Tomaszów Mazowiecki - Wikipedia, wolna encyklopedia

Wolna encyklopedia

Tomaszów Mazowiecki


Herb Tomaszowa Mazowieckiego	Flaga Tomaszowa Mazowieckiego

Gmina
- rodzaj

Tomaszów Mazowiecki
miejska

Prezydent miasta

Rafał Zagozdon

Powierzchnia

48,3 km²

Położenie

51° 31' N
20° 01' E

Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość

66 435
1371,3 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

97-200

Tablice rejestracyjne

ETM

Położenie na mapie Polski

Tomaszów Mazowiecki

TERC10
(TERYT)

1101316011

Miasta partnerskie

Stanisławów

Prato

Mionica

Linares

Adampol

Urząd miejski³

ul.P.O.W 10/16 97-200 Tomaszów Mazowiecki
tel. 44 724-25-82; faks 44 725-08-32
(e-mail)

Strona internetowa miasta

Widok z mostu kolejowego w Tomaszowie na zakola Pilicy

Rezerwat przyrody Niebieskie Źródła

Wydobyty z dna Pilicy i odrestaurowany transporter opancerzony typu SdKfz 251/3 - IV "Rossi". Obecnie w zbiorach Muzeum w Tomaszowie Maz. Tu podczas Inscenizacji walk o PWPW podczas powstania warszawskiego, ul. Sanguszki w Warszawie, 30 lipca 2006

Fabryka Ceramika Paradyż

Tomaszów Mazowiecki – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa piotrkowskiego. Trzecie co do wielkości, a czwarte do ludności miasto w województwie Łódzkim.

Tomaszów Mazowiecki leży w Dolinie Białobrzeskiej, nad Pilicą, Wolbórką, Czarną i Piasecznicą, w pobliżu Zalewu Sulejowskiego, na skraju Puszczy Spalskiej.

Według danych z 2007²⁴, miasto miało ok.66 435 mieszkańców (35 381 kobiet i 31 054 mężczyzn).

Miasto położone jest w dwóch regionach historyczno-kulturowych, bowiem dzielnice po lewej stronie Pilicy to Mazowsze natomiast po prawej stronie rzeki to Małopolska.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Tomaszów Mazowiecki ma obszar 48,3 km², w tym:

użytki rolne: 45%
użytki leśne: 13%

Miasto stanowi 4,03% powierzchni powiatu.

Podział na osiedla

Historia

Rozwój Tomaszowa Mazowieckiego wiąże się z rewolucją przemysłową XIX w. Został on założony przez hrabiego Antoniego Ostrowskiego, który nazwał osadę na cześć swojego ojca Tomasza. Zalążkiem przyszłego miasta były powstałe w 1788 r. piece hutnicze w nadpilickich lasach. Intensywny rozwój miasta nastąpił w latach 1822–1823, kiedy to hrabia Ostrowski postawił na włókiennictwo. W 1824 r. Tomaszów otrzymał prawa osady fabryczno-handlowej, a 6 lipca 1830 Tomaszów uzyskał prawa miejskie.

Miasto stało się jednym z ważniejszych ośrodków przemysłu włókienniczego w Łódzkim Okręgu Przemysłowym. Odzyskanie niepodległości w 1918 r. stało się początkiem okresu odbudowy przemysłu. Dwanaście tysięcy pracujących robotników, 126 większych i mniejszych fabryk, trzy fabryki dywanów dające 70% produkcji krajowej, rozwinięty przemysł włókienniczy, chemiczny oraz drzewny i metalowy, 45 tys. mieszkańców – składają się na obraz Tomaszowa Mazowieckiego w przededniu II wojny światowej.

Podczas wojny obronnej 6 września 1939 w rejonie miasta rozegrała się bitwa pod Tomaszowem Mazowieckim. W czasie II wojny światowej w połowie 1940 roku m.in do Tomaszowa (za pośrednictwem obozu przesiedleńczego w Radogoszczy) trafiały transporty osób wysiedlonych z Kraju Warty. W tym okresie na terenie Tomaszowa stacjonował już pododdział Organizacji Todt, który budował duże schrony obok wsi Konewka i Jeleń. W czasie wojny na terenie miasta znajdował się węgierski lazaret. Tomaszów został zajęty przez Armię Czerwoną 18 stycznia 1945.

W okresie powojennym miasto zaczęło się intensywnie rozbudowywać, powstały nowe wielorodzinne osiedla mieszkaniowe oraz osiedla budownictwa jednorodzinnego. Wybudowano kilka nowych zakładów przemysłowych a wiele zmodernizowano.

Głowy miasta (Burmistrzowie, Komisarze, Naczelnicy, Prezydenci)^[1]

Imię i nazwisko	Stanowisko	Okres
Okres II RP :'	'
Karol Lechowicz		1927
Wacław Smulski		9.03.1928 – 12.07.1933
Eustachy Rychlicki	Komisarz Rządowy	12.07.1933 – 30.03.1935
Antoni Rączaszek		30.03.1935 przez 1937 oraz ?
Okres PRL :'	'
Antoni Mazurek	Prezydent	10.07.1945 do 05.06.1950
Antoni Mazurek	Przewodniczący MRN	05.06.1950 – 12.04.1952
Bronisław Marszałek		12.04.1952 – 28.12.1956
J. Stańczyk		28.12.1956 – 2.02.1958
Kazimierz Piotrowski		2.02.1958 – 10.11.1959
Józef Kiełkowicz		10.11.1959 – 27.02.1963
Henryk Przybyłowicz		27.02.1963 – 26.05. 1972
Eugeniusz Muszyński		26.05.1972 – 29.11.1972
Józef Lawerski		29.11.1972 – 09.12.1973
Czesław Tesz	Naczelnik Miasta	09.12.1973 – 01.06.1975
Czesław Tesz	Prezydent Miasta	01.06.1975
Okres III RP :'	'
Cezary Krawczyk	Prezydent Miasta
Stefan Gołaszewski	Prezydent Miasta
Jerzy Adamski	Prezydent Miasta
Mirosław Kukliński	Prezydent Miasta
Rafał Zagozdon	Prezydent Miasta	2006-11-27->

Zabytki ^[2]

Kościół ewangelicko-augsburski Zbawiciela – ul. św. Antoniego 39 - zbudowany w latach 1897–1902 w stylu neogotyckim, wewnątrz znajduje się obraz autorstwa Wojciecha Gersona z 1900 r. pt. "Spotkanie Zmartwychwstałego Chrystusa z Marią Magdaleną" oraz zabytkowe organy.
Klasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski Świętej Trójcy – pl. Kościuszki 21 - wybudowany na zlecenie Antoniego Ostrowskiego w latach 1823–1829.
Dawne jatki – ul. Rzeźnicza - budowla w stylu klasycystycznym, do lat 70. XX wieku pełniły funkcję handlową. W latach '70 adaptowano je na potrzeby kultury lokalizując w nich "Galerię pod Arkadami" (obecnie "Galeria Arkady").
Pałac Ostrowskich – ul. POW 11/15 - Zbudowany w 1812 roku według projektu Lessla w stylu klasycystycznym. Pierwotnie był to budynek parterowy. Z trzypiętrowej wieży założyciel Tomaszowa obserwował swoje dobra. W późniejszym czasie dobudowano piętro. W części parterowej urządzono kaplicę i oranżerię. Pozostałe pomieszczenia były przeznaczone do celów mieszkalnych. Na początku lat 20. obok pałacu zostały zbudowane zabudowania folwarczne, dom dla oficjalistów (obecnie WKU) i stajnia. Generalne remonty przechodził w latacch 1898, 1929, 1969. Obecnie mieści się tu Muzeum Regionalne.
Kościół św. Antoniego Padewskiego – przy ulicy św. Antoniego - zbudowany w latach 1862–1864 z zachowaniem stylu klasycystycznego, rozbudowany w latach 1888–1891 i 1948.
Ratusz miejski – ul. POW 10/16 - zaprojektowany przez Aleksandra Ranieckiego. W 1925 r. ówczesny prezydent Polski Stanisław Wojciechowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę ratusza, uroczyste otwarcie gmachu odbyło się 26.06.1927 r.
Gmach Banku Polskiego – ul. I. Mościckiego. 31/33 - wybudowany w latach 1923–1924, budowla wzniesiona w stylu akademickiego klasycyzmu z polskimi formami architektury pałacowej, wnętrze zostało ozdobione bogatą sztukaterią. Obecnie mieści się tu bank Pekao SA.
Elektyczny pałacyk Pieschów – ul. Barlickiego 32 - Zbudowany w 1895 r. przez Mortza Piescha, właściciela mechanicznej farbiarni i wykończalni, jednej z pierwszych i największych fabryk włókienniczych Tomaszowa. W latach 30. bryła obiektu uległa pewnym przeobrażeniom: rozbudowano II piętro zmieniając elewację północno i południowo-wschodnią.
Fabrykancka kamienica – ul. I. Mościckiego 4 - Zbudowana na początku lat 20. XX wieku przez W. B. Szepsa – współwłaściciela Starzyckiej Manufaktury Dywanów. Obecnie siedziba Urzędu Gminy Tomaszów Maz.
Pałacyk – ul. Św. Antoniego 42 - Nosi cechy architektury stanowiącej połączenie neoklasycyzmu i elektyzmu. Zbudowany przez wybitnego społecznika i lekarza, założyciela tomaszowskiego szpitala – dr. Jana Serafina Rodego. Obecnie mieści się tu Urząd Stanu Cywilnego.
Kościół modrzewiowy pw. św. Marcina biskupa – ul. Gminna (Białobrzegi ) - Pochodzi z XVII w. przebudowany ok. 1746 r.
Dawny dwór – ul. Radomska - Pochodzi z połowy XIX wieku. Obecnie własność Gminnej Spółdzielni.
Fabrykancka willa – ul. Konstytucji 3 Maja 48 - Zbudowana w stylu eklektycznym ok. 1900 r. dla kierownictwa Fabryki Sukna H. Landsberg. Obecnie siedziba Rejonowego Urzędu Pracy.
Kamienica fabrykancka rodziny Knothe – plac Kościuszki 17 - Obecny eklektyczny wystrój elewacji otrzymała w 1896 roku w wyniku przebudowy domu zbudowanego w latach 20. ubiegłego wieku. Obecnie siedziba Sądu Rejonowego.
Klasycystyczna kamienica – pl. Kościuszki 18 - Zbudowana w połowie XIX wieku. Od 1882 r. własność Karola Jana Bartke – właściciela Fabryki Sukien i Kortów (dawnej "Batavii"). Obecnie siedziba Sądu Rejonowego.
Batavia – ul. Warszawska - Najstarszy budynek fabryczny w mieście, obecnie Tomaszowska Fabryka Filców Technicznych.
Jeden z pierwszych obiektów fabryki włókienniczej Moritza Piescha – ul. Barlickiego - Fabryka uruchomiona została w 1874 roku przy ówczesnej ulicy św. Tekli. Obiekt zbudowany w stylu eklektycznym z przeznaczeniem no oddział wykończenia tkanin i mieszkania dla kadry fabrycznej. Obecnie pełni funkcje produkcyjno-administracyjne w Zakładach Tkanin Wełnianych "Mazowia" SA.
Komin i budynek zakładowej kotłowni – ul. Barlickiego - Wybudowane w 1872 roku w fabryce Moritza Piescha. Obecnie własność ZTW "Mazovia" SA.
Eklektyczna willa – ul. Barlickiego - Zbudowana przez Jakuba Helpnera – właściciela fabryki wyrobów sukiennych. Obecnie własność ZTW "Mazovia" SA.
Budynek dawnej wozowni – ul. Barlickiego - Należała do fabryki Moritza Piescha. Zbudowana w 1911 r. w stylu eklektycznym z elementami secesji. Obecnie użytkowana przez dział transportu ZTW "Mazovia" SA.
Budynek zakładowej stolarni – ul. Barlickiego - Zbudowana w 1911 roku przez spadkobierców Moritza Piescha. Elewacja eklektyczna z elementami secesji. Obecnie mieści się tu zakładowa stolarnia ZTW "Mazovia" SA.
Fabryczna portiernia – ul. Konstytucji 3 Maja 46 - Zbudowana w końcu lat 90. XIX wieku z przeznaczeniem na budynek socjalny fabryki sukna H. Landsberg. Obecnie użytkowana przez ZTW "Mazovia" SA
Willa Bornsteinów – ul. Warszawska - Zbudowana w połowie XIX wieku przez Zussamanta Bornsteina – właściciela Starzyckiej Fabryki Wyrobów Sukiennych. Wielokrotnie przebudowywana.
Fabrykancka willa – ul. Spalska 120 - Zbudowana na przełomie XIX i XX wieku przez Roberta Kliendiensta – właściciela fabryki włókienniczej "Wilanów".
Fabrykancka willa – ul. Warszawska 10 - Zbudowana na początku XX wieku przez Dawida Bornsteina – właściciela Tomaszowskiej fabryki Wyrobów Sukiennych.

Edukacja

Szkoły podstawowe

Szkoła Podst. nr 1 im. Aleksandra Kamińskiego
Szkoła Podst. nr 6
Szkoła Podst. nr 7
Szkoła Podst. nr 10
Szkoła Podst. nr 11
Szkoła Podst. nr 12 im. Jana Pawła II
Szkoła Podst. nr 13
Szkoła Podst. nr 14
Szkoła Podst. w Wiadernie (dawniej nr 15)

Gimnazja

Gimnazjum nr 1
Gimnazjum nr 2
Gimnazjum nr 3 im. Józefa Piłsudskiego
Gimnazjum nr 4
Gimnazjum nr 5
Gimnazjum nr 6 im. Jana Twardowskiego
Gimnazjum nr 7
Gimnazjum nr 8

Szkoły Ponadgimnazialne

I LO im. Jarosława Dąbrowskiego
II LO im. Stefana Żeromskiego
III LO im Stanisława Hojnowskiego (dawny "Chemik")
ZSP nr 1 "Mechanik" im Tadeusza Kościuszki
ZSP nr 2 "Gastronomik"
ZSP nr 3 "Samochodówka" im. Jana Pawła II
ZPSZiO "Budowlanka" (powstały w 2003 na skutek połączenia ZSP nr 4 "Budowlanka" i 5 "Przeskok")
ZSP nr 6 "Włókiennik"

Wyższe uczelnie

Filia Uniwersytetu Łódzkiego w Tomaszowie Mazowieckim
Filia Politechniki Radomskej
Filia [Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości]

Gospodarka

Ośrodek usługowy i przemysłowy. Duży ośrodek przemysłu włókienniczego, ceramicznego, maszynowego, odzieżowego, metalowego i skórzanego.

Transport

Znaczący węzeł drogowy i kolejowy.

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

8 (planowana S8) kierunek Suwałki – Warszawa – Tomaszów Mazowiecki – Wrocław – Kudowa-Zdrój
48 kierunek Kozienice – Dęblin – Kock
713 kierunek Łódź – Tomaszów Mazowiecki – Januszewice koło Opoczna

Linie kolejowe łączą Tomaszów Mazowiecki bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

Tomaszów Mazowiecki – Koluszki – Łowicz – Poznań
Tomaszów Mazowiecki – Kraków – Zakopane
Tomaszów Mazowiecki – Radom
Tomaszów Mazowiecki – Łódź
Tomaszów Mazowiecki - Spała (linia uruchamiana okazyjnie)

Sport

W Tomaszowie istnieje kilka klubów sportowych. Najważniejsze z nich to:

Lechia Tomaszów Mazowiecki (piłka nożna, w sezonie 2006/2007 gra w klasie okręgowej)
Tomaszowski Klub Sportowy (piłka nożna, w sezonie 2006/2007 beniaminek A-klasy)
MUKS Tomaszów Mazowiecki (piłka nożna kobiet, w sezonie 2006/2007 gra w I lidze, grupie zachodniej)
Pilica Tomaszów Mazowiecki (kręglarstwo, łyżwiarstwo szybkie)
MUKS Wiking Tomaszów Mazowiecki (siatkówka, III liga seniorów i rozgrywki wszystkich kategorii młodzieżowych chłopców, pływanie, kajakarstwo)
MUKS Dargfil Ceramika Paradyż (dawniej Desperado) (piłka nożna, piłka siatkowa)
UKS Victoria (piłka ręczna dziewcząt i chłopców)