku wzrostu ciśnienia w czasie gotowania. Wyposażony jest w zawór - regulator utrzymujący stałe nadciśnienie w jego wnętrzu, wypuszczając nadmiar pary oraz w zawór bezpieczeństwa otwierający się w wypadku zablokowania się zaworu regulatora. Zawory te zazwyczaj umieszczone są w pokrywie.
W większości szybkowarów konstrukcja zaworu-regulatora jest bardzo prosta. Jest to ruchoma, ciężka sztabka metalu zawieszona na krótkim, pionowym pręcie. Sztabka ta w pozycji najniższej blokuje otwór zaworu. W momencie gdy ciśnienie wewnątrz szybkowaru przekracza pewną wartość, sztabka jest przez to ciśnienie unoszona do góry a nadmiar pary może w tym czasie wylecieć z garnka, co powoduje obniżenie ciśnienia i opadnięcie sztabki blokującej ponownie zawór. W niektórych szybkowarach zawory są zaopatrywane w rodzaj przeciwwagi, umożliwiającej regulację ciśnienia wewnątrz garnka, przez zmianę położenia obciążnika przeciwwagi.
Zawór bezpieczeństwa ma często postać "grzybka" umieszczonego na sprężynie. Siła z jaką sprężyna dociska go jest tak dobrana iż po przekroczeniu ustalonego ciśnienia wewnątrz garnka zawór się otwiera. Podczas normalnego użytkowania szybkowaru jest cały czas zamknięty. Zaworem bezpieczeństwa może być też zatyczka z miękkiej gumy, wypychana z otworu w pokrywie po przekroczeniu zadanego ciśnienia. Inne rozwiązanie to wymienna wkładka z niskotopliwego stopu, rozszczelniająca szybkowar po przekroczeniu zadanej temperatury, przez stopienie lub zmięknięcie i wypchnięcie pozostałości przez ciśnienie pary.
Szybkowar został wynaleziony przez Denisa Papina w 1679 r. Papin nazwał swój wynalazek "zmiękczaczem kości". Na jego cześć szybkowar był długo nazwany - kociołkiem Papina.
Szybkowar posiada wiele zalet. Przyspiesza proces gotowania co pozwala na oszczędność czasu i energii oraz zmniejsza ilość substancji wymywanych z potraw. Można go myć w zmywarce (tylko stalowe). Potrawy zachowują lepsze wartości odżywcze, gdyż składniki nie uciekają z parą, jak to ma miejsce w zwykłym garnku. Wadą jest utrudnione kontrolowanie procesu gotowania (otwarcie garnka wymaga przerwania gotowania ciśnieniowego przez schłodzenie lub otwarcie zaworu wylotowego).
Szybkowary wykorzystywane być mogą jako amatorskie autoklawy.