Wolna encyklopedia
Trebusz (trebuszet, trebuczet, trabutium, frondibola, perier, bleide, tribock, petraria) - barobalistyczna machina miotająca, wykorzystująca zasadę dźwigni, miotająca pociski stromotorowo i charakteryzujące się niemal stuprocentową celnością.
Trebusz oryginalnie był machiną wykorzystującą przeciwwagę stałą, zamocowaną na krótszym ramieniu dźwigni. Na jednym krańcu belki umocowany był pojemnik z kamieniami, ołowiem. Na drugim krańcu usytuowana była pętla, do której wkładano pociski. Następnie całe ramię ściągane było ku dołowi przy pomocy lin (w stronę specjalnie wykopanego dołu) i przymocowywane do ziemi. Po zwolnieniu zaczepu ramię i zwolniona pętla nabierały rozpędu i miotały pociski. Używany już w starożytności, charakteryzował się bardzo dużą celnością, przy ograniczonym zasięgu.
Nazwa trebusz stosowana jest jednak powszechnie i nie do końca precyzyjnie także dla machin z przeciwwagą ruchomą (właściwa nazwa biffa). Machiny te miały większy zasięg, jednak mniejszą celność. Według niektórych autorów, używane były już w starożytnym Rzymie i Chinach, jednak przede wszystkim używano ich powszechnie w całej Europie w okresie średniowiecza. Stosowane były przez Słowian Wschodnich w walkach z Duńczykami w XII wieku, m.in. w obronie Wołogoszczy w 1184 celny ostrzał uniemożliwił w ogóle lądowanie wroga.
Ewolucyjnym połączeniem obu rodzajów machin było tripantium (blida), posiadające przeciwwagę stałą i ruchomą, opracowane w średniowieczu. Miało ono wysoką celność i zasięg większy, niż trebusz ze stałą przeciwwagą.
Jedna z największych w Europie, działająca, rekonstrukcja trebusza znajduje się przy zamku w Chudowie.
Źródła
- Robert M. Jurga.: Machiny wojenne, Donjon/Pelta, Kraków-Warszawa 1995, ISBN 83-86489-03-0, ISBN 83-85314-04-0
