Wolna encyklopedia

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Władysław Raczkiewicz
28 stycznia 1885 – 6 czerwca 1947
Partia polityczna	bezpartyjny
Poprzednik	Ignacy Mościcki
Okres urzędowania	od 30 września 1939 do 6 czerwca 1947
Następca	August Zaleski
Pierwsza Dama	Jadwiga Raczkiewicz

Marszałek Senatu RP
Okres urzędowania	od 9 grudnia 1930 do 3 października 1935
Poprzednik	Julian Szymański
Następca	Aleksander Prystor

Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny i wojskowy, uczestnik I wojny światowej i walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925-1926, 1935-1936), senator (z list BBWR) i marszałek Senatu III kadencji (1930-1935), wojewoda nowogródzki (1921-1924), wileński (1926-1931), krakowski (1935), pomorski (1936-1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934-1939), Prezydent RP na Uchodźstwie (1939-1947).

Spis treści 1 Młodość i wykształcenie 2 I wojna światowa 3 Działalność polityczna w II RP 4 Prezydent RP 5 Prezydent RP na uchodźstwie 6 Przypisy 7 Zobacz też 8 Linki zewnętrzne

Młodość i wykształcenie

Był synem Józefa sędziego i Ludwiki z Łukaszewiczów. W 1903 ukończył gimnazjum w Twerze. Studiował następnie prawo i matematykę na Uniwersytecie Petersburskim. Działał w jawnych i konspiracyjnych organizacjach młodzieżowych: nielegalnej Organizacji Młodzieży Narodowej i Związku Młodzieży Polskiej "Zet". By uciec przed represjami politycznymi przeniósł się do Dorpatu, gdzie w 1911 ukończył miejscowy uniwersytet^[1].

Z wykształcenia prawnik, przed I wojną światową pracował jako adwokat w Mińsku.

I wojna światowa

W czasie wojny służył w armii rosyjskiej w stopniu chorążego (najniższy stopień oficerski w armii rosyjskiej). Po rewolucji lutowej organizował jednostki polskie w Rosji. ^[2]W 1917 należał do organizatorów Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol), którego został przewodniczącym na I Ogólnym Zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogradzie w dniach 8 – 22 czerwca 1917. Był przedstawicielem nurtu związanego z endecją i zwolennikiem tworzenia polskich sił zbrojnych na terenie Rosji. W 1918 był prezesem Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej z siedzibą w Kijowie. Został kierownikiem Wydziału Wojskowego powstałego w Warszawie Komitetu Obrony Kresów Wschodnich. Walczył jako porucznik w Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Powołany na stanowisko zastępcy komisarza generalnego Ziem Wschodnich. ^[3]W 1918 brał udział w obronie Mińska przed bolszewikami, w 1920 dowodził ochotniczym oddziałem kresowym walczącym o Wilno.

Działalność polityczna w II RP

W listopadzie 1920 mianowany szefem Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych. Od grudnia 1920 do czerwca 1921 delegat przy rządzie Litwy Środkowej w Wilnie. Od czerwca do listopada 1921 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Wincentego Witosa. Od października 1921 do sierpnia 1924 był wojewodą nowogródzkim. Od sierpnia 1924 do maja 1925 delegat rządu w Wilnie. Od czerwca 1925 do maja 1926 był ponownie ministrem spraw wewnętrznych. Po przewrocie majowym był od maja 1926 do grudnia 1930 wojewodą wileńskim. Od listopada 1930 był senatorem z listy BBWR. Od grudnia 1930 marszałek Senatu. Od października 1935 do czerwca 1936 minister spraw wewnętrznych. Od lipca 1936 był wojewodą pomorskim. Był członkiem tzw. grupy zamkowej prezydenta Ignacego Mościckiego. ^[4]

Początkowo zbliżony do endecji, w latach trzydziestych XX wieku związał się z sanacją. Od 1934 prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy.

12 września 1939 rząd powierzył mu misję zorganizowania w Stanach Zjednoczonych pomocy tamtejszej Polonii dla ludności okupowanego kraju. 17 września przekroczył granicę rumuńską w Kutach. 27 września znalazł się w Paryżu. ^[5]

Prezydent RP

Po klęsce wrześniowej na podstawie artykułu 13 i 24 Konstytucji kwietniowej z 1935^[6] mianowany następcą na stanowisku prezydenta przez Ignacego Mościckiego; objął urząd 30 września 1939. W 1939 zrezygnował z części uprawnień prezydenckich na rzecz premiera rządu^[7] (tzw. umowa paryska).

Na początku grudnia 1939 wraz z cały rządem przeniósł się do Angers. Opuścił Francję jeszcze przed kapitulacją i udał się do Wielkiej Brytanii. Po przybyciu kuriera z okupowanego kraju Jana Karskiego, na prośbę żydowskiego podziemia wystosował 18 grudnia 1942 dramatyczny list do papieża Piusa XII, błagając go o publiczną obronę mordowanych Polaków i Żydów. ^[8]

Przeciwny układowi Sikorski-Majski z 30 VII 1941, zagroził ustąpieniem z urzędu. Pod presją Anglików odwołał ze stanowiska Naczelnego Wodza generała Kazimierza Sosnkowskiego wobec jego nieprzejednanej postawy w sprawie granic wschodnich.

Prezydent RP na uchodźstwie

Wbrew wcześniej dokonanym ustaleniom, przed śmiercią w swoim politycznym testamencie następcą mianował Augusta Zaleskiego. Odrzucenie uzgodnionego wcześniej kandydata, Tomasza Arciszewskiego z PPS, doprowadziło do secesji tej partii z rządu i spowodowało długotrwałe rozbicie emigracji polskiej w okresie powojennym, gdy wszystkie rządy koalicyjne odmówiły uznania polskim władzom wychodźczym na rzecz prokomunistycznego rządu w Warszawie.

Zmarł 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii. Pochowany został na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii, gdzie spoczął obok generała Władysława Sikorskiego.

Przypisy

Zobacz też

• historia Polski

Linki zewnętrzne

• List Władysława Raczkiewicza do Ignacego Paderewskiego o powstaniu rządu emigracyjnego z dnia 30 IX 1939 roku
• Dekret prezydenta Władysława Raczkiewicza o tymczasowej organizacji władz na ziemiach polskich z 1 IX 1942 roku