Wolna encyklopedia

Współrzędne: 54°35' N 16°51' E54.5833333 16.85 (Ustka)

Ustka
Ustka nocą
Herb Ustki Flaga Ustki
Województwo	pomorskie
Powiat	słupski
Gmina  - rodzaj	Ustka miejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	1935
Burmistrz	Jan Olech
Powierzchnia	10,19 km²
Położenie	54° 35' N 16° 51' E
Wysokość	ok 3 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość	16 106 1580,6 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	59
Kod pocztowy	76-270
Tablice rejestracyjne	GSL
Położenie na mapie Polski Ustka
TERC10 (TERYT)	2212011
SIMC10	0977427
Miasta partnerskie	Grafika:Flag of Poland.svg Bielsko-Biała Grafika:Flag of the Netherlands.svg Enkhuizen Kappeln Grafika:Flag of Poland.svg Słupsk Palanga Pionierskij
Urząd miejski3 ul.  ks.kard.St.Wyszyńskiego  3 76-270 Ustka tel. 59 815-43-03; faks 59 815-29-00 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Ustka (kasz. Ùskô, niem. Stolpmünde) – miasto w Polsce, na północno-zachodnim krańcu województwa pomorskiego, w powiecie słupskim.

Ustka jest położona u ujścia rzeki Słupii do Morza Bałtyckiego. Jest miastem portowym, kąpieliskiem morskim oraz uzdrowiskiem. Miasto graniczy z gminą Ustka.

Spis treści 1 Geografia 2 Demografia 3 Historia 4 Architektura 4.1 Zabytki 4.2 Pomniki i miejsca pamięci narodowej 5 Galeria zdjęć 6 Gospodarka 7 Kultura 8 Oświata 9 Sport 10 Komunikacja 10.1 Kolej 11 Miasta partnerskie 12 Zobacz też 13 Linki zewnętrzne

Geografia

W okresie powojennej polskiej administracji, w latach 1950-1975 należała do województwa koszalińskiego, a w latach 1975-1998 – do województwa słupskiego.

Od 13 lipca 2003 Ustkę i Słupsk łączy porozumienie zwane dwumiastem. Oba miasta są połączone komunikacją kolejową i autobusową.

Według danych z 31 grudnia 2007 ¹, miasto miało 16 106 mieszkańców. Ma powierzchnię 10,19 km², z czego 46% stanowią lasy, a 11% – użytki rolne. Ustka skupia 0,44% powierzchni powiatu słupskiego oraz 17,6% jego ludności.

W Ustce zlokalizowane jest Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej, będące głównym ośrodkiem szkoleniowym Marynarki Wojennej.

Układ miejski tworzy: 88 ulic, 2 place (Dąbrowskiego, Wolności) oraz 2 trakty (Promenada Nadmorska, Bulwar Portowy). Dodatkowe dzielnice miasta: Grabienko, Mokrzyca, Ustka-Leśniczówka.

Demografia

• 1960: 6 100
• 1970: 9 500
• 1975: 12 400
• 1980: 15 200
• 2001: 17 100
• 2004: 16 308

Historia

Z umowy słupskich radnych ze Święcami z 1337 pochodzi informacja o istnieniu warowni w miejscu ujścia Słupi. Warownia w Ustce jest grodziskiem "quondam castrum", w umowie jest to miejsce określone jako:

...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...

...jak również cały i niepodzielny port Ustka, położony po obu stronach rzeki Słupi...

Od XIII wieku na tereny te napływali niemieccy kolonizatorzy. Liczba ludności coraz szybciej wzrasta. Kościół w Ustce, która już teraz ma inną nazwę – Stolpmünde, jest budowany z kościołem w Grabnie – w 1356. Zbudowany z drewna kościół pw. św. Mikołaja stał na podwyższeniu, prawdopodobnie w środku starego grodziska słowiańskiego. Był wykorzystywany jako znak nawigacyjny; dzienny i nocny.

Wizytacje szkół przynoszą pierwsze informacje o szkole w Ustce z 28 lipca 1590 i z 1729.

W 1590 wzmiankowano, że mieszkańcy Ustki zajmują się intensywnie także rybołówstwem.

Do portu w Ustce 2 listopada 1626 wkroczyły szwedzkie wojska, rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia. Obroty portu spadły. Zmniejszyła się też liczba mieszkańców.

Dodatkowo do klęsk związanych z wojną w 1644 Ustkę strawił pożar; ocalało 15 domów i kościół.

W 1648 traktat pokojowy i dodatkowe uzgodnienia w 1653 przyporządkowały wschodnią część Pomorza Zachodniego, a więc i Ustkę, pod zwierzchnictwo Brandenburgii.

W XVIII wieku nieliczne statki rozładowywane były na redzie.

W 1794 Ustka liczyła około 700 mieszkańców.

Nowa wojna wywołana przez Napoleona powoduje, że "Wielka Armia" zajmuje Pomorze Zachodnie na przełomie 1806/07. Port w Ustce był blokowany.

Budowa kolei (początek XX wieku) wąsko- i szerokotorowej dokonała przyspieszenia w rozwoju gospodarczym portu jak również całego regionu. Liczba ludności Ustki w 1818 wynosi 477 a w 1941 wynosiła 5051.

Pierwsze, wcale niemałe inwestycje infrastruktury wypoczynkowej zostały podjęte przez gminę miejską w 1911. Projekt wzorował się na łazienkach w Sopocie. Od tego czasu jest nieprzerwany przyrost realizacji tych inwestycji.

W 1904 latarnia morska w Ustce emitowała światło białe przerywane. Dodatkowo od 1913 na wschodnim falochronie pracowała syrena przeciwmgłowa.

W 1888 był konsekrowany nowy kościół.

Od września 1939 i od czerwca 1941 obowiązywały na pewien czas obostrzenia dla cywilnego ruchu statków.

Od 1942 była w niewielkim stopniu rozbudowywana stocznia.

W Ustce do połowy 1944 było ok. 230 więźniów.

194] dla Ustki w szczególności (ze względu na port, który dawał możliwość ucieczki przed frontem) rozpoczął się zgromadzeniem dużej liczby uchodźców. Panowała szczególnie ostra zima, brakowało kwater i żywności.

Żołnierze niemieccy skapitulowali po niewielkiej wymianie ognia z oddziałem Armii Czerwonej 9 marca 1945. Została w mieście utworzona komendantura, która utworzyła niemiecką, pomocniczą administrację z niemieckim burmistrzem. Zaczęli zjeżdżać się polscy osiedleńcy. Pierwsza polska władza, Zarząd Miejski, rozpoczął urzędowanie 11 maja 1945.

Od czerwca 1945 były uruchamiane: kolej, poczta, gazownia.

Architektura

Zabytki

• Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Mikołaja w Ustce – skwer (cmentarz przykościelny) bo sam kościół został rozebrany w 1889
• kościół pw. Najświętszego Zbawiciela
  • wybudowany został w latach 1885-1888, w stylu neogotyckim, wzniesiony pierwotnie za wsią, na pustej wydmie, we wnętrzu świątyni na uwagę zasługują:
    • protestanckie empory
    • krucyfiks z 1752 (przeniesiony ze starego kościóła pw. św. Mikołaja)
    • witraż z wyobrażeniem Chrystusa ratującego św. Piotra z morskich fal (dzieło nowoczesne)
    • organy z manufaktury Völknera w Duninowie
    • dwa XVII-wieczne obrazy – na pierwszym przedstawiono rodzinę Kalffów u stóp Chrystusowego Krzyża (ufundowany w intencji duszy syna tej rodziny, który zginął na morzu w 1674), drugi zaś przedstawia Ukrzyżowanie (ufundowany w 1652)
• domki rybackie i kamieniczki z XIX/XX wieku
• Warownia w ujściu Słupi znana jako Zaułek Kapitański
• Port Ustka – niewielka przystań (żeglarstwo) morska w ujściu rzeki Słupi, mająca charakter portu. Ów port morski posiada wszystkie rodzaje konstrukcji dla obsługi statków o niewielkich wymiarach.
  • miejsce po kościele pw. św. Mikołaja stojącym w tym miejscu w latach 1356-1889, mały plac otoczony jest kamienicami, które niegdyś należały do kapitanów statków (stąd nazwa Kapitański Zaułek), w miejscu dawnego kościoła, który prawdopodobnie pełnił również funkcję latarni morskiej położono kamień młyński, rosną tu również stare lipy
• latarnia morska w Ustce
  • wybudowana w 1892 z czerwonej cegły u nasady wschodniego falochronu, posiada ośmiokątną wieżę o wysokości 21,5 m, wysyła światło na odległość prawie 30km, zastąpiła światło latarni wciąganej od 1871 na maszt stacji pilotów
• molo
  • falochron wcinający się w morze na około 100 m, w Ustce istnieje również tzw. III molo będące pozostałością po niedokończonych planach niemieckich sprzed II wojny światowej, kiedy to miano utworzyć z miasta drugą Gdynię, między trzecim molem a dzisiejszym portem planowano powstanie dwóch basenów dla wielkich statków
• dzielnica willowa
  • usytuowana zaraz za promenadą i rozciągająca się w głąb śródmieścia, na uwagę zasługują:
    • willa Red z 1890, styl wilhelmański, z wysoką wieżą i tarasem widokowym
    • Dom Pracy Twórczej z 1890, styl szwajcarski, o konstrukcji ryglowej z czterokondygnacyjną wieżą
• Baza Ratowników Morskich
  • tzw. czerwona szopa, powstała w 1867 ze względu na ówczesne liczne wypadki statków, zwłaszcza w rejonie Ustki, budynek wieńczy godło ratownicze – maltański krzyż
• Zakład Przyrodoleczniczy
  • zbudowany w 1912 w celu leczenia chorób układu oddechowego, układu krążenia, przemiany materii i reumatyzmu; budynek wzniesiono w miejscu gdzie w 1877 zbudowano pierwsze usteckie łazienki parowe, do łazienek tłoczono morską wodę, którą podgrzewano i wykorzystywano do kąpieli leczniczych
• promenada nadmorska
  • jej historia sięga 1875, kiedy założono tu park z alejami spacerowymi, w spacerach i śniadaniach na promenadzie lubował się książę Otto von Bismarck; obecnie ustecka promenada poddawana jest rewitalizacji
• zabudowa związana z obsługą letników (pensjonaty, restauracje)

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

• pomnik Fryderyka Chopina w parku nadmorskim, przedstawia postać kompozytora kierującego się w stronę morza. Odsłonięty został 23 czerwca 1979, jego autorką jest Ludwika Nitschowa (twórczyni warszawskiej syrenki)
• "Umierający wojownik" pomnik autorstwa Josefa Thoraka ku czci 76 mieszkańców Ustki poległych w czasie I wojny światowej, odsłonięty 22 stycznia 1922, przedstawia nagiego, upadającego, rannego wojownika dźwigającego tarczę, na której po raz pierwszy uwieczniono herb Ustki
• pomnik matki czekającej na powrót syna z morza. Został odsłonięty w 2002 roku pomiędzy Latarnią Nadmorską a Kapitanatem Portu w Ustce, przedstawia kobietę zwróconą twarzą do portu.

Galeria zdjęć

Gospodarka

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Najwięcej mieszkańców Ustki zatrudnionych jest w sektorze publicznym – opieka zdrowotna, szkoły podstawowe i średniego szczebla, urzędy administracji samorządowej, morskiej i specjalnej oraz jednostki garnizonu wojskowego. Ogółem w sektorze gospodarki narodowej w 2002 pracowało 3.308 osób (w tym administracja publiczna 166 osób, edukacja – 505 osób, ochrona zdrowia i opieka społeczna – 518 osób, pozostała działalność komunalna – 72 osoby, hotele i restauracje – 162 osoby, handel i naprawy 324 osoby, przemysł – 1175)^{[potrzebne źródło]}.

Na terenie miasta na koniec 2003 zarejestrowanych było 2122 osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą – głównie zakłady prywatne takie jak sklepy, zakłady produkcyjne, usługowe, rzemieślnicze oraz ośrodki wczasowo-wypoczynkowe, punkty gastronomiczne i handlowe. Ogółem w mieście jest ponad 17.000 miejsc noclegowych. Cały sektor noclegowo-gastronomiczny zatrudnia około 3000 osób z Ustki i okolic.^{[potrzebne źródło]}

Drugą istotną gałęzią gospodarki w Ustce jest rybołówstwo^{[potrzebne źródło]}. Ustecki port jest największym portem rybackim na wybrzeżu polskim^{[potrzebne źródło]}. Na 30 kwietnia 2004 zacumowanych w nim było 117 kutrów i łodzi rybackich. Na terenie miasta zlokalizowane są także firmy branżowo związane z rybołówstwem – zakłady mechaniczne i elektromechaniczne, sieciarnie. Ważnym elementem całego sektora są przetwórnie ryb. W całym sektorze gospodarki morskiej jest zatrudnionych około 3.500 osób z Ustki i okolic^{[potrzebne źródło]}. Dawne duże przedsiębiorstwa państwowe zatrudniające w czasach PRL po kilka tysięcy osób albo zbankrutowały (Stocznia Ustka SA), albo zostały sprywatyzowane. Na terenie dawnej stoczni zlokalizowane są nieduże prywatne spółki branżowo związane z rybołówstwem lub przemysłem okrętowym (prywatna Stocznia Ustka Sp. z o.o. zatrudniająca kilkadziesiąt osób^{[potrzebne źródło]}, gdzie budowane są plastikowe łodzie ratunkowe). Działalność ta jest jednak zanikająca i przewiduje się w przyszłości turystyczno-rekreacyjny charakter dawnych terenów przemysłowych. Teren drugiego największego państwowego przedsiębiorstwa PPiUR "Korab" został sprzedany i obecnie działają tam przedsiębiorstwa z branży turystyczno-noclegowej (osiedle deweloperskie przy ul. Na Wydmie), pensjonaty. W innej jego części zlokalizowano pierwszą na polskim wybrzeżu aukcję rybną, sieciarnię (firma duńska) oraz usługi.

Kultura

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Najważniejszymi instytucjami kultury w Ustce są:

• Bałtycka Galeria Sztuki
• Muzeum Ziemi Usteckiej
• Muzeum Chleba
• Dom Kultury
• Kino "Delfin"
• Biblioteka Miejska

Dużą rolę odgrywa działalność stowarzyszeń, towarzystw i związków twórczych takich jak:

• Towarzystwo Przyjaciół Ustki
• Stowarzyszenie "Domino"
• Stowarzyszenie Prywatnych Inicjatyw W Mieście Ustka
• Stowarzyszenie Rozwoju I Promocji Ustki
• Przyjaźni I Współpracy Miast Enkhuizen – Ustka
• Pomocy Dzieciom "Przystań"
• Przyjaciół Domu Dziecka "Patron"
• Związek Stowarzyszeń Usteckich
• Zrzeszenie Kaszubsko – Pomorskie
• Usteckie Forum Turystyczne
• Stowarzyszenie "Bene Vita"
• Niezależne Forum Samorządowe Ziemi Usteckiej
• Lokalna Organizacja Turystyczna Ustka

Cykliczne imprezy kulturalno-rekreacyjne:

• Ustecki – Ogólnopolski Festiwal Sztucznych Ogni,
• Nadbałtycki Festiwal Piosenki Dziecięcej "O Bursztynowe Słoneczko",
• Mistrzostwa Polski w Beach Soccer,
• Impreza żeglarska "Cała naprzód"
• "Bielsko Biała i Beskidy w Ustce"
• Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu "Złoto Bałtyku",
• 14 sierpnia – Święto Miasta, czyli "Festyn Bałtycki"

Oświata

Szkoły podstawowe:

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. kpt. Leonida Teligi,
• Szkoła Podstawowa nr 2 im. kmdra Bolesława Romanowskiego,

Gimnazja:

• Gimnazjum im. gen. Mariusza Zaruskiego,
• Społeczne Gimnazjum Usteckiego Towarzystwa Oświatowego,

Szkoły ponadgimnazjalne:

• Zespół Szkół Technicznych:
  • Technikum,
  • Technikum Uzupełniające dla Dorosłych,
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa,
• Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Mikołaja Kopernika:
  • Liceum Ogólnokształcące,
  • Liceum dla Dorosłych,

Szkoły wyższe:

• Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte,

Towarzystwa oświatowe:

• Usteckie Towarzystwo Oświatowe,

Sport

Kluby sportowe działające w mieście:

• Klub Sportowy "Jantar Ustka"
• Lekkoatletyczny Klub Sportowy "Jantar Ustka"
• Miejski Uczniowski Klub Sportowy "Żaki Ustka"
• Uczniowski Klub Sportowy "OPTY"
• Międzyszkolny Klub Karate "Kyokushin" w Ustce
• Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe "STS Ustka"
• Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej "Szczypiorniak Ustka"
• Klub Sportowy "Flota"
• Stowarzyszenie "Yacht Klub Ustka"

Usteccy sportowcy:

• Barbara Madejczyk
• Agnieszka Pogroszewska
• Natasza Caban
• Piotr Drwal
• Zbigniew Czechowski
• Grzegorz Rybak
• Tomasz Iwan
• Marian Nikodemski
• Wiesław Rudnicki

Komunikacja

Kolej

Ustka stanowiła niegdyś węzeł kolejowy skąd odchodziły linie kolejowe:

• Piła Główna – Ustka
• Sławno – Ustka
• Komnino – Ustka

W tej chwili istnieje tylko linia kolejowa Piła Główna – Ustka, pozostałe dwie zostały rozebrane, a na terenie miasta znajdują się dwa czynne przystanki kolejowe: Ustka oraz Mokrzyca (od 10 czerwca 1996 kiedy to włączono Mokrzycę do granic administracyjnych miasta).

Miasta partnerskie

• Grafika:Flag of Poland.svg Bielsko-Biała
• Grafika:Flag of the Netherlands.svg Enkhuizen (Holandia)
• Kappeln (Niemcy)
• Grafika:Flag of Poland.svg Słupsk
• Palanga (Litwa)
• Pionierskij (obwód kaliningradzki)

Zobacz też

• Latarnia Morska Ustka
• Molo w Ustce

Linki zewnętrzne

• Strona miasta
• Galeria Ustki
• Galeria starówki
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Gmina Ustka Siedziba gminy: miasto Ustka Wsie sołeckie Charnowo • Dębina • Duninowo • Gąbino • Grabno • Lędowo • Machowinko • Machowino • Możdżanowo • Niestkowo • Objazda • Pęplino • Przewłoka • Rowy • Starkowo • Wodnica • Wytowno • Zaleskie Miejscowości niesołeckie Bałamątek • Dalimierz Przewłocki • Dominek • Duninowo-Kolonia • Duninówko • Gąbino-Kolonia • Golęcino • Krężołki • Lędowo-Osiedle • Machowino-Kolonia Wschodnia • Machowino-Kolonia Zachodnia • Masłowo • Mącznik • Modlinek • Modła • Niestkowo-Kolonia • Objazda-Kolonia • Orzechowo • Osieki Słupskie • Owczary • Pęplin • Pęplinko • Pęplino-Kolonia • Poddąbie • Przewłoczki • Redwanki • Rówek • Smużki • Starkowo-Kolonia • Wodnica-Kolonia • Wytowno-Kolonia • Zabłocie • Zapadłe • Zalesin • Zimowiska • Żabiniec

p • d • e Powiat słupski Miasta Kępice • Ustka Gminy miejskie Ustka Gminy miejsko-wiejskie Kępice Gminy wiejskie Damnica • Dębnica Kaszubska • Główczyce • Kobylnica • Potęgowo • Słupsk • Smołdzino • Ustka