Wolna encyklopedia

Historia Włoch
Chronologia
Państwa historyczne w Italii
Italia
Republika rzymska
Cesarstwo rzymskie
Królestwo Longobardów
Państwo środkowofrankijskie
Włochy w średniowieczu
Włochy w XVI wieku
Włochy w XVII wieku
Włochy w XVIII wieku
Włochy w XIX wieku
Zjednoczenie Włoch
Zjednoczone Królestwo Włoch
Faszyzm włoski
Włochy w czasie II wojny światowej
Włochy w XX wieku

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Włochy w czasie II wojny światowej były jednym z agresorów i do 8 września 1943 oficjalnym sojusznikiem III Rzeszy. Faszystowskie państwo było uznawane przez aliantów jako jedno z głównych przeciwników, będące głównym obok Rzeszy i Japonii państwem Osi. Do wojny włączyły się 10 czerwca 1940.

Wojna zakończyła się dla Włoch klęską i zniszczeniem kraju. Wojskom nie udało się podbić Północno-Wschodniej Afryki i Bliskiego Wschodu, a Bałkany zdobyto tylko dzięki pomocy Niemiec.

Klęski militarne w Afryce doprowadziły do lądowania Sprzymierzonych na Sycylii. To pociągnęło za sobą poważne skutki: zamach stanu, rozejm z aliantami a potem przejście na ich stronę, podział kraju i wojnę domową. Kraj został zniszczony przez walki trwające tam do 2 maja 1945.

Spis treści 1 Sytuacja polityczna Włoch przed i na początku II wojny światowej 1.1 Pakt stalowy 1.2 Początek II wojny światowej 1.3 Plany i przygotowania 2 Włączenie się do wojny 10.06.1940 - 24.06.1940 2.1 Reakcja społeczeństwa 3 Udział w wojnie 24.06.1940-08.09.1943 3.1 Afryka 3.2 Pierwsze walki 3.2.1 Atak na Egipt 3.3 Bałkany 3.4 Front wschodni 3.5 Morze Śródziemne 3.6 Lądowanie aliantów we Włoszech 3.7 Kapitulacja Włoch 4 Polityka okupacyjna 4.1 Francja 4.2 Grecja 4.3 Jugosławia 4.4 Poczta wojskowa 5 Front włoski 1943-1945 5.1 Utworzenie Włoskiej Republiki Socjalnej 5.2 Żmudna kampania w górach 5.3 Bitwa o Monte Cassino 5.4 Operacja Shingle 5.5 Wyzwolenie Rzymu 5.6 Północne Włochy 5.7 Zabicie Mussoliniego, kapitulacja Niemców 6 Używany sprzęt 6.1 Broń strzelecka 6.2 Pojazdy 6.3 Samoloty 6.4 Okręty wojenne 7 Skutki 8 Najważniejsze operacje i bitwy z udziałem włoskich żołnierzy w czasie II wojny światowej 8.1 Afryka Północna 8.2 Afryka Wschodnia 8.3 Bałkany 8.4 Front wschodni 8.5 Kampania włoska 8.6 Morze Śródziemne 9 Zobacz też 10 Linki zewnętrzne 11 Bibliografia 12 Przypisy

Sytuacja polityczna Włoch przed i na początku II wojny światowej

Królestwo Włoch od 17 lat było rządzone przez faszystów. W tym czasie wyrosło na znaczące, europejskie mocarstwo. Głównym partnerem handlowym, politycznym i militarnym była III Rzesza, z którą podpisano pakt ,,przyjaźni i współpracy" w 1936. Po agresji na Abisynię ciążyły na kraju restrykcje nałożone przez Ligę Narodów, z której Włochy ostatecznie wystąpiły 11 grudnia 1937 roku. Kolejnym konfliktem, w który aktywnie włączyły się Włochy była hiszpańska wojna domowa, gdzie poparły siły generała Franco. W 1938 roku Mussolini zgodził się na Anschluss Austrii, za co Hitler obiecał "nie opuścić go w żadnym momencie". W kwietniu 1939 Włochy anektowały Albanię ustanawiając jej królem Wiktora Emanuela III.

Pakt stalowy

Początek II wojny światowej

Mimo ataku Niemiec na Polskę 1 września 1939 Włochy nie przyłączyły się do wojny. Mussolini poinformował Hitlera, że jego armia nie jest jeszcze gotowa. Niechętne wojnie było też społeczeństwo włoskie. Duce niepokoiła także prognoza jego podsekretarza ds. Produkcji Wojennej, Carlo Favagrossiego, który przewidywał, że Włochy nie będą gotowe do wojny przed końcem października 1942.

Plany i przygotowania

Mussoliniemu marzyło się tzw. Drugie Imperium Rzymskie. Jego powstanie ogłosił już po podbiciu Abisynii. Jednak włączając się do wojny miał w planach opanowanie Malty, Egiptu i Sudanu, Korsyki, Tunezji, Grecji, a w dalszym czasie roponośnych pól Bliskiego Wschodu.

Armia była jednak drastycznie nieprzygotowana do wojny. Mimo zapewnień Mussoliniego, że ma ,,8 milionów bagnetów" większość żołnierzy stanowili ludzie powołani do odbycia służby wojskowej. Wojska potrzebowały też nowoczesnego sprzętu. Większość artylerii była jeszcze używana w czasie I wojny światowej, sprzęt pancerny był przestarzały, armia nie posiadała odpowiedniego systemu łączności. Większość samolotów Regia Areonautica stanowiły dwupłatowce, jedynie część mogła dorównywać samolotom brytyjskim i francuskim. Co prawda Regia Marina (Marynarka wojenna) była 3, pod względem wielkości, flotą Europy, ale nie posiadała nowoczesnego sprzętu do wykrywania wroga.

Benito Mussolini podjął decyzję o włączeniu się do wojny prawdopodobnie ze względu na sukcesy III Rzeszy. Ośmielony sukcesami Hitlera, chciał współtworzyć historię.

Włączenie się do wojny 10.06.1940 - 24.06.1940

10 czerwca 1940 Włochy oficjalnie wypowiedziały wojnę Francji i Wielkiej Brytanii. Nieprzygotowana armia uderzyła na pozycje francuskie w Alpach, gdzie po przebyciu kilkunastu kilometrów zatrzymała się tocząc walki pozycyjne. Niedługo potem brytyjski regiment 11th Hussars opanował Fort Capuzzo leżący przy granicy z Egiptem i wziął do niewoli generała Lastucciego dowodzącego stacjonującej w Libii Włoskiej 10. Armii. 11 czerwca samoloty włoskie zbombardowały Maltę, wówczas będącą brytyjską bazą. W tym samym dniu dokonano pierwszego bombardowania terytorium włoskiego - RAF dokonał nalotu na Turyn. 12 czerwca doszło do pierwszego starcia na Morzu Śródziemnym. Włoski okręt podwodny storpedował i zatopił na południe od Krety brytyjski krążownik Calypso. Włosi do 22 czerwca toczyli z aliantami głównie tego typu potyczki. Tego to dnia Francja skapitulowała przed Niemcami. Mussolini zażądał podobnego rozejmu z Włochami. Zagroził, że jeśli Francuzi tego nie uczynią walki nadal będą się toczyć. Rozejm podpisano 24 czerwca w Rzymie. Włosi uzyskali jedynie przygraniczne gminy w Alpach, ale razem z Niceą.

Reakcja społeczeństwa

Większość Włochów nie chciała aby faszyści wciągnęli ich kraj w wojnę. Wielu pamiętało jeszcze zniszczenia wywołane I wojną światową. Jednak już po wypowiedzeniu wojny Wielkiej Brytanii i Francji społeczeństwo entuzjastycznie przyjęło decyzję duce. Także oficerowie armii, choć w większości byli przeciwni tej decyzji, chcąc pozostać lojalnymi, popierało ją. W faszystowskich kronikach propagandowych z tamtego okresu ukazywane są tłumy, słuchające z megafonów ulicznych przemówienia Mussoliniego dotyczącego przystąpienia do wojny i wiwatującego na cześć jego, króla oraz armii^[1].

Udział w wojnie 24.06.1940-08.09.1943

Afryka

Pierwsze walki

Działania w Afryce rozpoczęły się od potyczek w Afryce Wschodniej. Śmiałe posunięcia Włochów doprowadziły do zajęcia kilkunastu przygraniczncyh miast Sudanu, Kenii i Somali Brytyjskiego. Ofensywa przybrała szerszą skalę gdy 3 sierpnia 25 000 Włochów pod dowództwem generała Guglielmo Nasi'ego uderzyło na Somali Brytyjskie. Wobec przewagi liczebnej przeciwnika Brytyjczycy mogli jedynie spowalniać jego marsz ewakuując część oddziałów do Adenu. Somali Brytyjskie znalazło się w całości pod kontrolą Włochów 19 sierpnia, kiedy to zajęli Berberę.

Atak na Egipt

13 września armia włoska dowodzona przez Rodolfo Grazianiego zaatakowała Egipt.

Bałkany

Włochy wysuwały roszczenia w stosunku do Grecji od czasu przystąpienia do wojny. Jednak rząd Grecji zdecydowanie je odrzucał. Ostatnie ultimatum dotyczące udostępnienia portów greckich dla marynarki włoskiej i zgode na rozlokowanie baz i przemarsz wosjk włoskich Mussolini przekazał Grekom 25 października 1940. Kiedy Grecy dali odpowiedź odmowną Mussolini nakazał naprędce zorganizować inwazję. Włosi uderzyli rankiem 28 października. Już następnego dnia na Krecie wylądowały pierwsze oddziały Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego. Mimo przewagi w sprzęcie i ludziach nie potrafili jednak pokonać złożonej głównie z ochotników i poborowych armii greckiej. Żołnierzom włoskim przeszkadzały mróz (większość Włochów była umundurowana jak w lecie), fatalne warunki atmosferyczne (deszcze i mgły uniemożliwiające lub bardzo utrudniające działania lotnictwa) oraz nieprzygotowanie ze strony logistycznej (czołgi i ciężarówki grzązły w błocie). Atak zatrzymał się na początku listopada a 14 dnia tego miesiąca Grecy dowodzeni przez Alexandra Papagosa rozpoczęli kontrofensywę. Wojska włoskie zaczęły się wycofywać, co doprowadziło do wkroczenia Greków do południowej Albanii. Dopiero wtedy front się ustabilizował. Sytuacja ta trwała do marca 1941 roku kiedy Włosi rozpoczęli nową ofensywę.

Tymczasem niepowodzenia włoskie w Grecji pokrzyżowały plany Hitlera przygotowujacego się do ataku na ZSRR. Przekonany przez Mussoliniego postanowił pomóc sojusznikowi a generalicji nakazał przygotowanie planu inwazji na Grecję. Atak Niemców musiał się jednak odbyć z terenów Jugosławii i Bułgarii. O ile Bułgaria zgodziła się na przystąpienie do Paktu Trzech i przemarsz wojsk niemieckich o tyle w Jugosławii po początkowej zgodzie rządu doszło do zamachu stanu, układ zerwano i podpisano nowy, z tym że z ZSRR. Natychmiast Niemcy zmodyfikowali plany i postanowili uderzyć także a Jugosławię. Operacji nadano kryptonim Marita

Siły Osi zaatakowały Jugosławię 6 kwietnia. Szybko przełamano obronę Jugosławian. Niemcy i Włosi uzyskali także do pomocy ruch ustaszów. W ataku udział wzięły także Węgry. Jugosławia skapitulowała 17 kwietnia.

Jednocześnie trwały walki na froncie greckim. Pod naporem sił niemieckich Grecy i wspomagający ich korpus brytyjski zaczęli się wycofywać w głąb kraju. Włosi natomiast zorganizowali na pograniczu albańsko-greckim serię ataków, większość jednak została odparta. Dopiero kiedy armia Epir została okrążona przez Niemców poddała się. Rząd grecki i król Jerzy II uciekli z Aten. Cztery dni później wojska niemieckie wkroczyły do Aten. Do 29 kwietnia ewakuowały sie ocalałe jednostki brytyjskie i greckie. W Atenach zorganizowano defiladę wojskową, w której uczestniczyli włoscy i niemieccy żołnierze ^[2].

Kampanię Bałkańską zakończyła inwazja na Kretę. 20 maja przeprowadzono operację powietrzno-desantową, na wyspie wylądowało 25 tysięcy niemieckich spadochroniarzy. Mimo znacznych strat i niepowodzenia lądowania morskiego Niemcy ostatecznie opanowały wyspę zmuszając aliantów do ewakuacji. Ostatni alianccy obrońcy wycofali się 31 maja gdy na wyspie wylądowały oddziały włoskie.

Po zwycięstwie Osi Jugosławię i Grecję podzielono. Włochy otrzymały południową część Słowenii i część Dalmacji, oraz Kosowo przyłączone do Albanii. Na terenie Czarnogóry Włosi utworzyli swój protektorat - Niezależne Państwo Czarnogórskie. Razem z Niemcami powołali także do życia Niezależne Państwo Chorwackie i ustanowiły na jego czele przywódcę ustaszów Ante Pavelića. W Grecji Włochy okupowały znaczne obszary. Stolica grecji-Ateny-była okupowana wspólnie przez Włochów i Niemców.

Front wschodni

Morze Śródziemne

Lądowanie aliantów we Włoszech

Kapitulacja Włoch

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Polityka okupacyjna

Umowy międzynarodowe podpisane z Niemcami i Japonią zakładały, że w strefie wpływów Włoch znajdzie się basen Morza Śródziemnego i Bliski Wschód. Dlatego też pod okupacją włoską znajdowały się większa część Grecji oraz jej wysp, tereny w Egipcie a w późniejszym czasie południowa Francja wraz z Korsyką.

Francja

Po podpisaniu rozejmu z Francuzami 24 czerwca 1940 pod włoską okupacją znalazły się tereny przygraniczne w Alpach, łącznie z Niceą. Stan ten trwał do 1943, kiedy to 12 listopada wojska Osi, w odpowiedzi na lądowanie aliantów w Algierii i Maroku, zajęły tereny Francji Vichy. Włochom przypadła Riwiera Francuska, a także Korsyka.

Grecja

Włochom przypadła w udziale większa część Grecji kontynentalnej i wysp. Wspólnie z Niemcami okupowały one Ateny i niektóre greckie wyspy w tym Kretę. Nie doszło do bezpośredniego anektowania greckich terytoriów, mimo wysuwanych tego typu roszczeń w samej Italii. Jednakże właśnie w celu powojennej aneksji, umacniano włoską administrację, zwłaszcza na Wyspach Jońskich i Cykladach. W Epirze wyznaczono Albańskiego Wysokiego Komisarza, Xhemila Dino, nadzorującego obszar Czamerii zamieszkiwany w większości przez albańskich Czarmów, jednak nie miał on zbyt dużej władzy, ponieważ region ten, jak i inne, podlegał bezpośrednio pod władze okupacyjne w Atenach. Na terenach Macedonii Zachodniej, północnej Tessali oraz części Epiru powstało pod protektoratem Włoch Księstwo Pindosu, zarządzane przez arumuńskich polityków Alcybiadesa Diamandiego, Mikołaja Matushiego i Gyula Csesznekyego. W kontrolowaniu greckiego terytorium pomagał marionetkowy rząd zależny od III Rzeszy i Królestwa Włoch.

We włoskiej strefie okupacyjnej stosunkowo łagodnie obchodzono się z miejscową ludnością. W przeciwieństwie do Niemców, Włosi nie stosowali masowych represji, a urzędnicy i żołnierze starali chronić Żydów. Jako, że obszary przez nich kontrolowane były terenami wiejskimi, Włosi pierwsi stanęli w obliczu partyzantki greckiego ruchu oporu. Był on na tyle skuteczny, że do połowy 1943 roku zdołał zmusić włoskie wojska do wycofania się z niektórych górskich obszarów i miasteczek.

Po kapitulacji Włoch, ogłoszonej 8 września 1943 roku, do strefy włoskiej wkroczyły wojska niemieckie i przejęły kontrolę nad tymi obszarami.

Jugosławia

Do Włoch przyłączono południową część Słowenii i część Dalmacji, oraz Kosowo do Albanii. Włochy objęły też protektorat nad Czarnogórą.

Poczta wojskowa

Wszędzie, gdzie stacjonowały włoskie oddziały działała przy administracji bardzo dobrze rozwinięta poczta wojskowa. W czasie wojny działała ona we Włoszech, Albanii, Libii, Włoskiej Afryce Wschodniej, Tunezji, Egipcie, Francji (także na Korsyce), Grecji, Jugosławii, Rumunii, Polsce i ZSRR.

Poczta przestała istnieć w dniu zawarcia rozejmu z aliantami 8 września 1943, chociaż po tej dacie nadal chaotycznie działały pojedyncze jej placówki.

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Front włoski 1943-1945

Utworzenie Włoskiej Republiki Socjalnej

Żmudna kampania w górach

Bitwa o Monte Cassino

Operacja Shingle

Wyzwolenie Rzymu

Północne Włochy

Zabicie Mussoliniego, kapitulacja Niemców

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Używany sprzęt

Włosi używali głównie przestarzałych broni, których konstrukcje sięgały jeszcze czasów sprzed I wojny światowej. Cały czas prowadzono jednak modernizację uzbrojenia, a duża część projektów nie została zrealizowana ze względu na kapitulację.

Broń strzelecka

Pojazdy

Na początku zmagań wojennych włoska armia nie dysponowała dużymi siłami pancernymi. Większość jej maszyn była przestarzała. Dopiero w czasie wojny podjęto próby zmodernizowania wojsk pancernych.

Samoloty

Większość samolotów używanych przez włoskie lotnictwo nie mogło równać się alianckim maszynom, choć pojawiały się produkcje im dorównujące jak Macchi MC.202. Było ich jednak za mało, aby nadrobić przewagę technologiczną aliantów.

Okręty wojenne

W chwili wybuchu wojny włoska flota była trzecią flotą Europy. Głównym mankamentem był jednak brak nowoczesnych systemów wykrywania przeciwnika.

Skutki

Wojna usunęła faszyzm z włoskiej sceny politycznej, chociaż do dzisiaj istnieją ruchy profaszystowskie. Włochy jako jeden z agresorów utraciły swoje kolonie. Spadło ich znaczenie na arenie międzynarodowej. Kraj odbudowano głównie dzięki tzw. planowi Marshalla

Najważniejsze operacje i bitwy z udziałem włoskich żołnierzy w czasie II wojny światowej

Afryka Północna

• Atak na Egipt
• Operacja Compass
• Bitwa o Tobruk
• I i II bitwa pod El Alamein
• Walki w Tunezji

Afryka Wschodnia

• Walki w Kenii, Sudanie i Somali
• Bitwa o Gonder

Bałkany

• Wojna z Grecją
• Plan Marita
• Bitwa o Dodekanez, już po kapitulacji

Front wschodni

• Operacja Barbarossa
• Bitwa o Stalingrad

Kampania włoska

• Lądowanie aliantów na Sycylii
• Lądowanie aliantów pod Salerno
• Bitwa o Monte Cassino
• Wojna domowa na terenie okupowanym przez Niemców

Morze Śródziemne

• Bitwa koło Kalabrii
• Bitwa koło przylądka Spatha
• Atak na Tarent
• Bitwa koło przylądka Matapan
• Bitwa koło przylądka Spartivento
• Bitwa morska koło Wysp Karkanna
• Bitwa koło przylądka Bon
• I i II bitwa o Wielką Syrtę
• Operacja Harpoon
• Operacja Vigorous
• Operacja Pedestal
• Bitwa o Skerki

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też

• II wojna światowa
• Historia Włoch
• Państwa Osi
• II wojna światowa w Afryce; Kampania śródziemnomorska (II wojna światowa)
• Faszyzm, Faszyzm włoski, Benito Mussolini
• Czarne koszule, Czarne Brygady
• Comando Supremo

Linki zewnętrzne

• Włochy w czasie II wojny światowej
• Strona poświęcona państwom Osi

Bibliografia

• Rex Trye Żołnierze Mussoliniego, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2000, ISBN 83-11-09003-3
• Matthew Parker Monte Cassino. Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2005, ISBN 83-7301-615-5
• James Holland Piekło Italii, Amber, Warszawa 2008, ISBN 978-83-241-3076-4

Przypisy