Wolna encyklopedia
Witold (lit. Vytautas, biał. Вітаўт) (ur. ok. 1350, zm. 27 października 1430) - wielki książę litewski od 1401, syn Kiejstuta i Biruty, byłej kapłanki Praurimy z Połągi, brat stryjeczny Władysława Jagiełły.
Brał udział w walkach z Moskwą i Krzyżakami oraz w walkach o panowanie na Litwie z Jagiełłą. Po objęciu władzy na Litwie przez Władysława Jagiełłę, popierając swego ojca Kiejstuta, rozpoczął wojnę przeciwko bratu. Razem z Kiejstutem został uwięziony przez Jagiełłę w Krewie. Z więzienia ucieka do księcia mazowieckiego, Janusza, swego szwagra, a potem w 1382 do Malborka. W 1383 roku Witold został przez Krzyżaków ochrzczony i przyjął imię Wiganda. Z Krzyżakami podpisuje układ, w którym czyni ich spadkobiercami, gdyby wygasła jego linia dziedzictwa. Razem z Krzyżakami wyprawia się na Litwę. Krzyżacy oddają mu zdobyte Troki, które ponownie odbija Jagiełło. W 1385 r. zawiera z Jagiełłą pokój i wyraża zgodę na podpisanie unii krewskiej. Witold przyjmuje ponownie chrzest, tym razem od ruskiej cerkwi prawosławnej, przybierając imię Aleksander. Przewidziane tą umową namiestnictwo Litwy otrzymał dopiero w 1392. Witold otrzymuje wtedy Brześć, Drohiczyn, Kamieniec Litewski, Wołkowysk, Grodno i Suraż. Na tronie książęcym w Wilnie zasiada Skirgiełło, brat Jagiełły. Ambitny Witold podnosi przeciwko niemu bunt w 1389. W 1390 Witold dołączył do krzyżackiej krucjaty, którą dowodził Engelbard Rabe. Razem z nimi oblega broniących Wilna Polaków. Skirgiełło został pokonany w bitwie pod Wojszuszkami. W wyniku tajnych negocjacji z Jagiełłą Witold odstępuje Krzyżaków.
Spis treści |
1392-1401 jako namiestnik Władysława Jagiełły na Litwie
W 1392, na mocy ugody w Ostrowie zostaje namiestnikiem Jagiełły na Litwie, natomiast Skirgiełło zostaje wielkim księciem kijowskim. W kolejnych latach musi przeciwstawić się kolejno Świdrygielle, który z pomocą Krzyżaków chce zdobyć tron wileński, Jerzemu Światosławowiczowi i Hlebowi Światosławowiczowi, władcom smoleńskim, Olegowi Krasnemu, ks. riazańskiemu i Tatarom. W 1396 Witold pojmał w Witebsku Świdrygiełłę i odesłał go jako jeńca Jagielle. W 1399 jako protektor Tochtamysza poniósł dotkliwą klęskę w bitwie nad Worsklą z Tatarami Złotej Ordy Timura Chromego pod wodzą Timura Kołtuka. w jej wyniku Litwa odepchnięta została od Morza Czarnego, a sam Witold szukał teraz zbliżenia z Polską.
1401-1430 jako Wielki Książę Litewski
W 1401 r. podpisał unię wileńsko-radomską, dzięki czemu otrzymał dożywotnio tytuł Wielkiego Księcia Litewskiego, podlegającego jednak władcy polskiemu. Jagiełło przyjął tytuł: "Najwyższy Książę Litewski" (Supremus Dux Lituaniae). W 1404 przyłączył do Litwy księstwo smoleńskie. Poparł powstania antykrzyżackie na Żmudzi. Dowodził wojskami litewsko-ruskimi pod Grunwaldem w 1410 r. (czynił to bezpośrednio z pola bitwy).
W latach 1406-1408 prowadził wojny z Moskwą, zakończone pokojem nad Ugrą (1408), zwiększające jego wpływy na ziemiach ruskich.
W wyniku I pokoju toruńskiego (1411) uzyskał zwrot Żmudzi (na czas życia Witolda).
W 1413 podpisał unię horodelską, która potwierdziła instytucję odrębnego wielkiego księcia na Litwie wybieranego przy udziale panów polskich, wspólne sejmy i zjazdy polsko-litewskie, pokrewny podział administracyjny krajów, a bojarów litewskich przyjęto do herbów polskich. Unia zwiększała niezależność Litwy oraz została aakceptowana przez panów litewskich. Na zjeździe w Łucku w r. 1429 za namową króla niem. Zygmunta Luksemburczyka i przy akceptacji Władysława Jagiełły, starał się o koronę królewską, jednak wiozące koronę poselstwo cesarskie zostało zatrzymane przez niechętnych mu stronników Zbigniewa Oleśnickiego, co zaprzepaściło szanse Witolda na uzyskanie tytułu królewskiego.
Żony i potomstwo
- Pierwszą żoną Witolda była księżniczka Maria Łukomska,
- Drugą żoną Witolda była Anna Światosławowna, księżniczka smoleńska (zm. 31 lipca 1418),
- Trzecią żoną Witolda była księżniczka Julianna Holszańska (ur. 1375 - zm. 1448), córka księcia Iwana Holszańskiego. Jej bratanicą lub siostrą stryjeczną była Zofia "Sonka" Holszańska - ostatnia żona króla Władysława Jagiełły.
Z pierwszego małżeństwa Witold miał córkę:
- Zofię Witoldównę (ur. 1370 - zm. 15 czerwca 1453), od 9 stycznia 1391 żonę wielkiego księcia moskiewskiego - Wasyla I Rurykowicza.
Zobacz też
| Poprzednik Władysław II Jagiełło |
 |
Wielki Książę Litwy 1401-1430 |
|
Następca Świdrygiełło |
| Wielkie Księstwo Litewskie |
Ryngold • Dowsprunk • Mendog • Treniota • Wojsiełk • Szwarno • Trojden • Dowmunt • Budzikid • Butywid • Witenes • Giedymin • Jawnuta • Olgierd • Władysław II Jagiełło • Kiejstut • Władysław Jagiełło • Skirgiełło • Witold • Świdrygiełło • Zygmunt Kiejstutowicz • Władysław III Warneńczyk • Kazimierz I Jagiellończyk • Aleksander Jagiellończyk • Zygmunt II Stary • Zygmunt III August |
|
| Wielkie Księstwo Litewskie jako część Rzeczypospolitej Obojga Narodów |
Zygmunt III August • Henryk I Walezy • Stefan Batory • Zygmunt IV Waza • Władysław II Waza • Jan I Kazimierz Waza • Michał Korybut Wiśniowiecki • Jan II Sobieski • August II Mocny • Stanisław Leszczyński • August II Mocny • Stanisław Leszczyński • August III Sas • Stanisław August Poniatowski |
|
| Królestwo Litewskie w czasie I wojny światowej | ||
| Pretendenci do tronu |
Mendog II • Karol Urach • Karol Anzelm Urach • Wilhelm Urach |