Wolna encyklopedia

Uniwersytet "Albertyna" (Albertina), kartka pocztowa, XIX wiek
Stary Uniwersytet i katedra, przed 1944

Spis treści

Uniwersytet "Albertyna" (Albertina) (niem. Albertus-Universität Königsberg) – uniwersytet w Królewcu istniejący w latach 1544-1945. Jedyny uniwersytet w Księstwie Pruskim i drugi w I Rzeczypospolitej (po Akademii Krakowskiej). Po oderwaniu się Prus od Polski w 1657, Albertyna pozostała największym ośrodkiem akademickim w Prusach Wschodnich do końca ich istnienia. Obecnie do tradycji Albertyny odwołuje się Rosyjski Państwowy Uniwersytet im. Immanuela Kanta w Kaliningradzie.

Powstanie uniwersytetu

Uniwersytet Królewiecki zawdzięcza swą nazwę Albrechtowi Hohenzollernowi – pierwszemu władcy Prus Książęcych. Celem, jaki stawiał książę Albrecht przed uniwersytetem, było szerzenie "czystej ewangelii" wewnątrz księstwa i w całej Rzeczypospolitej, dostarczenie państwu kadry urzędniczej, nauczycieli, lekarzy oraz ogólne szerzenie oświaty i kultury humanistycznej.

W 1539 r. książę polecił stanom pruskim znalezienie funduszy na utrzymanie szkoły. Brano pod uwagę kilka lokalizacji: Nidzica, Zalewo, Welawa. Ostatecznie w 1542 założono w Królewcu (Knipawie) szkołę partykularną, która miała przygotowywać uczniów do studiów uniwersyteckich. Już w lipcu 1544 Albrecht rozesłał do kilku państw (w tym Polski, Danii, Szwecji i do krajów niemieckich) proklamację powstania uniwersytetu. 17 sierpnia nastąpiło poświęcenie uczelni i objęcie rządów przez pierwszego rektora Georgiusa Sabinusa. Sabinus był dwukrotnie rektorem Albertyny. Dotychczasowa szkoła partykularna została przekształcona w pedagogium, a jej zamknięcie nastąpiło w 1617 r.

Albrecht zapowiedział, że uczelnia będzie nadawała stopnie naukowe, ale nie posiadała ona odpowiedniego przywileju ani od Stolicy Apostolskiej (papież nie widział interesu w popieraniu protestanckiego uniwersytetu), ani od cesarza Niemiec (Albrecht po sekularyzacji zakonu krzyżackiego został w Niemczech banitą). Uniwersytet powstał dzięki królowi Polski Zygmuntowi Augustowi, który w 1560 r. obdarzył go takimi samymi przywilejami, jakie posiadała Akademia Krakowska.

Polacy na uczelni

Wśród pierwszych profesorów uczelni byli: Abraham Kulwieć – wykładowca greki i hebrajskiego, Stanisław Rafajłowicz – wykładowca teologii (nie znał niemieckiego, wykłady odbywały się po łacinie). Wśród pierwszych studiujących tu znanych Polaków byli: Bieniasz Budny, Erazm Gliczner, Marcin Kwiatkowski, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski, Andrzej Kochanowski, Jan i Jakub Niemojewscy i Stanisław Sarnicki. Astronomią zajmował się m.in. Polak Maciej Menius, profesor matematyki w gdańskim gimnazjum, który w Królewcu wydał w 1584 książkę Themata de circulis Spherae Materialis. Wykładał tu także luterański teolog Hieronim Malecki[1]. Przez 24 lata rektorem uczelni był Celestyn Myślenta.

Jednym z ważniejszych celów uczelni było kształcenie duchownych protestanckich; od 1728 istniało tam ewangelickie "Seminarium Polskie"[2], które działało aż do lat 30. XX w. i wykształciło wielu pastorów, zasłużonych dla krzewienia oświaty i kultury polskiej na Mazurach, m.in. Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza i Gustawa Gizewiusza. Działali tam m. in. Jerzy Olech, Marcin Gregor, Herman Pełka, August Grzybowski.

Rektorzy

Georgius Sabinus 1544-1547
Christoph Jonas 1548 (prawnik)
Johannes Brettschneider 1549 (prof. medycyny)
Georgius Sabinus 1552-1553
Celestyn Myślenta 1628
Celestyn Myślenta 1632
Celestyn Myślenta 1636
Celestyn Myślenta 1640
Celestyn Myślenta 1644
Celestyn Myślenta 1648
Celestyn Myślenta 1652
Simon Dach 1656-1657
Immanuel Kant 1786
Immanuel Kant 1788
Wilhelm Georg Remer 1812 (witał Napoleona)
Ferdinand Lindemann 1892-1893
Götz von Selle ostatni rektor

Profesorowie

Słynni absolwenci

Studenci

Przypisy

  1. ↑ Jerzy Duda, "Albertina" na znaczkach i kartach pocztowych
  2. ↑ Grygier, T (1957): Seminarium polskie w Królewcu (Das polnische Seminar in Königsberg), in: Komunikaty Mazursko-Warminskie (Olsztyn) Nr. 3, S. 129-141.

Bibliografia

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Uniwersytet Albertyna w Królewcu
Źródło: „haslo,Uniwersytet_Albertyna_w_Kr%C3%B3lewcu”