Wolna encyklopedia
| T-34/76 | |
 |
|
| T-34/76 – eksponat Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  ZSRR |
| Trakcja | gąsienicowa |
| Typ | czołg średni |
| Załoga | 4 (kierowca, dowódca-celowniczy, ładowniczy, strzelec-radiotelegrafista) |
| Historia | |
| Prototyp | 1938-40 |
| Lata produkcji | 1940-44 |
| Dane techniczne | |
| Silnik | wysokoprężny, 4-suwowy, 12-cylindrowy widlasty W-2 |
| Moc | 450 KM |
| Transmisja | mechaniczna |
| Wymiary | |
| Długość maks. | 5,95 m |
| Szerokość | 3 m |
| Wysokość | 2,41 m |
| Prześwit | 0,40 m |
| Masa | |
| Masa bojowa | 26,8 t |
| Poj. zb. paliwa | zasadnicze 460-480 l, dodatkowe 134 l |
| Opancerzenie | |
| Typ pancerza | spawany z płyt walcowanych |
| Grubość pancerza | 13-45 mm, z ekranami do 70 mm |
| Osiągi | |
| Prędkości maksymalne | |
| Na drodze | 54 km/h |
| W terenie | 40 km/h |
| Zdolność pokonywania przeszkód | |
| Brody bez przygotowania | 1,30 m |
| Rowy | 2,50 m |
| Ściany pionowe | 0,73 m |
| Stoki o nachyleniu do | 30% |
| Zasięg | na szosie 300 km |
| Dane operacyjne | |
| Uzbrojenie | |
| Artyleryjskie | armata L-11 lub F-34 kal. 76,2 mm |
| Strzeleckie | 2 karabiny maszynowe DT kal. 7,62 mm |
| Użytkownicy | |
| ZSRR, Polska, Czechosłowacja, Jugosławia, Finlandia, Niemcy | |
T-34/76 – czołg średni, konstrukcji radzieckiej, z okresu II wojny światowej. Uważany za jeden z najlepszych czołgów swojej ery. Podstawowa wersja, uzbrojona w armatę kalibru 76 mm, nosiła oznaczenie T-34, lecz czasami jest określana jako T-34/76 (co jest zresztą określeniem błędnym) dla odróżnienia od późniejszej wersji T-34/85, uzbrojonej w armatę 85 mm (opisanej dokładniej w osobnym artykule). Istniała też małoseryjna wersja T-34/57 oraz wersje specjalne, jak czołgi-miotacze ognia OT-34.
Spis treści |
Historia
W końcu 1937, fabryka nr 183 w Charkowie, otrzymała założenia techniczne do projektu nowego czołgu kołowo-gąsienicowego. Miał on nosić oznaczenie BT-20. Dla przyśpieszenia prac, powołano specjalny zespół konstruktorów. Zespołem kierował M. Koszkin. W jego skład weszli m.in. A. F. Morozow i P. T. Kuczerenko. Projektowano jednocześnie dwa pojazdy o zbliżonych parametrach. W maju 1938, zaprezentowano efekty prac. Przedstawiono projekt czołgu kołowo-gąsienicowego A-20 i gąsienicowego A-32. Testom poddano prototypy obu pojazdów. A-32 okazał się lepszą konstrukcją. W wyniku testów postanowiono skierować go do produkcji seryjnej w ulepszonej wersji oznaczonej A-34. 19 grudnia 1939 nowy pojazd, oznaczony T-34, został przyjęty do uzbrojenia Armii Czerwonej.
Pierwszy prototyp czołgu T-34, powstał jednak dopiero w styczniu 1940. Początkowo zamówiono serię 150 wozów. Zamówienie powiększono, latem 1940, do 600 sztuk. Produkcja miała się odbywać w Charkowie i Stalingradzkiej Fabryce Traktorów. Początkowo natrafiała ona na duże trudności. W Stalingradzie ruszyła dopiero w 1941.
Od początku prac nad czołgiem, dokonywano licznych usprawnień. Jesienią 1941, w czasie ewakuacji zakładów produkcyjnych za Ural, montowano przejściowo w czołgach T-34 silniki gaźnikowe M-17T.
Konstrukcja
T-34 miał klasyczną konstrukcję. Z przodu przedział bojowy, z tyłu silnikowy. Wieża pojazdu umieszczona była w przedniej części kadłuba, co powodowało przesunięcie środka ciężkości do przodu. Właz kierowcy, oraz jarzmo karabinu maszynowego umieszczone był w przedniej płycie pancernej, co osłabiło jej strukturę i odporność.
Pancerz czołgu w momencie jego projektowania zapewniał ochronę przed wszystkimi ówczesnymi działami przeciwpancernymi za wyjątkiem niemieckiej armaty 88 mm.
Czołg w momencie wprowadzenia do produkcji deklasował wszystkie inne konstrukcje światowe. Posiadał gruby i pochyły pancerz, potężny 500 konny silnik i bardzo silną armatę. Czołg posiadał zawieszenie typu Christie, które było w owym czasie uważane za najlepsze na świecie, jednak zapewniało bardzo niski komfort jazdy. Czołg mocno się kolebał na boki podczas jazdy i stąd też wzięło się jego przezwisko - "kaczka". Wóz posiadał także dość dobre systemy optyczne. Czołg dzięki szerokim gąsienicom miał bardzo niski (jak na czołg) nacisk na grunt (0.64 - 0.81 kg/cm2). W połączeniu z dużą mocą silnika miał bardzo dobre zdolności pokonywania terenu. (rowy do 2.5 metra szerokości, ściany do 73 cm wysokości, wzniesienia o nachyleniu 35 stopni i przechyle do 25 stopni). Czołg był też bardzo zwrotny (promień skrętu 7.6 metra).
Wady czołgu były jednak liczne. Najważniejszymi z nich były bardzo niska jakość wykonania i fatalna ergonomia. Czołg miał bardzo mało miejsca w środku, słabe systemy wentylacyjne i mocno iskrzący silnik elektryczny napędu wieży. Silnik pojazdu był bardzo słabo wyciszony. Po dłuższej walce załoga była wręcz oszołomiona od hałasu, gazów prochowych i kolebania się pojazdu. W niektórych egzemplarzach aby zmienić bieg należało przyłożyć do dźwigni siłę około 50 kilogramów. W początkowym okresie produkcji wiele czołgów nie miało radia. Bardzo kiepskie filtry powietrza skracały żywotność silnika.
W czasie wojny z oczywistych względów jakość czołgów jeszcze spadła. Doszło do tego, że często nie montowano w nich nawet fotela dla kierowcy, który musiał siedzieć na zwykłej skrzynce. Mimo wszystko dzięki prostej konstrukcji czołg mógł być produkowany w naprawdę ogromnych ilościach. Ponadto jego obsługa i eksploatacja były bardzo proste, co powodowało, iż bez problemu mogli je obsługiwać ludzie o niskiej kulturze technicznej.
Należy też pamiętać, że to właśnie T-34 był tym wozem, na którym wzorowali się konstruktorzy w innych krajach. Dlatego też porównując T-34 np. z czołgiem Sherman trzeba wziąć pod uwagę, że ten drugi powstał kilka lat po tym, jak pierwszy T-34 wyjechał z fabryki.
Służba
Warto zauważyć, że Niemcy atakując (i odnosząc w początkowej fazie błyskotliwe sukcesy) ZSRR używali ok. 3600 czołgów (mozaika Pz.I, Pz. II, Pz III, Pz. IV i maszyn czeskich) przeciwko ok. 28000 (!!!) maszyn radzieckich w tym 1470 T-34 i KW (trzonem armii pancernych Związku Radzieckiego były T-26, T-28, T-35, BT-5 i BT-7). Rosjanie początkowo używali oddziałów mieszanych, składających się z pododdziałów czołgów ciężkich, średnich i lekkich. Taka organizacja powodowała jednak wiele problemów w dowodzeniu. Wynikały one z różnic w ruchliwości, osiągach, a także stosowanych środkach łączności. Dopiero w lecie 1942 zwiększone dostawy nowego sprzętu, umożliwiły zmiany w organizacji jednostek. T-34 stał się podstawowym typem czołgu. Był traktowany jako wóz uniwersalny, używany do wsparcia piechoty, a także wykonywania samodzielnych zadań operacyjnych i rozpoznania.
Oprócz Armii Radzieckiej, czołgi T-34, używane były w armii czeskiej i jugosłowiańskiej. Znalazły się też, od 1943, w uzbrojeniu Ludowego Wojska Polskiego. Czołgi były używane przez 1 Brygadę Pancerną, 3 szkolny pułk czołgów oraz w Oficerskiej Szkole Broni Pancernej. W latach 1943-45 LWP użytkowało 118 wozów tego typu. Zdobyczne pojazdy znalazły się w uzbrojeniu armii fińskiej i niemieckiej, gdzie otrzymał oznaczenie Panzerkampfwagen T-34 747(r).
Wersje
T-34 model 1940
Pierwsza seryjna wersja czołgu T-34. Posiadała wieżę spawaną. Głównym uzbrojeniem była armata L-11 kalibru 76,2 mm.
T-34 model 1941
Produkowana od 1941 roku wersja z wyższą wieżą odlewaną. Głównym uzbrojeniem tej wersji była armata F-34 kalibru 76,2 mm. Wozy tej wersji były wyposażone w nowy typ kół jezdnych i gąsienice o lepszej przyczepności.
T-34 model 1942
Wersja wyposażona w nową wieżę wzorowaną na wieży prototypowego czołgu T-34M. W wersji tej zastosowano także powiększone zbiorniki paliwa.
T-34 model 1943
Czołgi tej wersji posiadały wieżyczkę dowódcy umocowaną na stropie wieży.
OT-34
Czołgi tej wersji były wyposażone w miotacz ognia ATO-41, czołgi model 1942 i 1943 posiadały miotacz ognia ATO-42, który był montowany w kadłubie, obok stanowiska mechanika-kierowcy, w miejscu kadłubowego karabinu maszynowego.
T-34/57 (T-34 z armatą ZIS-4)
Latem 1940 r. radziecki wywiad otrzymał fałszywe informacje dotyczące nowego niemieckiego czołgu ciężkiego. Rozpoczęto więc pracę nad czołgową armatą ZIS-4 kalibru 57 mm. Jej prototyp ukończono w maju 1941 r., a już w czerwcu zamontowano ją w czołgu. Nie było to trudne, ponieważ armata ZIS-4 była pochodną armaty F-34 ale z zmienionym kalibrem i wydłużoną lufą. Szybkostrzelność armaty ZIS-4 wynosiła 5 strzałów na minutę. Pocisk wystrzelony z tej armaty z 1000 metrów przebijał płytę pancerną o grubości 70 mm nachyloną pod kątem 30°. Wybudowano około 200 czołgów T-34/57, które wykorzystywano w roli niszczycieli czołgów.
Bibliografia
- Valerij P. Panow, Jacek Solarz, Czołgi sowieckie 1939-45, Wydawnictwo Militaria 1996. ISBN 83-86209-71-2
- Janusz Magnuski Wozy bojowe LWP 1943-1983 Wydawnictwo MON Warszawa 1985. ISBN 83-11-06990-5
|
Inne pojazdy
|
|
|
Prototypy i pojazdy doświadczalne
|
|